• Vijf fasen van rouw: Ionica Smeets

    DoorTitia Liese

    In haar wekelijkse column Ionica Smeets zag een getal: 5 fasen van rouw

    Ook in De Volkrant van 17 december 2022 een lezenswaardige column van Ionica Smeets (onder meer wiskundige, publiciste, hoogleraar).

    5 fasen van rouw

    In 5 fasen van rouw schrijft Ionica Smeets onder meer:

    Sterven

    …..’De ontroerende podcast-aflevering The queen of Dying beschrijft hoe psychiater Elisabeth Kubler-Ross tot de 5 fasen van rouw kwam. En hoe die oorspronkelijk helemaal niet over rouw gingen, maar over sterven’……

    Geen lineair model

    De vijf fasen waren nooit bedoeld als een lineair model waar je eerst de dood ontkent, dan protesteert tegen wat je te wachten staat, vervolgens probeert te onderhandelen en te vechten – voordat je het onvermijdelijke ervaart. Kubler-Ross wilde geen proces voorschrijven, ze wilde mensen met haar werkzaamheden aanmoedigen om niet bang te zijn om te praten met iemand die stervend is’……

    Luisteren

    The queen of dying 

    Lezen

    De Volkskrant: 5 fasen van rouw

  • | |

    Interview met Sharon Dijksma in Volkskrant Magazine

    DoorTitia Liese

    In Volkskrant Magazine van 17 december 2022 een groot interview met Sharon Dijksma, burgemeester van Utrecht. Sharon Dijksma (1971) verloor op haar 10e haar vader door overlijden.

    Tegenslag

    …. ‘Over de grootste tegenslag in haar leven hoeft Dijksma geen seconde na te denken. Toen ze 10 jaar oud was, maakte haar moeder haar wakker met verschrikkelijk nieuws. Haar vader was op het Boterdiep in Groningen door een auto aangereden. Hij zou het niet overleven. ‘Ik was dol op mijn vader’ zegt Dijksma. ‘Hij was mijn held. En dan komt hij plotseling nooit meer thuis.’ Ze moest snel volwassen worden. ‘Die periode heeft me geleerd dat je uiteindelijk maar weinig mensen hebt om op terug te vallen. Wat directe familie, en mijn beste vriendinnetje en haar ouders die veel voor me hebben gedaan. Dat is het wel. Twee of drie weken vindt iedereen je heel zielig, maar daarna is het voor de meeste mensen weer business as usual. Dat komt ook omdat ze het lastig vinden om te praten over rouw.’….

    Verlies onbevangenheid

    …….. ‘Wie op zo’n jonge leeftijd een ouder verliest, is in één klap alle onbevangenheid kwijt.’ Klopt af op haar bureau. ‘Ik ben altijd bang geweest dat mijn moeder de volgende zou zijn. Ze was 34 jaar oud toen mijn vader overleed, echt jong nog. Op een gegeven moment ging ze soms ’s avonds weer uit. Ik herinner me dat ik pas ging slapen als ze terug was. Heel ongezond natuurlijk: als ouder hoor je dat bij je kind te doen. niet andersom. Mijn moeder wist dit niet, ik voelde ook wel aan dat zij recht had op haar eigen leven dus hield ik het voor mezelf. Als ze binnenkwam, deed ik alsof ik sliep.’……..

    Jezelf laten zien

    …….’Ja, dat komt door mijn nieuwe rol als burgemeester. Ik mag heel dicht bij mensen komen. Voor hen kan mijn aanwezigheid betekenisvol zijn. Mensen die hun kind zijn verloren bijvoorbeeld, dat is het gruwelijkste wat je kan overkomen. Ik weet natuurlijk niet hoe dat is, maar ik weet wel wat van rouw, soms helpt dat.’.……..

    Lees meer

    Interviewer: Sharon Dijksma is voor dit artikel geïnterviewd door Loes Reijmer (13 jaar toen ze haar vader verloor).

  • | | |

    Wat ik (niet) lees in Oud Zeer

    DoorTitia Liese

    Oud Zeer (en zo)

    Eén zin besteedt Bram Bakker in zijn boek Oud Zeer aan het verlies van je ouder(s) door overlijden in je jeugd. In het eerste hoofdstuk Wat is trauma? …………‘Maar wat zijn de verschillen en overeenkomsten tussen ‘affectieve verwaarlozing’ en ’trauma’ nu precies? Als je in je jonge jaren slachtoffer werd van incest dan vindt vrijwel iedereen dat een traumatische ervaring en als je als kind ooggetuige bent geweest van het plotse overlijden van je vader of moeder geldt dit ook. Maar is weinig aandacht hebben voor het gevoelsleven van een klein meisje of jongetje niet ook als traumatiserend te beschouwen?‘………… (blz 26)
    Verlies door scheiding: hij noemt het…
    Seksueel misbruik: hij noemt het…
    Affectieve verwaarlozing: hij noemt het…
    Afwijzing: hij noemt het…
    Pedagogische verwaarlozing: hij noemt het…
    Onvoorwaardelijke liefde: hij noemt het…
    Hechting: hij noemt het…

    Wetenschappelijke studie

    Ik weet het – dat wil zeggen: ik heb het me laten vertellen – (en ook Bram Bakker noemt het op blz 26): er is in 1998 een grote studie geweest naar traumatische jeugdervaringen ACE (Adverse Childhood Experiences). Alle soorten traumatische jeugdervaringen worden in deze studie genoemd. Behalve: jong ouderverlies door overlijden.

    Gevolgen

    Gevolgen: ook op de meest onverwachte momenten, en op de meest onverwachte plekken, duiken gevolgen van dit ontbrekende onderzoeks-deel op. ‘Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat de meeste kinderen die hun ouder(s) verliezen door overlijden daar later geen last van hebben.’

    Hallo!

    Hallo! Hier zijn we! We hebben er last van!!! Ook al zijn we inmiddels 20, 30, 40, 50, 60, 70, 80, 90 jaar. Waren we (-)0 – 5 – 10 – 15 – 20 jaar toen dit verlies ons overkwam. Ook al is het tientallen jaren geleden: we zijn geen sukkelige veerkracht-loze losers. We zijn er niet in blijven hangen. We zijn niet gek!

    Hallo Verlaat Verdriet-ers! willen we dat er een eind komt aan deze merkwaardige, ongefundeerde en schadelijke veronderstelling dat we ‘er later geen last’ van blijken te hebben? Willen we dat gevolgen van jong ouderverlies door overlijden zichtbaar worden en erkend worden?
    Dan is het hoogste tijd ons te laten horen!

    Lees meer

    Lees meer over Oud Zeer in mijn blog van 14 december 2022  

  • | |

    Meer over oud zeer: Bram Bakker

    DoorTitia Liese

    Oud zeer

    ‘Om je te verbinden met  ‘oud zeer’ heb je tijd en dus geduld nodig.
    Laag voor laag kom je dieper, het is geen werk, het is overgave.’

    Over vroeger dat nog pijn doet

    Veel mensen dragen traumatische gebeurtenissen van vroeger met zich mee. En misschien nog wel meer mensen lijden onder het gevoelsarme klimaat waarin ze opgroeiden, de beperkte emotionele beschikbaarheid van hun ouders en andere naasten en een gebrek aan knuffels en complimenten.

    Dit ‘oud zeer’ stak pas na mijn vijftigste flink de kop op, en dat proces veranderde mijn leven ingrijpend. Zo gaat het bij veel meer mensen: ook al kan het jaren lijken dat het er niet is, ‘oud zeer’ verstopt zich in je lichaam en kan ineens tevoorschijn komen.

    Lichaamswerk

    In Oud zeer ook veel aandacht voor de feitelijke kennis rond trauma en affectieve verwaarlozing, met speciale aandacht voor de rol van het lichaam. 

    Lees meer

    Lees meer over Oud zeer en Bram Bakker. 

    Boek bestellen

    Bestel Oud zeer