• | | |

    Waarover rouw je als Verlaat Verdriet-er?

    ‘Voor mijn verdriet was geen ruimte’ zegt een Verlaat Verdriet-er
    ‘Je hebt als kind niet kunnen rouwen’ zegt een hulpverlener.

    Meer, veel meer

    Verlaat Verdriet is meer, veel meer dan alleen de tijd en het moment van overlijden van je ouder(s). Verlaat Verdriet gaat over meer, veel meer. Dat maakt Verlaat Verdriet en verlate rouw zo complex, dat je er totaal de weg in kwijt kunt raken.

    Waarover kun je als Verlaat Verdriet-er rouwen?

    Je kunt bijvoorbeeld rouwen om

    • het gevoel dat je een verloren leven leeft;
    • wat je niet hebt gekregen, maar als kind wel nodig had;
    • een altijd aanwezig verlangen dat je voelt. Een verlangen dat je niet kunt benoemen, maar dat als een vraatzuchtig, onverzadigbaar knaagdier in je lijkt te leven;
    • de liefde van je overleden ouder die je bent misgelopen;
    • de steun die je nodig had om volwassen te worden;
    • nooit meer jezelf te kunnen herkennen in jouw moeder/jouw vader/jouw ouders;
    • de plek die je innam in je gezin van herkomst;
    • het vertrouwen dat je niet meer kunt hebben;
    • de chronische boosheid die altijd ergens in je sluimert;
    • het kind dat je was, en dat je niet meer kon zijn;
    • de volwassene die je nu bent, en die haar/zijn plek in het leven maar niet kan vinden;
    • verloren hoop;
    • de liefde die je voelt voor je overleden ouder;
    • verloren toekomst;
    • de pijn die zich in je manifesteert;
    • nooit meer onvoorwaardelijk aanwezig te kunnen zijn na het overlijden van je ouder(s);
    • de dood van je ouder(s) en het verdriet waarvan je als kind de omvang niet kon bevatten;
    • het missen van een gezonde puberteit;
    • het verlies van je ouder en de gevolgen die dat heeft gehad voor je verdere leven .

    Meer

    Mogelijk kun je deze aanzienlijke lijst met thema’s waar je als Verlaat Verdriet-er over rouwt aanvullen met thema’s waarvan je weet dat ze bij jou spelen.

    Mogelijk heb je behoefte aan meer informatie over thema’s die kunnen spelen.
    Lees dan meer op Kernthema’s en Kenmerken
    Of kijk op YouTube naar Rouw kent geen tijd, module Het mijnenveld

  • | |

    Als het over apen gaat…..

    Zondagochtend vroeg. Ik heb m’n fiets gepakt. Nu het nog koel is en stil ga ik een eind fietsen. Amper ben ik een kilometer het bos in gefietst. Dan staan een reeën-moeder en haar reeën-kind midden op het fietspad. De reeën-moeder houdt me nauwlettend in de gaten. Haar kind kijkt onbevangen om zich heen. Als ik te dicht nader loopt de moeder het bos in. Haar kind blijft nog even staan. Nieuwsgierig. Dan loop het naar z’n moeder toe. Wat heeft een reeën-kind z’n moeder hard nodig om te leren over de gevaren van het reeën-leven!

    Als het over apen gaat

    Ik denk aan een Verlaat Verdriet-workshop van lang geleden. Een jonge deelnemer heeft ons een parabel voorgelezen over een apen-kind dat zijn moeder is verloren. Nadat het dagenlang ontredderd z’n moeder heeft lopen zoeken zakt het treurend neer op de oever van een beek. Het apen-kind sterft van verdriet. Tranen met tuiten bij de andere deelnemers. De jonge Verlaat Verdriet-er kijkt de groep rond en zegt mismoedig: ‘Ja, als het over apen gaat begrijpt iedereen wel dat een kind z’n moeder nodig heeft.’

    Chimpansee-wezen

    Gisteravond las ik verder in het boek van primatoloog Frans de Waal: De bonobo en de tien geboden. Ik las over chimpansee-groepen waarin volwassen chimpansees de volledige zorg op zich nemen voor wees geworden chimpansee-kinderen. Niet alleen chimpansee-vrouwen, maar evengoed chimpansee-mannen adopteren jonge wezen en zorgen voor ze.

    Wat  hebben wij mensen toch vaak merkwaardige opvattingen over menswaardig en beestachtig.

    Meer lezen

    Frans de Waal: De Bonobo en de tien geboden

  • | | | |

    Ik houd heel veel van geraniums

    Ja, zelf houd ik heel veel van geraniums. Zeker de hartstochtelijk rode en roze kleuren van de bloemen liggen me nauw aan het hart. Waarom deze planten ooit terecht zijn gekomen in de suffe Nederlandse uitspraak ‘Achter de geraniums zitten’ is me een raadsel. Waarom je als oudere medemens voor de keuze wordt gesteld al dan niet ‘achter de geraniums’ te gaan zitten is me een nog veel groter raadsel. En waarom niet alleen (70+)-leeftijdgenoten, maar ook jongere niet-leeftijdgenoten mij er steeds weer attent op maken dat ik al een aardig eind richting ‘UITGANG’ ben opgeschoven is me helemaal een raadsel. Want ja: ook ik ken ‘pijntje hier, pijntje daar’. Maar ondertussen is mijn leven vol van nieuwe perspectieven, en avontuur.

    Een waaier van ervaringen

    Bijvoorbeeld het verschijnen van de nieuwe versie van mijn boek Teruggaan om verder te kunnen op 8 september a.s. ‘Titia, jij mag zeggen hoe je de presentatie wilt hebben’ zei de uitgever een paar weken geleden tegen me. ‘Nou, geen borrel-met-nootje-met-praatje-in-zaaltje’ zei ik terug. ‘Maar hoe wel: dat weet ik nog niet.’ Inmiddels weet ik het wel. Ik wil een serie podcasts onder de titel ‘Een waaier van ervaringen‘. Gesprekken met Verlaat Verdriet-ers die samen met mij terug zijn gegaan om verder te kunnen. Komende woensdag vindt het eerste gesprek plaats, dat op 8 september klaar moet zijn voor gebruik. Mijn plan voor een doorgaande serie podcasts staat nog in de steigers. Maar bij dezen laat ik je alvast weten: ze komen er aan!

    Geraniums

    Wat de geraniums betreft: er staan 2 potten op de tafel voor mijn raam. Ik zit er graag achter. In m’n huiskamer. Te werken aan mijn toekomstige Verlaat Verdriet-plannen.

  • | | | |

    Tijd voor een ritueel

    Al een tijdlang voel ik een scala aan veranderingen in me woelen. De ziekteperiode van mijn partner. Zijn overlijden. De vraag: hoe ga ik verder met Terschelling. Het aanbod mijn huis te verkopen. De aankoop van een huis in Italië. De verkoop van mijn huis in Nunspeet. De vraag: waar ga ik wonen. De andere vraag: hoe ga ik verder met mijn Verlaat Verdriet-werk.

    Herinneringsboeken

    Afgelopen maandag bezocht ik vriendin Fiep. In de basis van mijn Verlaat Verdriet-werk hebben we jarenlang intensief en met veel plezier samengewerkt. Samen organiseerden we informatieavonden. Lezingen. Symposia. Samen bedachten we lang geleden Herinneringsboek Moeder en Herinneringsboek Vader. We stelden ze samen. Gaven ze vorm.

    Fiep is stervend. Twee-en-half jaar geleden kreeg ze te horen ‘Terminale kanker. Nog hooguit drie maanden te leven.’ Ze heeft er twee-en-half jaar van weten te maken. Maar nu is het genoeg.
    Fiep wil niet meer.

    Turbulentie

    In al die turbulentie voel ik steeds meer dat het tijd is anders in mijn Verlaat Verdriet-werk te gaan staan. De gesprekken met mijn uitgevers inspireren me. Nieuwe ideeën ontstaan. Nieuwe perspectieven. Morgen ga ik brainstormen over bredere inzet van social media in mijn werk.

    Ritueel

    Soms dienen de veranderingen zich moeiteloos aan.
    Soms voel ik me er ongemakkelijk mee.

    Vanochtend toen ik wakker werd wist ik het. Ineens.
    Het is tijd voor een ritueel. Meteen wist ik wat me te doen stond. Het is tijd om afscheid te nemen van de tientallen mappen met de honderdduizenden aantekeningen over Verlaat Verdriet, verlate rouw en mijn werk. De oogst van vijf-en-twintig jaar werk. Stonden even lang te wachten tot ik ze weer eens door zou gaan lezen.

    Ik heb al die mappen en al die aantekeningen niet meer nodig.
    Ik ben mijn Verlaat Verdriet-werk geworden.
    Ze mogen weg.
    Niet meer kijken.
    Niet meer lezen.
    Papiercontainer.
    Gewoon doen.

    Verder gaan

    Tijd voor een ritueel.
    Hoogste tijd om verder te gaan.