• | |

    ‘Oma, wat is er toch met je gebeurd?’

    DoorTitia Liese

    ‘Ik kom naar de Terugkomdag volgende week, hoor. Maar eerst wil ik iets bijzonders met je delen. Vorige week sprak ik mijn kleinzoon. ‘Oma, wat is er toch met je gebeurd?’ vroeg mijn kleinzoon aan me.’

    Verlies vader

    Afgelopen week werd ik gebeld door een deelneemster van één van de workshops in oktober. Nu tachtig jaar. Zestien maanden toen ze haar vader verloor. Haar vader werd in de oorlog opgepakt wegens verzets-activiteiten. Afgevoerd naar concentratiekamp Neuengamme. Overleed daar als gevolg van ontberingen en uitputting.

    Haar moeder hertrouwde. Ze kreeg een stiefvader. ‘Mijn stiefvader was een beste man. Maar hij was niet mijn vader.’ Haar leven werd overleven. Een bewogen leven, met ups, maar ook met veel downs. De afgelopen jaren liet haar strijdvaardigheid haar steeds meer in de steek. Ze raakte in een depressie. Via vrienden werd ze er op attent gemaakt dat haar depressie wel eens te maken kon hebben met het vroege verlies van haar vader. ‘Neem contact op met Titia Liese, kreeg ze als advies. Dat deed ze. Ze belde. Maakte een afspraak voor een kennismakingsgesprek. Ze kwam. Tijdens ons kennismakingsgesprek viel het eerste kwartje. Eenmaal thuis belde ze me op. ‘Nu pas durf ik te voelen hoe boos ik diep van binnen altijd ben geweest om de dood van mijn vader.’

    Workshop Verlaat Verdriet

    Ze meldde zich meteen aan voor de workshop. Deed mee met de workshop in oktober. Steeds meer puzzelstukjes vonden hun plek. Haar vader kreeg een nieuwe, warme plaats in haar leven. Eenmaal thuis ging ze schrijven. Over haar vader. Aan haar vader. Ze kon – eindelijk – praten over haar verlaat verdriet. Met haar kinderen. Haar kleinkinderen. Met mensen in haar omgeving. Haar huisarts.
    ‘Dat is wat er met me is gebeurd.’ zegt ze aan de telefoon. ‘Natuurlijk kom ik naar de Terugkomdag. Ik heb een heleboel te vertellen. Dus graag zelfs!’

    NB

    Blog geplaatst met hartelijke instemming van de betrokken deelneemster.

    Lees meer

  • | | | |

    Kijken en voegen, kijken en voegen als een kameleon

    DoorTitia Liese

    Interview met Titia Liese compleet beschikbaar

    Voor ik voor komende week mijn werkplek verleg van Nunspeet naar Terschelling wil ik iets doen wat ik al van plan was. Namelijk het interview uit het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek van Joyce de Schepper met mij (Titia Liese) on line in z’n geheel beschikbaar maken. Een kwestie van zoeken in Documenten. Zoeken in mijn website. Om vervolgens tot de ontdekking te komen dat het interview in z’n geheel allang online beschikbaar is. Vergeten. Compleet vergeten. Dus is het een kwestie geworden van je erop attent te maken dat het interview online beschikbaar is. Mogelijk wist je dat al. Dan vertel ik je nu niets nieuws. Mogelijk wist je het niet. Dan kun je nu het interview niet alleen op papier in het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek lezen, maar ook online. Ik nodig je in dat geval graag uit dat te doen. Of mogelijk heb je het interview in het verleden gelezen. En wil je de kennismaking nog eens vernieuwen. Ook in dat geval nodig ik je graag uit het te lezen.

    Citaat uit het interview

    Als een kameleon

    ‘Mensen van de meest uiteenlopende leeftijden komen naar de workshops. Van begin twintig tot ver in de zeventig. Maar de meeste mensen komen bij me als ze tussen de 35 en 55 jaar zijn. Wat blijkt is dat ze hun leven lang getraind zijn in kijken en voegen als een kameleon. Regelmatig geef ik workshops voor mensen met verlaat verdriet. Een van de dingen die bij verlaat verdriet een rol spelen is het slecht om kunnen gaan met grenzen. En dus amper weten wat de normale gang van zaken is. Je bent gewend om je aan te passen aan omstandigheden die niet goed voor je zijn. Dat is een tweede natuur geworden. Kijken en voegen, kijken en voegen als een kameleon in combinatie met het gevoel dat je steeds denkt dat het aan jou ligt; ìk ben niet goed bij mijn hoofd. En dan is de verwarring compleet als je iets zegt, want daarmee word je nog niet gehoord. Mensen denderen daar zomaar overheen en ook dat laat je dan weer zelf gebeuren. Ik laat zien dat je inzicht en regie kunt krijgen, dat het de moeite waard is om een stap te zetten en het proces aan te gaan.’

    Werkplek op Terschelling

    Met ingang van morgen – zondag 20 augustus 2023 – bevindt mijn werkplek zich – inclusief mijzelf – op Terschelling, tot en met zondag 27 augustus 2023. Daarna voorzie ik je met plezier weer van blogs en andere informatie.

    Interview van Joyce de Schepper met Titia Liese

    Interview met Titia Liese 

    Wie is Titia Liese

    Wie is Titia Liese

    Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek

    Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek

  • | |

    Verdriet in de kruipruimten van je bestaan

    DoorTitia Liese

    Interview met Titia Liese

    Citaten uit het interview dat Joyce de Schepper had met Titia Liese, speciaal voor de uitgave van het  Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek.   

    Verlies

    Als verlies zo ver is weggestopt, zo niet bespreekbaar is, maar ondertussen zo in àlles zit… in de manier waarop mensen in hun leven staan, in hun relaties, in hun werk. Hoe het verdriet in het leven van alledag zit, in het gezin van herkomst, in de relatie met broers en zussen.

    Verdriet

    Als verdriet door je leven heen sijpelt. Het zich in de kruipruimten van je bestaan nestelt. En je blijft het negeren, dan veronachtzaam je een deel van je leven van wat je toekomt. Dan sluit je een deel van jezelf buiten. En de kans is groot dat dat eigenlijk je meest krachtige deel is. Liefde, ook voor jezelf. Veel mensen stoppen hun verdriet zó ver weg dat ze niet eens merken dat ze het negeren. Vandaar dat publiciteit over dit onderwerp zo belangrijk is. Pas als je erover leest, denk je, weet je; dit gaat over mij, niet een beetje, maar dan ook totaal. Dit gaat he-le-maal over mij. Dit is mijn verhaal. Hoe verschillend de verhalen ook zijn, uiteindelijk gaan alle verhalen over hetzelfde. Ze gaan over eenzaamheid. Zich niet gehoord en gezien hebben gevoeld. Over gevoelens van machteloosheid.

    De moeite waard

    Uiteindelijk heeft het me gebracht waar ik nu ben. Daarom kan ik ook voluit zeggen dat het zo de moeite waard is. Jaren en jaren heb ik mezelf een zwakkeling gevonden. Een kneus. Iemand die nergens echt voor kon gaan. Iemand die bij alles wat ze deed mislukte. Als ik nu terugkijk naar wat er in al die jaren met me is gebeurd, dan heb ik wel degelijk keuzes gemaakt in mijn leven. Ook al had ik altijd het gevoel dat ik mij door omstandigheden liet leiden. Ik ben altijd door gegaan, tegen alle scepsis, ongeloof en minachting in.

    Ik heb alles opzij gezet om te komen waar ik nu ben. En ik heb, ondanks teleurstellingen en tegenslagen, nooit opgegeven. Het kind, het meisje, de jonge vrouw, de vrouw die altijd aan alles twijfelde, en het meeste nog aan zichzelf, is de vrouw geworden die nu met grote letters boven haar hoofd voelt staan: Weet alles van Verlaat Verdriet wat nodig is om andere mensen in hun proces van dienst te kunnen zijn. Een autodidact zou je kunnen zeggen, maar dan wel een autodidact van een speciale soort, die om te beginnen eerst de puinhopen van haar eigen bestaan heeft moeten verkennen, inventariseren en grondig heeft moeten opruimen, die alles wat stond af heeft moeten breken, alvorens het huis steen voor steen weer op te kunnen bouwen.

    Een degelijk bouwplan ontbrak, dat moest al werkend uitgevonden worden, maar het huis dat nu staat is stevig en nog mooi ook. Steeds was ik uitgegaan van de gedachte dat ik trots zou zijn op mezelf als ‘het grote werk’ eenmaal achter de rug zou zijn. Maar dat ben ik niet. Ik ben niet trots op mezelf. Wel heb ik een oude belofte ingelost. Ik heb er geen behoefte meer aan om trots te zijn op mezelf. Ik heb mezelf recht gedaan. Zo voelt het en zo is het goed.

    Doorgaan

    Van binnenuit doorgaan, linksom, rechtsom. Het moet gebeuren en je moet het doen. Buiten is binnen geworden. Het voelt als een missie, ik heb er geen ander woord voor. Volwassenen weten van elkaar verschrikkelijk zeker: het ergste wat je kan overkomen is je kind verliezen. Een kind dat een ouder verliest, lijdt een verlies van dezelfde orde.

    Zien en erkennen

    Het is de hoogste tijd dat volwassenen dat zien en erkennen. Een ingrijpend verlies als jeugdervaring, kinderen en rouw, wordt pas werkelijk serieus genomen als Verlaat Verdriet serieus genomen wordt. Nu en in de toekomst.’

    Interview online lezen

    Lees het interview van Joyce de Schepper met Titia Liese  [Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek].

    Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek

    Lees het interview met Titia Liese in het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek. Naast het interview met Titia vind je nog tien uitgebreide interviews met Verlaat Verdriet-ers in het (Ver)Werkboek. Interviews waarin je als ervaringsgenoot veel (h)erkenning vindt.

    Bestellen

    Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek

  • | |

    Over gevoelens en emoties: schuldgevoelens

    DoorTitia Liese

    Machteloos

    Veel volwassenen die jong een ouder hebben verloren, hebben zich als kind niet gezien en niet gehoord gevoeld. Er voltrok zich in hun leven een ramp die voorgoed alles veranderde. Het kind  stond aan de kant en kon niets doen om deze ramp te voorkomen. Op het moment dat het onomkeerbare verlies het leven voorgoed veranderde, moest het kind dus machteloos toezien hoe alles anders werd.

    Niet gezien en niet gehoord

    Bijna niets is zo pijnlijk en zo desastreus voor mensen – en dus ook voor kinderen – als zich niet gezien te voelen. Niet gehoord. De kans is daarom groot dat deze kinderen –  als reactie – zichzelf schuld zijn gaan geven aan de dood van de ouder. Liever jezelf de schuld geven van wat er gebeurt, dan te moeten leven met het gevoel er niet toe te doen. En eigenlijk helemaal niet te bestaan.

    Schuldgevoelens

    Als deze schuldgevoelens niet worden herkend als plaatsvervangers voor heel andere gevoelens, maar zijn behandeld als reële schuldgevoelens, kun je een leven lang schuldgevoelens met je meedragen. Schuldgevoelens die oorspronkelijk niets met schuld te maken hebben.

    De reden om op deze plaats wat uitgebreider op schuldgevoelens in te gaan is dat het niet zo heel vaak voorkomt dat gevoelens van schuld als (mede)veroorzaker van het overlijden van de ouder worden genoemd. (Namelijk schuld omdat je iets – fout– gedaan hebt.) Terwijl wel soms gevoelens van tekortschieten worden genoemd. (Namelijk schuld omdat je iets nagelaten hebt).

    Nu

    Het is daarom raadzaam er attent op te zijn of gevoelens van schuld ten aanzien van de dood van je ouder bij jou gespeeld hebben of spelen. En in welke vorm deze gevoelens zich in dat geval voor hebben gedaan. Of zich nu nog bij je voor doen.

    De weg naar heling

    De weg naar heling gaat voor een Verlaat Verdriet-er in stapjes.
    Bijvoorbeeld door te onderkennen wat ‘schuldgevoel’ betekent voor jou.

    Lees meer

    Lees hoofdstuk 11 Gevoelens en emoties. Bladzijde 100.
    Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek