• Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek: Veel gestelde vragen over Verlaat Verdriet

    DoorTitia Liese

    Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek: Veel gestelde vragen over Verlaat Verdriet

    Over Verlaat Verdriet en verlate rouw valt veel te zeggen en te schrijven, en er valt nog veel meer over te vragen. Een aantal van de meest gestelde vragen vind je in Hoofdstuk 19 van het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek.

    Veel gestelde vragen

    • Waar komt de naam Verlaat Verdriet vandaan?
    • Wat is verlate rouw?
    • Hoe zorg ik voor mezelf?
    • Wat is een goed moment om een verlaat rouwproces te beginnen?
    • Hoe verander ik de patronen die ik in de loop van de jaren heb ontwikkeld?
    • Is verlate rouw altijd gecompliceerde rouw?
    • Hoe ga ik om met mijn partner?
    • Hoe ga ik om met de ongemakken van een verlaat rouwproces?
    • Wat zijn complicerende factoren bij Verlaat Verdriet?
    • Hoe voorkom ik dat ik Verlaat Verdriet-patronen doorgeef aan mijn kinderen?
    • Hoe ga ik om met mijn kinderen?

    Verlate rouw

    Speciaal voor het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek schreef Inge – 16 jaar toen ze haar moeder verloor – over haar verlate rouw.
    ‘ Zouden we ooit gepraat hebben? Wat ging er in haar om? Zou ze verdriet over me gehad hebben, omdat ze wist dat ik het verder alleen moest doen? Zou ze gedacht hebben dat ze nooit mijn man zou zien, me niet zou zien trouwen, niet met me mee zou gaan mijn trouwjurk kopen, nooit mijn huis zou zien, nooit mijn kindjes vast zou houden, me nooit meer raad zou geven , me nooit, nooit zou zien opgroeien.

    Nooit meer vasthouden

    En dat we elkaar nooit meer vast konden houden, nooit meer kussen, knuffelen en troosten? En zou Inge van 16 weten wat haar te wachten stond? Ik denk van niet. Zou ze weten hoe belangrijk haar moeder was, en hoe ernstig ziek ze was? Zou ze echt weten wat dood en nooit meer terug komen was en hoeveel invloed dat zou hebben?

    Verwarmd door een herinnering

    Als ik dit zo schrijf weet ik echt hoe erg ik haar mis. Net of er een groot gat in mijn hart zit. En af en toe wordt dat zwarte kille gat een klein beetje verwarmd. Verwarmd door een herinnering.’ 

    Meer

  • | | | |

    Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek: Tips voor mensen in je omgeving

    DoorTitia Liese

    Verlaat Verdriet-ers hebben zelf wel eens moeite te erkennen dat het vroege verlies van hun ouder(s) ook op hun leven van nu nog impact heeft. Het is al zo lang geleden. Ze hoeven er niet meer om te huilen. Dus hebben ze er geen last (meer) van. Deze Verlaat Verdriet-ers realiseren zich niet dat het bij Verlaat Verdriet niet alleen gaat om de vraag of je wel of niet nog hoeft te huilen omdat je als kind je ouder(s) verloor. Verlaat Verdriet gaat ook – en eigenlijk vooral – om identiteit. Om wie je bent geworden. Dankzij het verlies van je ouder(s), en ondanks het verlies van je ouder(s).

    Hulpverleners

    Ook voor hulpverleners die werken met Verlaat Verdriet-ers is in dit opzicht een wereld te winnen. Verlate rouw is eigenlijk vooral een proces van onderzoek van je Verlaat Verdriet-cliënt, waar je als hulpverlener een belangrijke en mooie rol in kunt spelen. ‘Wie ben ik met overlevingspatronen?’ ‘Wie ben ik zonder overlevingspatronen?’ ‘Wat wil ik?’ ‘Wat kan ik?’ ‘Wat doe ik?’
    Onderzoek kent – ook voor hulpverleners – een heleboel verschillende toegangswegen. Een toegangsweg die veilig voelt voor Verlaat Verdriet-ers gaat via Tips voor mensen in je omgeving.

    Tips voor mensen in je omgeving

    Wat er allemaal kan spelen:

    • Niet gezien en gehoord gevoeld;
    • Herinneringen;
    • Trots, koppig en eigenwijs;
    • Anders;
    • Tweestromen-proces;
    • De factor tijd;
    • Het gezin van herkomst;
    • Het samengestelde gezin;
    • Leeftijd;
    • Verlies moeder, verlies vader

    Meer thema’s in het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek, hoofdstuk 18,Tips voor mensen in je omgeving, bladzijde 181-192

    Meer

  • | | | | |

    Jezelf herkennen in andere Verlaat Verdriet-ers

    DoorTitia Liese

    Veel Verlaat Verdriet-ers zijn nooit in hun leven in aanraking gekomen met andere Verlaat Verdriet-ers. Althans: dat gevoel hebben ze. Maar dat is niet omdat er geen andere Verlaat Verdriet-ers zijn. Dat is omdat Verlaat Verdriet een onderwerp is ‘waar je niet over praat.’ Eén op de dertien volwassen Nederlanders is op een leeftijd jonger dan twintig jaar een ouder – of beide ouders – verloren. Dat vertel je niet zomaar aan andere mensen. Maar het is uiterst onwaarschijnlijk dat je als Verlaat Verdriet-er nooit een andere Verlaat Verdriet-er van dichtbij hebt gezien.

    Jezelf herkennen

    Verlaat Verdriet-ers denken dus dat ze de enige zijn. In ieder geval de enige die daar nu nog ‘last van heeft’. (In de volksmond: ‘Zit je daar nu nog mee?’) In het proces van bewust worden van de impact van jong ouderverlies is het helpend de verhalen van andere Verlaat Verdriet-ers te lezen. Hun verhalen in je op te nemen. Jezelf te herkennen in de verhalen van andere Verlaat Verdriet-ers. In het Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek tien interviews met Verlaat Verdriet-ers: mannen en vrouwen die in hun jeugd hun moeder, hun vader of hun beide ouders verloren.

    Interviews

    • Katinka, 5 jaar toen ze haar vader verloor door kanker;
    • Robert, 5 jaar toen hij zijn moeder verloor door een auto-ongeval, 10 jaar toen hij zijn vader verloor door longkanker;
    • Pauline, 7 jaar toen ze haar moeder verloor door zelfdoding;
    • Frans, 9 jaar toen hij zijn vader verloor door een auto-ongeval;
    • Maroeschja, 9 jaar toen ze haar moeder verloor door leukemie;
    • Meta: 11 jaar toen ze haar beide ouders tegelijkertijd verloor door een auto-ongeval;
    • Jan: 15 jaar toen hij zijn vader verloor door maagkanker, 21 jaar toen hij zijn moeder verloor door zelfdoding;
    • Silvia: 17 jaar toen ze haar vader verloor door een auto-ongeval;
    • Harry: 22 jaar toen hij zijn moeder verloor door zelfdoding.

    Meer

  • | | | | |

    Workshop Verlaat Verdriet: wat Verlaat Verdriet-ers verder helpt

    DoorTitia Liese

    Workshop Verlaat Verdriet: wat Verlaat Verdriet-ers verder helpt

    Op de zaterdagochtend, tijdens de workshop Verlaat Verdriet, vraag ik deelnemers altijd woorden te geven aan gevoelens bij hun ervaringen in de Verlaat Verdriet-workshop. In verband met het komende symposium voor hulpverleners – Teruggaan om verder te kunnen, op zaterdag 8 november 2025 – heb ik de deelnemers van de workshop van juli 2025 gevraagd of ik hun woorden mag delen via mijn blog en op LinkedIn. Zodat lezers inzicht krijgen in thema’s die spelen bij Verlaat Verdriet-ers. Wat het voor Verlaat Verdriet-ers betekent dat ze de keuze hebben gemaakt de workshop te komen doen. En wat helpend is voor ze.
    De deelnemers hebben mij met alle liefde toestemming gegeven hun woorden en hun voornamen te delen op mijn site, op LinkedIn en op Facebook.

    Vragen

    De deelnemers formuleren hun antwoorden naar aanleiding van de volgende vragen

      • Wat heeft je geraakt;
      • Wat heeft je verbaasd;
      • Wat heeft je geïnspireerd.

    Aartje

    Wat heeft je geraakt

    Door de theorie lijkt alles nog beter te gaan passen. Daar bedoel ik mee dat ik beter ga/kan begrijpen wat het verliezen van papa in mijn leven voor invloed heeft (gehad). Vooral het feit dat het verlies oorzaak is geweest van het verloop van mijn leven, en niet de ‘foute keuzes’ die ik maakte.
    De ontreddering raakt me. Er schijnt nu licht op de leegte. Het is geen verdriet, pijn of angst. Ontreddering is het stilstaan/bevroren zijn in de tijd. Het raakt me dat hulpverlening zo weinig weet/wil weten van de impact van jong ouderverlies op het kind in ontwikkeling. En er ongezien aan voorbij is gegaan (gaat) in al die jaren dat ik hulpverlening heb gehad.

    Wat heeft je geïnspireerd

    Wat mij heeft geïnspireerd, en moed geeft, is het feit dat wij als Verlaat Verdriet-ers onszelf telkens weer uit durven dagen om het proces van teruggaan, doorwerken, onderzoeken en voelen, aan te gaan. Ik kan het. Ik wil het. En ik doe het!

    Mandy

    Wat heeft je geraakt

    De theorie. Opluchting dat veel dingen een plek krijgen. Waarom ik bepaalde dingen doe: controle; verlatingsangst; complicaties. Veel inzicht gekregen, bijvoorbeeld over de leegte die ik nooit gevuld krijg, wat ik ook probeer.

    Wat heeft je verbaasd

    Het zoeken bij mijn man wat hij mij niet kan geven, maar wat ik zelf moet doen. Ik moet meer aan mijzelf geven. Meer leren ontvangen. Meer laten zorgen, in plaats van altijd voor een ander zorgen.

    Wat heeft je geïnspireerd

    Ik wil zorgen dat mijn ruptuur heelt.
    De overeenkomsten in onze verhalen, terwijl er ook zoveel verschilt. Ik wil meer voor mijzelf, en ga hier absoluut meer voor open staan en vooral DOEN. Ik mag er zijn. En ik ben het waard. Ik wil meer dan alleen maar overleven!

    Meer kennis