• | |

    Het einde van de innerlijke eenzaamheid

    DoorTitia Liese

    Innerlijke eenzaamheid

    Ik wil iets met je delen. Iets wat eigenlijk wel heel persoonlijk is. Maar ik doe het toch. Want het is ook een groot Verlaat Verdriet-thema, dat veel meer Verlaat Verdriet-ers aangaat dan alleen mijzelf. Ik heb het over eenzaamheid. Over innerlijke eenzaamheid. Net als zoveel andere Verlaat Verdriet-ers heb ik die gevoelens van eenzaamheid gekend. Dat gevoel op een eilandje te zitten. Geen deel te zijn van de wereld om je heen. Je ziet alles. Je hoort alles. Maar zelf maak je er geen deel van uit. Zelfs in gezelschap van familie of vrienden kun je je totaal eenzaam voelen. Anders. Dat is wat innerlijke eenzaamheid met je doet.

    Contact

    Bijna vijfendertig jaar heb ik een relatie gehad. Een LAT-relatie. We woonden in elkaars buurt. Ieder ons eigen huis. Ieder ons eigen leven. En een leven samen. Tot mijn partner, Michel, drie jaar geleden overleed. De grootste, mooiste betekenis die hij in al die jaren voor mij – Verlaat Verdriet-er – heeft gehad was dat hij altijd de verbinding kon houden. Na conflicten (en die waren er nogal eens) kon hij altijd weer de verbinding maken. En hij deed dat. Altijd weer maakte hij contact. Reikte uit. Herstelde het contact. ‘We moeten het samen doen’. ‘We moeten er samen uitkomen’. Hoe anders ging dat bij mij. Ik sloeg de deur dicht. Kwaad. ‘Val maar dood.’ Probeerde de scherven bij elkaar te rapen. Zo goed en zo kwaad als dat ging door te gaan met mijn leven. In m’n eentje. Zonder hem. Tot hij weer uitreikte.

    Uitreiken

    Nu, bijna drie jaar later, begint tot mij door te dringen wat zijn overlijden voor mij en mijn leven betekent. En dat is totaal anders dan ik me ooit had kunnen bedenken. Ik realiseer me dat ik eigenlijk altijd, diep van binnen en grotendeels onbewust, bang ben geweest dat als hij er niet meer zou zijn ik het contact ‘met buiten’, met andere mensen, weer zou gaan verliezen. En dat is helemaal niet gebeurd. Totaal niet. Integendeel zelfs. Ik besef nu hoeveel er in mij is veranderd. Hoeveel ik geleerd heb van hem. Contact maken. Uitreiken. De verbinding herstellen. Niet meer de deur dichtsmijten en er voor geen prijs meer achter willen kijken. Ik realiseer me nu, drie jaar later, dat ik mij niet langer laat leiden door die vroegere – alles overheersende – angst voor afwijzing. Ik heb van hem geleerd hoe belangrijk het is de verbinding te herstellen. Contact te maken. Uit te reiken. Wat een rijkdom in mijn leven om dat te beseffen. Te kunnen. Om dagelijks te ervaren hoe diep en intens mijn leven daardoor is veranderd.

    ‘Je hebt een leven te winnen’ houd ik Verlaat Verdriet-ers altijd voor. Het is waar. Het is echt waar. Je hebt een leven te winnen. De mogelijkheden zitten ook in ons, Verlaat Verdriet-ers. Je kunt het leren. Je kunt het leren een einde te maken, ook aan jouw innerlijke eenzaamheid.

    Workshop Verlaat Verdriet

    Deel jouw gevoelens van eenzaamheid in de Verlaat Verdriet-workshop. Ervaar hoe helend het is je deel te voelen van een groter geheel. Delen en leren van elkaar (en nog heel veel meer!). Lees meer over de workshop Verlaat Verdriet. Je bent van harte welkom!

  • | |

    Verdriet in de kruipruimten van je bestaan

    DoorTitia Liese

    Interview met Titia Liese

    Citaten uit het interview dat Joyce de Schepper had met Titia Liese, speciaal voor de uitgave van het  Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek.   

    Verlies

    Als verlies zo ver is weggestopt, zo niet bespreekbaar is, maar ondertussen zo in àlles zit… in de manier waarop mensen in hun leven staan, in hun relaties, in hun werk. Hoe het verdriet in het leven van alledag zit, in het gezin van herkomst, in de relatie met broers en zussen.

    Verdriet

    Als verdriet door je leven heen sijpelt. Het zich in de kruipruimten van je bestaan nestelt. En je blijft het negeren, dan veronachtzaam je een deel van je leven van wat je toekomt. Dan sluit je een deel van jezelf buiten. En de kans is groot dat dat eigenlijk je meest krachtige deel is. Liefde, ook voor jezelf. Veel mensen stoppen hun verdriet zó ver weg dat ze niet eens merken dat ze het negeren. Vandaar dat publiciteit over dit onderwerp zo belangrijk is. Pas als je erover leest, denk je, weet je; dit gaat over mij, niet een beetje, maar dan ook totaal. Dit gaat he-le-maal over mij. Dit is mijn verhaal. Hoe verschillend de verhalen ook zijn, uiteindelijk gaan alle verhalen over hetzelfde. Ze gaan over eenzaamheid. Zich niet gehoord en gezien hebben gevoeld. Over gevoelens van machteloosheid.

    De moeite waard

    Uiteindelijk heeft het me gebracht waar ik nu ben. Daarom kan ik ook voluit zeggen dat het zo de moeite waard is. Jaren en jaren heb ik mezelf een zwakkeling gevonden. Een kneus. Iemand die nergens echt voor kon gaan. Iemand die bij alles wat ze deed mislukte. Als ik nu terugkijk naar wat er in al die jaren met me is gebeurd, dan heb ik wel degelijk keuzes gemaakt in mijn leven. Ook al had ik altijd het gevoel dat ik mij door omstandigheden liet leiden. Ik ben altijd door gegaan, tegen alle scepsis, ongeloof en minachting in.

    Ik heb alles opzij gezet om te komen waar ik nu ben. En ik heb, ondanks teleurstellingen en tegenslagen, nooit opgegeven. Het kind, het meisje, de jonge vrouw, de vrouw die altijd aan alles twijfelde, en het meeste nog aan zichzelf, is de vrouw geworden die nu met grote letters boven haar hoofd voelt staan: Weet alles van Verlaat Verdriet wat nodig is om andere mensen in hun proces van dienst te kunnen zijn. Een autodidact zou je kunnen zeggen, maar dan wel een autodidact van een speciale soort, die om te beginnen eerst de puinhopen van haar eigen bestaan heeft moeten verkennen, inventariseren en grondig heeft moeten opruimen, die alles wat stond af heeft moeten breken, alvorens het huis steen voor steen weer op te kunnen bouwen.

    Een degelijk bouwplan ontbrak, dat moest al werkend uitgevonden worden, maar het huis dat nu staat is stevig en nog mooi ook. Steeds was ik uitgegaan van de gedachte dat ik trots zou zijn op mezelf als ‘het grote werk’ eenmaal achter de rug zou zijn. Maar dat ben ik niet. Ik ben niet trots op mezelf. Wel heb ik een oude belofte ingelost. Ik heb er geen behoefte meer aan om trots te zijn op mezelf. Ik heb mezelf recht gedaan. Zo voelt het en zo is het goed.

    Doorgaan

    Van binnenuit doorgaan, linksom, rechtsom. Het moet gebeuren en je moet het doen. Buiten is binnen geworden. Het voelt als een missie, ik heb er geen ander woord voor. Volwassenen weten van elkaar verschrikkelijk zeker: het ergste wat je kan overkomen is je kind verliezen. Een kind dat een ouder verliest, lijdt een verlies van dezelfde orde.

    Zien en erkennen

    Het is de hoogste tijd dat volwassenen dat zien en erkennen. Een ingrijpend verlies als jeugdervaring, kinderen en rouw, wordt pas werkelijk serieus genomen als Verlaat Verdriet serieus genomen wordt. Nu en in de toekomst.’

    Interview online lezen

    Lees het interview van Joyce de Schepper met Titia Liese  [Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek].

    Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek

    Lees het interview met Titia Liese in het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek. Naast het interview met Titia vind je nog tien uitgebreide interviews met Verlaat Verdriet-ers in het (Ver)Werkboek. Interviews waarin je als ervaringsgenoot veel (h)erkenning vindt.

    Bestellen

    Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek

  • | | |

    Merel Pauw: interview in Volkskrant Magazine

    DoorTitia Liese

    In Volkskrant Magazine van 8 augustus 2023 een interview met rapper en theatermaker Merel Pauw. Merel Pauw (1995) verloor op haar 18e haar moeder.

    Citaat uit Volkskrant Magazine

    …….. ‘Haar nieuwe single Fantastisch is een bitterzoete schets van de rouw om haar moeder. ‘Ik zou graag willen weten wat ze van mijn muziek vindt. En met haar willen praten over feminisme.’ zegt ze. ‘Mijn moeder overleed toen ik 18 was. Ze is drie jaar ziek geweest. Ik wilde na haar dood zo graag verder leven. Maar ik heb mijn gevoelens weggeduwd. In Fantastisch wilde ik dat mechanische beschrijven. Het gevoel van: hoezo zou ik eraan denken. Het gaat toch supergoed met mij? Ik ben soms bang haar te vergeten, ik heb daar nachtmerries over. Toen ze tien jaar dood was, heb ik een diner georganiseerd. Tegen al mijn vrienden zei ik: ik wil het die avond over mijn moeder hebben. Het was eng om dat te vragen. Maar het werd een van de mooiste avonden van mijn leven.’…….

    ‘…. Soms denk ik dat ik door het ziekteproces van mijn moeder te weinig ruimte heb gehad om als puber te oefenen met seks. En er achter te komen wat ik uit wil stralen naar anderen.’…..

    Merel Pauw op YouTube

     

  • Jong ouderverlies is blinde vlek

    DoorTitia Liese

    ….. ‘Maar ik moet er nog steeds iets mee. Want de bindingsangst, het er toe willen doen, de vechtlust…het staat me soms nog steeds in de weg…..’

    Blinde vlek in zorg en welzijn

    Jong ouderverlies heeft levenslange gevolgen voor degene die erdoor getroffen wordt. Komt zo iemand in de hulpverlening terecht, dan wordt gewerkt aan de symptomen die ermee samenhangen, maar het jong ouderverlies zelf blijft te vaak onbesproken. Titia Liese van Verlaat Verdriet en traumapsycholoog/rouwtherapeut/docent Herman de Mönnink beschouwen jong ouderverlies als een blinde vlek in opleidingen en hulpverlening. Wereldwijd onderzoek wijst uit dat 6,6 procent van de kinderen jong ouderverlies meemaakt door overlijden van een ouder. In Nederland gaat het om 200.000 kinderen tussen nul en achttien jaar.

    Levenslange invloed

    De gevolgen van jong ouderverlies kunnen zich het hele leven lang laten gelden. Liese kan daarover meepraten. “Ik verloor mijn moeder toen ik acht jaar was”, vertelt ze. “Dat verlies heeft een enorme invloed gehad op mij, ik heb jarenlang min of meer rondgezworven met de vraag: wat doe ik in dit leven?” Pas rond haar veertigste vond ze de kracht om de confrontatie met zichzelf aan te gaan. Dit vertaalde zich uiteindelijk in Verlaat Verdriet, waarin ze anderen helpt die door het verlies van een ouder in hun jeugd moeite hebben met leven. “Daar zitten jonge mensen tussen”, zegt ze, “maar ook mensen van zeventig-plus.”

    Dit laatste geeft aan hoezeer mensen hun hele leven in stilte, onzichtbaar, kunnen worstelen met de rouw van vroege verlating door een ouder. De Mönnink spreekt
    in dit verband van een blinde vlek in opleidingen en hulpverlening. “Dat het niet de aandacht krijgt die het verdient, is gebaseerd op een kennistekort bij professionals”, zegt hij. “Daardoor kan het bestaan dat mensen met depressie, angst of agressie worden geholpen zonder de relatie met het jong ouderverlies te herkennen. Alsof het
    om een mentale ziekte gaat. Die depressie, angst of agressie kunnen echter ‘reactief’ zijn, een normale reactie op jong ouderverlies. En als dat wordt onderkend, geeft dat
    echt een normaliserende kijk en aanpak.”

    Aandachtspunt voor opleidingen

    Concluderend zegt De Mönnink: “Meer bewustwording over jong ouderverlies is echt cruciaal. Het verliessensitief werken móet meer aandacht krijgen in de opleidingen van professionals in zorg en sociaal domein. Zij moeten zicht krijgen op het mijnenveld waar ze doorheen moeten in het contact met iemand die er slachtoffer
    van is. Dat mijnenveld is complex en gelaagd.”

    Ervaringsdeskundigheid

    Liese zegt blij te zijn dat De Mönnink hierbij ook expliciet het sociaal domein noemt. “Ik denk dat daar meer opening moet komen naar het gebruikmaken van ervaringskennis”, zegt ze.

    Lees het artikel

    Jong ouderverlies is een blinde vlek in zorg en welzijn – De Eerstelijns (de-eerstelijns.nl)

    Tip

    Lees ook het ervaringsverhaal van Olga in dit artikel.

    …..‘Maar ik moet er nog steeds iets mee. Want de bindingsangst, het er toe willen doen, de vechtlust…het staat me soms nog steeds in de weg…..’