• | |

    Angst voor angst; angst voor voelen

    DoorTitia Liese

    Neem de tijd om te voelen.
    Krijg de rust om te zijn.
    Ervaar de ruimte voor liefde.

    Angst voor angst

    Angst voor angst noemde ik mijn angsten lange tijd. Mijn angst voor alles wat ik uit de weg ging. Waarvan ik wist dat ik het eigenlijk zou moeten doen. Dat het goed voor me zou zijn om het te doen. Het voelde oké voor me om er zo naar te kijken. Het gaf me ruimte om te oefenen. Te oefenen met ‘mijn angsten aankijken’. Ze onder ogen te zien. Ze stuk na stuk te overwinnen. Onschadelijk te maken. En ja – zo leerde ik langzamerhand dat ik de angsten groter had gemaakt dan ze in werkelijkheid waren. Dat ik in mijn werkelijkheid angst had voor angst die ik zelf had gecreëerd.

    Angst voor voelen

    Zo kwam ik, stap na stap, tot het besef dat wat ik altijd ‘angst voor angst’ had genoemd (en wat er in mijn werkelijkheid ook was) eigenlijk angst was voor voelen. Angst nog weer te moeten voelen hoe peilloos diep de ontreddering was. De existentiële eenzaamheid die ik voelde na het verlies van mijn moeder. Waar ik in de aller verste verte toen, maar ook later, geen woorden aan kon geven. De angst die ik had toen ik allang volwassen was om in een peilloos diep gat te storten als ik die gevoelens toe zou laten. Dat ik zou verdrinken in mijn eigen tranen. Dat het nooit meer goed zou komen.

    De weg naar liefde

    Stap na stap ben ik gaan voelen. Ben ik de weg gegaan van overleven naar leven. Van mezelf verstoppen, naar zijn. Van zijn, naar liefde. Mijn eigen weg naar liefde.

    Neem de tijd om te voelen.
    Krijg de rust om te zijn.
    Gun jezelf de weg naar liefde.

    Ben je Verlaat Verdriet-er?
    Heb je in een nabij verleden, of langer geleden, met Titia gewerkt aan jouw Verlaat Verdriet-thema’s?

    Dan is De weg van liefde een mooie en bijzondere weg voor jou.

    Je bent van harte welkom!

     

  • | | |

    Waarover rouw je als Verlaat Verdriet-er?

    DoorTitia Liese

    ‘Voor mijn verdriet was geen ruimte’ zegt een Verlaat Verdriet-er
    ‘Je hebt als kind niet kunnen rouwen’ zegt een hulpverlener.

    Meer, veel meer

    Verlaat Verdriet is meer, veel meer dan alleen de tijd en het moment van overlijden van je ouder(s). Verlaat Verdriet gaat over meer, veel meer. Dat maakt Verlaat Verdriet en verlate rouw zo complex, dat je er totaal de weg in kwijt kunt raken.

    Waarover kun je als Verlaat Verdriet-er rouwen?

    Je kunt bijvoorbeeld rouwen om

    • het gevoel dat je een verloren leven leeft;
    • wat je niet hebt gekregen, maar als kind wel nodig had;
    • een altijd aanwezig verlangen dat je voelt. Een verlangen dat je niet kunt benoemen, maar dat als een vraatzuchtig, onverzadigbaar knaagdier in je lijkt te leven;
    • de liefde van je overleden ouder die je bent misgelopen;
    • de steun die je nodig had om volwassen te worden;
    • nooit meer jezelf te kunnen herkennen in jouw moeder/jouw vader/jouw ouders;
    • de plek die je innam in je gezin van herkomst;
    • het vertrouwen dat je niet meer kunt hebben;
    • de chronische boosheid die altijd ergens in je sluimert;
    • het kind dat je was, en dat je niet meer kon zijn;
    • de volwassene die je nu bent, en die haar/zijn plek in het leven maar niet kan vinden;
    • verloren hoop;
    • de liefde die je voelt voor je overleden ouder;
    • verloren toekomst;
    • de pijn die zich in je manifesteert;
    • nooit meer onvoorwaardelijk aanwezig te kunnen zijn na het overlijden van je ouder(s);
    • de dood van je ouder(s) en het verdriet waarvan je als kind de omvang niet kon bevatten;
    • het missen van een gezonde puberteit;
    • het verlies van je ouder en de gevolgen die dat heeft gehad voor je verdere leven .

    Meer

    Mogelijk kun je deze aanzienlijke lijst met thema’s waar je als Verlaat Verdriet-er over rouwt aanvullen met thema’s waarvan je weet dat ze bij jou spelen.

    Mogelijk heb je behoefte aan meer informatie over thema’s die kunnen spelen.
    Lees dan meer op Kernthema’s en Kenmerken
    Of kijk op YouTube naar Rouw kent geen tijd, module Het mijnenveld

  • | | |

    Voor mijn verdriet was geen ruimte

    DoorTitia Liese

    Voor mijn verdriet was geen ruimte

    Haar vaders dood, pesterijen op school: Nancy leerde thuis om dat soort nare dingen weg te stoppen. Over gevoelens werd niet gepraat. Tot haar emoties zelf een weg naar buiten vonden.
    Een Verlaat Verdriet-er stuurde me de link naar Voor mijn verdriet was geen ruimte in Psychologie Magazine.

    ‘Ik weet nog dat ik op de bank zat, ik was zeven jaar, en ineens kwamen er allemaal familieleden binnen. De spanning in de ruimte was om te snijden. Muisstil bleef ik zitten. Als ik me niet zou bewegen, zou alles hetzelfde blijven. “Weet ze het al?” vroeg mijn oma. “Ik denk het wel,” zei mijn moeder.
    Dat mijn vader dood was, is nooit tegen me gezegd. Toen ik ernaar vroeg, kreeg ik te horen dat hij een hersenbloeding had gehad. Praten over mijn gevoelens? De dag erna werd ik naar school gestuurd alsof er niets aan de hand was.
    Er is niet meer over gesproken. Alsof mijn vader er nooit was geweest. Troost of een knuffel kreeg ik niet, want “we moeten door”.’

    Praten over gevoelens

    ‘Mijn vader mag er weer zijn. Ik praat over hem en over wat er gebeurd is, eindelijk voel ik de vrijheid om te praten over mijn gevoelens. Ook met mijn moeder en zus. Ik voelde altijd vrij weinig voor hem doordat er zo veel taboe en pijn rondom zijn overlijden hing. Nu, voor het eerst in al die jaren, voel ik liefde voor hem. En de vrolijke herinneringen aan hem zijn terug: ik zie ons weer samen schaken, wandelen door de duinen, lachen om taalgrapjes en om Van Kooten en De Bie. In mijn leven is het soms nog steeds een achtbaan. Maar ik begrijp nu: hoe eng of ingewikkeld het soms ook is, je kunt niet anders dan je eraan overgeven. Inclusief alle emoties die erbij horen, en de dingen die je liever wegduwt. Want dat is de enige manier om het leven écht te leven.’

    Beter leren voelen

    Emoties negeren kan leiden tot emotionele stress, die weer allerlei mentale en fysieke kwalen tot gevolg kan hebben, zoals verslaving, extreem perfectionisme, hartaandoeningen, slapeloosheid. Dat negeren is een beschermingsmechanisme dat we vaak al in onze jeugd ontwikkeld hebben, zegt organisatiepsycholoog Marjon Bohré. ‘Als je bij pijn of een moeilijke situatie van volwassenen om je heen altijd het signaal kreeg dat huilen niet helpt en dat je flink moet zijn, dan kan het gevolg zijn dat je, eenmaal zelf volwassen, verdriet of angst ook wegstopt.’ We merken vaak pas dat we emoties verdringen als we tegen de spreekwoordelijke muur aan lopen, bijvoorbeeld doordat we een burn-out krijgen, zegt Bohré. Het is dan van belang om te leren op een andere manier met negatieve emoties om te gaan. Bohré: ‘Daarmee kun je de emotionele stress verminderen en het heeft daarnaast als effect dat je weer positieve gevoelens kunt ervaren.’ Om emoties beter te leren voelen, is het niet altijd nodig om oude emoties alsnog te beleven. Maar je moet wel vaak diep graven in de huidige. Bohré: ‘Dat begint vaak met een vaag, ongedefinieerd gevoel. Wanneer je je richt op deze vage sensatie en die aandacht geeft, wordt steeds duidelijker waar die vandaan komt. Het benoemen van het gevoel kan helpen. In mijn praktijk laat ik cliënten die moeite hebben om emoties te voelen vaak benoemen wat ze in hun lichaam voelen als ze een negatieve emotie ervaren. Daarmee versterk je het gevoel. Vervolgens kunnen ze de emotie leren accepteren: wat je voelt, is niet fout, het is gewoon zo. Als ze een emotie ten volle kunnen toelaten, volgt er vaak bevrijding en opluchting.’

    Artikel

    Psychologie Magazine

    Boek

    Nancy Olthoffs
    De achtbaantester 

    Doen

    De weg van liefde – schrijfretraite in Italië.
    Neem de tijd om te voelen.
    Krijg de tijd om te zijn.

  • | | |

    Sanne van Rij: De dood van mijn moeder

    DoorTitia Liese

    Journaliste Sandra van Rij in De Correspondent

    Nee, de dood van mijn moeder heeft me niet ‘sterker’ gemaakt

    Ik ben vijftien jaar oud als ik met trillende handen een verfrommeld briefje uit mijn zak vis. Ik sta achter de microfoon in een bomvolle kerk, naast me staat de kist met mijn moeder. Kijk maar één keer vluchtig de zaal in, omdat ik bang ben dat ik het anders niet meer durf: voorlezen wat ik over haar geschreven heb.
    Ik adem diep in, en doe het dan toch, met mijn ogen stoïcijns op m’n kladpapiertje gericht. Naderhand sta ik met een stuk taart in de buurtkroeg. Ik geef handjes en knuffels, sommige mensen vertellen honderduit over hun band met mijn moeder. Er is ook iemand die met betraande ogen mijn handen vastpakt, een paar keer in mijn vingers knijpt terwijl ze me toespreekt. ‘Toen ik jou achter die microfoon zag staan…’ Ze pauzeert even, kijkt me glimlachend aan. ‘Je bent hier nu al sterker door geworden, lieverd. Jij wordt een hele grote, dat weet ik zeker.’

    Misschien moest dit wel gebeuren

    Ik zat in de vierde klas van de middelbare school toen ik mijn moeder aan zelfdoding verloor.Dat was een traumatische ervaring: ik wist dat ze al jaren ernstig depressief was, maar had nooit verwacht dat ze een einde aan haar leven zou maken.
    Toen mijn broertje twee jaar geleden psychotisch werd, had dat een vergelijkbare impact op me. Ik was bang dat hij er niet bovenop zou komen, hem hetzelfde lot als mijn moeder zou wachten. Hij werd opgenomen in dezelfde kliniek als zij, waardoor tijdens de bezoekuren de wond langzaam werd opengekrabd. Dan zag ik mijn moeder weer in de gemeenschappelijke, spierwitte woonkamer zitten: lurkend aan een sigaret, haar wangen nog nat van de tranen. Toch ging het, ondanks de psychose van mijn broertje, ‘goed’ met me, zoals het dat na de dood van mijn moeder ook was gegaan. Ik fietste de afgelopen tien jaar door mijn middelbare school en vervolgopleiding heen, maakte nieuwe vrienden, had altijd genoeg werk. Soms zeiden mensen dat ze dat knap van me vonden, nog vaker viel het woord sterk. Iemand zei ooit: ‘Misschien moesten deze dingen wel gebeuren om je te brengen tot waar je nu bent. Jij bent veel volwassener dan ik.’ Zulke reacties zijn lief bedoeld, maar onderstrepen hetzelfde, onvolledige, idee. Dat mijn trauma me meer succes heeft opgeleverd dan ik zonder dat trauma gehad zou hebben. Dat is een mooi verhaal, maar doet geen recht aan de werkelijkheid. Mijn trauma heeft me op veel vlakken óók kwetsbaarder gemaakt, en lang niet altijd sterker. 

    Lees meer

    Sandra van Rij
    Nee, de dood van mijn moeder heeft mij niet sterker gemaakt.
    27 juli 2022

    De Correspondent