• | | |

    Gedicht van Wislawa Szymborska: Grote pret

    DoorTitia Liese

    Wislawa Szymborska

    Vandaag kwam ik een gedicht tegen van de Poolse dichteres en winnaar van de Nobel Literatuurprijs 1996: Wislawa Szymborska (1023 – 2012, 13 jaar toen ze haar vader verloor). Haar oeuvre is klein, slechts 400 gedichten, maar ze zijn wereldberoemd en uitgebracht in 40 talen. Ze won de Nobelprijs voor Literatuur in 1996.
    Haar gedicht Grote pret wil ik graag met je delen.

    Grote pret

    Eindelijk heeft mijn geheugen gevonden wat het zocht.
    Moeder is terecht, vader is aan mij verschenen.
    Ik droomde een tafel en twee stoelen, en ze gingen zitten,
    weer waren ze van mij, weer leefden ze voor mij.
    Met twee lampen van gezichten schitterden ze in de schemer
    als voor Rembrandt.

    Nu kan ik eerst vertellen
    door hoeveel dromen ze hebben gedoold, in hoeveel oploopjes
    ik ze onder de wielen vandaan heb moeten trekken,
    in hoeveel agonieën ze dood hoeveel handen van me zijn gevlogen.
    Afgesneden van me groeiden ze scheef aan.
    De ongerijmdheid dwong hen tot een maskerade.
    Wat hielp het dat ze buiten mij geen pijn meer leden,
    als ze pijn leden in mij.
    Het droomgepeupel hoorde dat ik mamma riep
    tegen iets dat piepend op een takje sprong.
    Er werd gelachen omdat mijn vader een kokarde droeg,
    van schaamte brandend werd ik wakker.

    Eindelijk dan.
    In een gewone nacht
    van een doodnormale vrijdag naar een zaterdag,
    kwamen ze plotseling zo als ik hen wilde zien.
    In een droom, maar als verlost van alle dromen
    alleen zichzelf gehoorzamend, en verder niets.
    Achter op het schilderij doofden alle mogelijkheden,
    het noodlot had zijn onherroepelijkheid verloren.
    Alleen zij lichtten, mooi omdat ze op zichzelf leken.
    En lang, lang gelukkig schenen ze te zijn.

    Ik werd wakker. Deed mijn ogen open.
    Raakte de wereld aan, een uitgesneden lijst.

    Wislawa Szymborska
    13 jaar toen ze haar vader verloor

    Lees meer

    Wislawa Szymborska

    • Agonie – nood
  • | |

    Het pad dat ik niet nam

    DoorTitia Liese

    Het pad dat ik niet nam

    Burgemeesterscrisis op Terschelling. ‘Huh???’ zal je misschien denken. ‘Wat moet ik nou met Terschelling? En wat moet ik met een burgemeesterscrisis op Terschelling??’ Nou: daar hoef je niks mee. Niet met Terschelling. En ook niet met een burgemeesterscrisis.

    Maar naar aanleiding van deze crisis plaatste een vaste columnist van weekblad De Terschellinger een column in verband met deze crisis. In zijn column haalt hij het beroemde gedicht aan van de Amerikaanse dichter Robert Frost: The road not taken.
    En dit gedicht wil ik heel graag met je delen.

    The road not taken

    Two roads diverged in a yellow wood,
    And sorry I could not travel both
    And be one traveler, long I stood
    And looked down one as far as I could
    To where it bent in the undergrowth;

     Then took the other, as just as fair,
    And having perhaps the better claim,
    Because it was grassy and wanted wear;
    Though as for that the passing there
    Had worn them really about the same,

    And both that morning equally lay
    In leaves no step had trodden black.
    Oh, I kept the first for another day!
    Yet knowing how way leads on to way,
    I doubted if I should ever come back.

    I shall be telling this with a sigh
    Somewhere ages and ages hence:
    Two roads diverged in a wood, and I —
    I took the one less traveled by,
    And that has made all the difference 

    Robert Frost
    1874-1963

    Wikipedia

    The road not taken is een dubbelzinnig gedicht dat de lezer uitnodigt om na te denken over keuzes in het leven. Als het leven een reis is, belicht dit gedicht de momenten in het leven waarop een beslissing moet worden genomen en de mens zich afvraagt: “Welke kant ga ik nu op?”

  • | |

    Zoveel soorten van verdriet

    DoorTitia Liese

    Zoveel soorten van verdriet
    ik noem ze niet.
    Maar één, het afstand doen en scheiden.
    En niet het snijden doet zo’n pijn,
    maar het afgesneden zijn.

    Trauma en ruptuur

    Trauma = wond
    Ruptuur = inscheuring of verscheuring

    In het proces van verlate rouw bij Verlaat Verdriet is het van belang te onderzoeken wat het vroege verlies van je ouder(s) bij je teweeg heeft gebracht. Hoe ziet die wond er uit bij jou? Is er sprake van een oppervlakkige verwonding die al genezen is? Of is er sprake van een desastreuze breuk, die tot op de dag van vandaag een rol van betekenis speelt in je leven? Een breuk die vraagt om tijd, zorg en aandacht om alsnog te kunnen helen?

    Niet elke ruptuur betekent trauma

    Niet in alle gevallen hoeft het vroege, onomkeerbare verlies van je ouder(s) trauma te hebben veroorzaakt die tot in je volwassenheid je leven beïnvloedt. Mogelijk zijn de omstandigheden in je vroege jeugd zodanig geweest dat uit dit verlies geen psychologisch trauma is ontstaan.

    Ben je jong je ouder(s( verloren, dan ben jij in de eerste plaats de aangewezen persoon om hier iets van te vinden. Mogelijk verloor je jong je ouder(s) en zeg je over jezelf: ‘Ik heb geen Verlaat Verdriet. Verlaat Verdriet gaat niet over mij.’
    Maar…
    Mogelijk trekken je naasten uit je dagelijkse gedrag andere conclusies. Bijvoorbeeld omdat ze je controle-dwang ervaren. Of ze maken je angst- en paniekaanvallen mee. Mogelijk ervaren je naasten dat jij je nooit helemaal geeft. Dat je nooit helemaal aanwezig bent. Of dat je juist nadrukkelijk wel altijd aanwezig bent.
    Misschien zeggen ze onder elkaar: ‘Ach, die is nu eenmaal zo’, omdat ze de thema’s van Verlaat Verdriet niet kennen. Jouw eigenschappen niet relateren aan het vroege verlies van je ouder(s). Ze zien als karaktertrekken, in plaats van als eigenschappen die zijn ontstaan als gevolg van het vroege verlies van je ouder(s).

    Niet elk trauma betekent ruptuur

    Trauma’s kunnen in een mensenleven op veel manieren worden veroorzaakt. Lang niet alle trauma’s worden veroorzaakt door een ruptuur. Jong ouderverlies door overlijden is een van de vele manieren waarop trauma kan ontstaan.

    Ben je jong je ouder(s) verloren door de dood, dan kan het belangrijk zijn bij jezelf te onderzoeken welke wond het verlies van je ouder(s) bij jou heeft veroorzaakt. Is er sprake van een (oppervlakkige) wond die allang genezen is? Of is er sprake van een diepe kloof? Een afgescheiden zijn? Een diepe kloof, die niet te overbruggen lijkt te zijn? Die er altijd voor zorgt dat je in de overleefstand staat?

    Sotto Voce

    Lees het gedicht van Vasalis.

    • Wat zegt dit gedicht jou?
    • Wat zegt dit gedicht over jou?

    Zoveel soorten van verdriet
    ik noem ze niet.
    Maar één, het afstand doen en scheiden.
    En niet het snijden doet zo’n pijn,
    maar het afgesneden zijn.

    Nog is het mooi, ’t geraamte van een blad,
    vlinderlicht rustend op de aarde,
    alleen nog maar zijn wezen waard.

    Maar tussen de aderen van het lijden
    niets meer om u mee te verblijden:
    mazen van uw afwezigheid
    bijeengehouden door wat pijn
    en groter wordend met de tijd.
    Arm en beschaamd zo arm te zijn.

    M. Vasalis
    1909-1998
    Dichters en psychiater

    Lezen

    Verlaat Verdriet )Ver)Werkboek
    Tips voor mensen in je omgeving (Hoofdstuk 18).

    Kijken

    Video: Rouw kent geen tijd
    Recent verlies 
    Jong ouderverlies 

  • | | |

    Wat mij raakt: workshop Verlaat Verdriet

    DoorTitia Liese

    Donderdagmiddag 9 juni 2022. Als gewoonlijk maak ik de mappen klaar die ik altijd uitdeel aan de deelnemers van de workshop Verlaat Verdriet. In de map een werkboek, een notitieboekje, teksten, songs en gedichten die allemaal op hun eigen manier iets te zeggen hebben over Verlaat Verdriet en (verlate) rouw.

    Hoewel ik het gedicht al zo vaak in handen heb gehad bij het klaarmaken van zoveel mappen voor zoveel workshops, valt mijn oog op de eerste zinnen uit Wat mij raakt. Wat mij raakt is een gedicht van Rainer Maria Rilke:

    Men moet de dingen aan de eigen, stille,
    ongestoorde ontwikkeling over laten,
    die diep van binnen komt
    en die zich door niets laat haasten of versnellen;
    eerst volledig rijpen – en daarna baren…

    Workshop verlaat Verdriet

    Workshop Verlaat Verdriet van 9, 10 en 11 juni 2022. Met de tekst van Rilke nog in mijn hoofd beginnen we donderdag-avond aan de workshop. Hoe bijzonder is het dan om een workshop mee te maken waarin de tekst van dit gedicht in de loop van de dagen bij de deelnemers langzaam maar zeker werkelijkheid wordt.
    Wat een mooie deelnemers.
    En wat een bijzondere workshop.

    Het hele gedicht deel ik graag met je.

    Wat mij raakt

    Men moet de dingen aan de eigen, stille,
    ongestoorde ontwikkeling over laten,
    die diep van binnen komt
    en die zich door niets laat haasten of versnellen;
    eerst volledig rijpen – en daarna baren…

    Rijpen zoals een boom die zijn sapstroom niet stuwt
    en die rustig in de lentestormen staat,
    zonder angst, dat er straks geen  zomer kan komen.

    Die zomer komt toch!
    Maar hij komt alleen bij de geduldigen
    die leven alsof de eeuwigheid voor hen ligt
    zo zorgeloos stil en wijds…

    Men moet geduld hebben
    met de onopgeloste zaken in ons hart
    en proberen de vragen zelf lief te hebben,
    als gesloten kamers,
    en als boeken die in een zeer vreemde taal
    geschreven zijn.

    Het komt er op aan alles te leven.

    Als je de vragen leeft,
    dan leef je misschien langzaam maar zeker
    zonder het te merken op een goede dag
    het antwoord in.