• | | |

    Stilstaan bij het overlijden van Marjo

    DoorTitia Liese

    ‘Wat jullie nu doen, had ik willen doen.’ Met deze woorden stapte Marjo binnen. De tweede workshop ooit voor Dochters Zonder Moeder. Bijna vijfentwintig jaar geleden. ‘Ik wil dit ook doen’ sprak Marjo tijdens de workshop een aantal keren zeer beslist. De vierde workshop voor Dochters Zonder Moeder (DZM – twee jaar later) gaven Marjo en ik samen.

    We hielden contact. Verloren elkaar uit het oog. Zochten weer verbinding. Verloren elkaar weer uit het oog. Het kon lang duren. Het kon kort duren. Maar altijd was er ergens een lijntje tussen ons.

    Trauma’s

    Ik maakte een deel mee van de worstelingen die Marjo steeds weer aan moest gaan – en aanging – met de zwaarte van haar leven. Soms van dichtbij. Soms van veraf. Steeds opnieuw het verlangen – en de strijd – om de zwaarte van haar leven te verlichten.

    Mede met – en door – Marjo heb ik de omvang en de diepte van de levenslange invloed van het vroege verlies van een ouder leren zien. Leren doorgronden. Leren begrijpen. Niet alleen het leven van de volwassene van nu die in haar/zijn jeugd een ouder – of beide ouders – is verloren door overlijden. Maar ook de trans-generationele doorgegeven trauma’s als gevolg van de ruptuur van het onomkeerbare verlies van een ouder. Mede dankzij Marjo heeft mijn Verlaat Verdriet-werk vorm en inhoud kunnen krijgen.

    Laat het licht schijnen

    Op de kaart van Marjo staat geschreven … ‘Is naar het licht gegaan’…
    Op dezelfde kaart de tekst van Marjo zelf …’Laat het licht schijnen over jullie bestaan’…

    Zelf hoop ik nog jaren mijn bijdrage te kunnen – en te mogen – leveren aan het verlichten van de levens van Verlaat Verdriet-ers.

    Dank voor jouw bijzondere bijdrage aan het werk voor Dochters Zonder Moeder en Verlaat Verdriet-ers.
    We gaan ervoor Marjo.
    Dat beloof ik je bij deze.

  • | | |

    Wat mij raakt: workshop Verlaat Verdriet

    DoorTitia Liese

    Donderdagmiddag 9 juni 2022. Als gewoonlijk maak ik de mappen klaar die ik altijd uitdeel aan de deelnemers van de workshop Verlaat Verdriet. In de map een werkboek, een notitieboekje, teksten, songs en gedichten die allemaal op hun eigen manier iets te zeggen hebben over Verlaat Verdriet en (verlate) rouw.

    Hoewel ik het gedicht al zo vaak in handen heb gehad bij het klaarmaken van zoveel mappen voor zoveel workshops, valt mijn oog op de eerste zinnen uit Wat mij raakt. Wat mij raakt is een gedicht van Rainer Maria Rilke:

    Men moet de dingen aan de eigen, stille,
    ongestoorde ontwikkeling over laten,
    die diep van binnen komt
    en die zich door niets laat haasten of versnellen;
    eerst volledig rijpen – en daarna baren…

    Workshop verlaat Verdriet

    Workshop Verlaat Verdriet van 9, 10 en 11 juni 2022. Met de tekst van Rilke nog in mijn hoofd beginnen we donderdag-avond aan de workshop. Hoe bijzonder is het dan om een workshop mee te maken waarin de tekst van dit gedicht in de loop van de dagen bij de deelnemers langzaam maar zeker werkelijkheid wordt.
    Wat een mooie deelnemers.
    En wat een bijzondere workshop.

    Het hele gedicht deel ik graag met je.

    Wat mij raakt

    Men moet de dingen aan de eigen, stille,
    ongestoorde ontwikkeling over laten,
    die diep van binnen komt
    en die zich door niets laat haasten of versnellen;
    eerst volledig rijpen – en daarna baren…

    Rijpen zoals een boom die zijn sapstroom niet stuwt
    en die rustig in de lentestormen staat,
    zonder angst, dat er straks geen  zomer kan komen.

    Die zomer komt toch!
    Maar hij komt alleen bij de geduldigen
    die leven alsof de eeuwigheid voor hen ligt
    zo zorgeloos stil en wijds…

    Men moet geduld hebben
    met de onopgeloste zaken in ons hart
    en proberen de vragen zelf lief te hebben,
    als gesloten kamers,
    en als boeken die in een zeer vreemde taal
    geschreven zijn.

    Het komt er op aan alles te leven.

    Als je de vragen leeft,
    dan leef je misschien langzaam maar zeker
    zonder het te merken op een goede dag
    het antwoord in.

  • | |

    Je hoeft het niet meer achter je te laten

    DoorTitia Liese

    Een verlies moet je verwerken. Achter je laten. Je moet verder met je leven.
    Decennia lang zijn de opvattingen over rouw en rouwen zo rigide, zo dwingend, zo lineair geweest dat rouwen rouw-verwerken is geworden. Een proces met een begin – het verlies – en een eind. Wat dat eind was wist eigenlijk niemand, maar iedereen wist dat het moest. Je moest een verlies achter je laten. Dan pas kon je door met je leven.

    Verlaat Verdriet en verlate rouw

    Deze lineaire opvatting is al die tijd niet minder dan desastreus geweest voor Verlaat Verdriet en verlate rouw. In deze opvatting kon Verlaat Verdriet nooit iets anders zijn dan een optelsom van falen. Je had het verlies allang verwerkt moeten hebben. Allang achter je gelaten moeten hebben.

    Zo werkt het niet bij Verlaat Verdriet en verlate rouw. Jong ouderverlies heeft in veel gevallen levenslange invloed. In veel gevallen zelfs veel invloed. Heel veel.
    Maar. Het hoeft je leven niet meer te beheersen. Het feit: de dood van je ouder, is er. De gevolgen, en de gevoelens die je hebt over het vroege verlies, onderzoek je. Geef je een zichtbare en ervaarbare plek in je leven in een verlaat rouwproces.

    Basisworkshop Verlaat Verdriet

    Geef jezelf de tijd.
    De rust. De aandacht. En de kennis van Titia Liese.
    De workshop Verlaat Verdriet biedt je die gelegenheid.

  • | |

    Alles heeft een tijd

    DoorTitia Liese

    ‘Zijn jullie bereid je huis te verkopen?’ wordt ons, totaal onverwacht, gevraagd. Wij, dat zijn mijn buren van ons rijtje aan de Laan en ik, zijn voor een heel ander onderwerp naar het gemeentehuis gekomen. En zijn dus verbaasd. Geschrokken. Wat gebeurt hier?? Zelf voel ik naast de verbazing over de vraag, en nogal tot mijn eigen verbazing, door me heengaan: Ik zeg niet direct NEE.

    Koopcontract

    Inmiddels heeft dit gesprek al een paar jaar geleden plaatsgevonden. Afgelopen donderdag heb ik mijn handtekening gezet onder het voorlopig koopcontract. Mijn huis verkocht, maar ik mag nog tenminste twee-en-half jaar in dit huis blijven wonen. Een heel bijzonder gevoel. Mijn huis is niet meer mijn huis, maar tegelijkertijd is het nog steeds mijn huis. Tenminste: voorlopig wel.

    Verlaat Verdriet-workshops

    De verkoop van mijn huis betekent veel voor me. Meer dan veertig jaar heb ik in dit huis gewoond. Van dit huis gehouden. Mijn plek. Bijna twintig jaar heb ik in dit huis mijn Verlaat Verdriet-workshops gegeven. Van mijn workshops gehouden. Mijn Verlaat Verdriet-werk met zoveel Verlaat Verdriet-ers. De verkoop van mijn huis betekent dus niet alleen voor mij heel veel. Het betekent ook heel veel voor mijn Verlaat Verdriet-werk. Voor het Verlaat Verdriet-werk zoals ik dat in mijn eigen huis hebt gedaan. Een veilige plek voor tal van deelnemers aan de vele workshops die ik heb gegeven. De kleine groepjes waarin alle tijd, ruimte en aandacht was. Waar Verlaat Verdriet-ers van mij hebben geleerd, en ik van Verlaat Verdriet-ers. Nog twee-en-half jaar, en dan kunnen de workshops niet meer op deze manier plaatsvinden.

    Limiet

    Alles heeft zijn tijd en alles heeft zijn limiet. Ook mijn Verlaat Verdriet-workshops in de vorm waarin ze nu plaatsvinden.

    Workshop Verlaat Verdriet

    Overweeg je al langere tijd mee te doen aan een Verlaat Verdriet-workshop in de vorm waarin ik ze nu aanbied? Dan is het misschien tijd voor je geworden een besluit te nemen en je aan te melden voor een workshop.
    Lees wat de workshop Verlaat Verdriet jou te bieden heeft.