• |

    Primordiaal verlies

    DoorTitia Liese

    Leedconcurrentie! Jij doet aan leedconcurrentie!!!

    De beschuldigende vinger van de collega priemt bijna door m’n computerscherm heen. Aanleiding is een mail van mij waarin ik iets schrijf over de kwetsbaarheid van Verlaat Verdriet-ers. In dat geval met name over de kwetsbaarheid van dochters die heel erg jong hun moeder verloren. Leedconcurrentie!

    De ergste verliezen zijn het verlies van een kind en het verlies van een partner, zo houdt een hooggeleerde rouw-doctor zijn publiek voor. Een geval van hooggeleerde leedconcurrentie (?)

    Ik weet nog goed hoe ik, in het allereerste begin van mijn Verlaat Verdriet-werk – een kleine twintig jaar geleden dus – me realiseerde: volwassenen weten verschrikkelijk zeker van elkaar: het ergste wat je kan overkomen is dat je kind dood gaat. Hoe komt het toch dat volwassenen niet kunnen (of niet willen?) begrijpen dat een kind dat een ouder verliest, een verlies lijdt van dezelfde orde: een primordiaal verlies. Een verlies van de eerste orde. En het leven van deze kinderen moet nog beginnen. Een leven dat ze moeten bouwen op een zwaar beschadigd fundament.

    Een enkele keer bracht ik de moed op om het te zeggen: volwassenen weten verschrikkelijk zeker van elkaar: het ergste wat je kan overkomen is dat je kind dood gaat. Hoe komt het toch dat volwassenen niet kunnen (of niet willen?) begrijpen dat een kind dat een ouder verliest, een verlies lijdt van dezelfde orde?  Voorspelbare reacties. Geschokt. Afwijzend. Boos. Verontwaardigd. Ineens blijken een heleboel mensen iemand te kennen die jong een ouder heeft verloren en die heeft nooit ergens last van gehad.

    Ik bleef het eng vinden om het te doen. Tot de dag waarop een vriendin die ik ruim dertig jaar niet had gezien of gesproken – en die in de tussenliggende jaren een kind heeft verloren – tegen me zei: het ergste wat een ouder kan overkomen is dat je kind doodgaat en het ergste wat een kind kan overkomen is dat je ouder doodgaat.
    Deze erkenning had ik nodig om het verder uit te durven/kunnen dragen: een kind dat een ouder verliest door de dood, lijdt een verlies van dezelfde orde als een ouder die een kind verliest door de dood.

    Een primordiaal verlies.

    Lees meer

    Lees meer over de visie van Titia Liese op de levenslange invloed van de vroege dood van een ouder in Kernthema’s en kenmerken en Expertisecentrum Verlaat Verdriet

  • |

    Tentoonstelling voor overlevers

    DoorTitia Liese

    Enkele jaren geleden reisde ik met Anja Tjallema-Kharitanova naar Sint Petersburg. Een ervaring die in mijn ziel gegrift staat. Alleen al de onvermoeibare en bezielde begeleiding van Anja – in veel gevallen nog eens aangevuld en ondersteund door haar in Petersburg wonende ouders – maakte deze reis tot een heel bijzondere gebeurtenis. Sint Petersburg van binnen en van buiten, zou je kunnen zeggen. Het enige wat ik echt gemist heb bij dat bezoek (en dat lag zeker noch aan Anja, noch aan haar ouders) was het missende stuk uit de kunstgeschiedenis dat mij nou juist zo interesseert: het gat tussen de schilderijen van Repin c.s. (die mij voornamelijk niet aanspreken, al zijn ze nog zo kolossaal van grootte) en het Zwart Vierkant van Malewitsch. Dat moest ik toch in Petersburg, die bakermat van veranderingen, kunnen zien? Niet. In ieder geval niet bij mijn bezoek, ook niet aan het Staatsmuseum. Teleurstelling. En kleine, maar wel een echte.

    Een paar weken geleden las ik over de tentoonstelling De Sovjet Mythe in het Drents Museum in Assen.
    Daar moet ik zijn, wist ik meteen.
    Afgelopen donderdag bezocht ik, samen met een vriendin, deze tentoonstelling en zag wat ik in Petersburg hoopte te kunnen zien: de ontwikkelingen in de Russische kunst tussen Repin c.s.naar Malewitsch c.s. De namen van de kunstenaars: ik kende ze niet. De werken van de kunstenaars: ik kende ze niet. Voor gewone mensen als ik grotendeels verborgen gebleven voor de buitenwereld – de wereld zowel binnen als buiten de Sovjet Unie.

    Het verlangen naar verandering. Zichtbaar. Merkbaar. Voelbaar. De kracht van verandering. Tegen verdrukking, afwijzing en afkeuring in. In alles aanwezig.

    Nog afgezien van het bezoek aan het museum – wonder van samenwerking en doorzettingsvermogen – dat elke reis, waarvandaan dan ook, de moeite waard maakt: een tentoonstelling van en voor overlevers en veranderaars.

  • |

    Verbinding & verbondenheid

    DoorTitia Liese

    Verbondenheid is voor (jonge, afhankelijke) kinderen niet een gezellig onderonsje waar je als kind voor kunt kiezen om het te doen of om het niet te doen. Verbondenheid – verbonden zijn – met je ouder(s) is voor een kind noodzakelijk om zich veilig te kunnen voelen.
    Voor Verlaat Verdriet-ers die heel erg jong waren toen ze hun ouder(s) verloren door overlijden – zo jong dat ze zelfs geen bewuste herinneringen aan hun moeder/hun vader hebben –  is het moeilijk, zo niet soms onmogelijk lijkend, om nog te weten hoe vanzelfsprekende verbinding voelt. En wat vanzelfsprekende verbondenheid betekent. Met de vroege dood van hun ouder begon voor veel van hen de lange, eenzame overlevingstocht. Al in hun allervroegste jeugd raakten ze – via de overleden ouder – verbonden aan de dood. Ook al waren ze op dat moment te jong om zich bewust te zijn van wat er gebeurde. Of beter gezegd: beschikten ze op dat moment niet over de taligheid om hun gevoelens onder woorden te brengen. Mijn tante, bij wie ik in huis was omdat mijn moeder al maanden in het ziekenhuis lag, vertelde me onlangs dat ik, terwijl ik eigenlijk een heel rustig en tevreden kind was, op de dag waarop mijn moeder overleed de hele dag ontroostbaar heb gehuild, vertelde een van de deelneemsters aan de jaartraining De kunst van het verbinden bij Verlaat Verdriet, die 7 maanden was toen ze haar moeder verloor.

    Vanaf hun allervroegste jeugd hebben veel van deze Verlaat Verdriet-ers zich, op eigen kracht, staande moeten houden. Voor deze Verlaat Verdriet-ers is het van belang zich (opnieuw) te verbinden met hun overleden ouder en zich weer de dochter/de zoon te voelen van de ouder met wie ze zo weinig leven hebben kunnen delen. Net zo belangrijk als het voor deze Verlaat Verdriet-ers is hun eigen weg te zoeken in het zich (opnieuw) verbinden met het leven.

  • Twaalftwaalftwaalf

    DoorTitia Liese

    Op twaalftwaalftwaalf gaat mijn nieuwe site online. Hebben Juliette – van Advies en zo – en ik in oktober j.l. afgesproken. Een mooie datum om een lang werkproces af te sluiten. Dan moet de custom-made – de op maat gemaakte – website klaar zijn (vinden we).

    Zie het voor je: twee vrouwen. Beiden stellen hele hoge eisen aan zichzelf. Juliette op web-technisch gebied – en dan met name waar het gebruikers-vriendelijkheid betreft. En ikzelf, met hele hoge eisen aan de inhoud van de site.
    Vooral de laatste dagen vlogen de termen van web-technische aard om m’n hoofd. Moest ik besluiten nemen waar ik de reikwijdte helemaal niet van kan overzien (als ik al begrijp waar het over gaat). Up-dates. Plug-ins. Bugs. iDeal – ‘welke leverancier wil je?’ In de verste verte nooit enig benul gehad dat IDeal andere leveranciers zou kunnen hebben dan de bank. Ook suf, maar gelukkig besef ik tegenwoordig dat ik niet alles hoef te weten en dat ik dan toch nog mee mag doen.
    En: de gebruiksvriendelijkheid van de site gaat boven alles – daar gaat het ten slotte allemaal om. Maar: wat betekenen mijn beslissingen? Wat brengen mijn beslissingen teweeg? Wat betekent deze beslissingen voor mij?

    Daarnaast stel ik zelf hoge eisen aan de inhoud van mijn Verlaat Verdriet-werk. En dus ook aan mijn nieuwe Verlaat Verdriet-site. Jaren en jaren werk zit er in mijn Verlaat Verdriet-werk. Ik weet dat ik een samenhangend en sluitend (ver)werkaanbod voor Verlaat Verdriet-ers heb ontwikkeld. Maar op welke manier hebben zoveel mogelijk Verlaat Verdriet-ers – en zoveel mogelijk andere gebruikers – zoveel mogelijk profijt van mijn site?

    En dan, vandaag, is het twaalftwaalf. De datum waarop ik – decennia geleden – werd geboren. En het is twaalftwaalftwaalf twaalf uur twaalf: het moment waarop de nieuwe site het daglicht ziet.

    De komende weken zullen we nog moeten werken om alles werkelijk te krijgen zoals we het willen hebben. Als gebruiker zul je dus de komende tijd nog veranderingen (en misschien verrassingen) kunnen zien. Maar het grote werk – de site – staat.

    Dus met ingang van vandaag – twaalftwaalftwaalf – ben je van harte welkom op www.verlaatverdriet.nu!