• | | |

    Extra kwetsbare leeftijden bij jong ouderverlies

    DoorTitia Liese

    Extra kwetsbare leeftijden bij jong ouderverlies

    Kinderen horen hun ouder(s) niet te verliezen tijdens hun jeugd. Ze hebben hun ouder(s) nodig om zich te ontwikkelen tot volwassenen die met (zelf)vertrouwen in het leven staan. Zo lang kinderen zich ontwikkelen is elke leeftijd waarop ze hun ouder(s) verliezen kwetsbaar. Toch zijn er leeftijden die extra kwetsbaar zijn voor levenslange gevolgen. Als hulpverlener/therapeut doe je er goed aan deze extra kwetsbare leeftijden mee te nemen in het proces dat je aangaat met Verlaat Verdriet-ers.

    Rondom de geboorte

    Voor de geboorte

    Besef wat er gebeurt met een moeder die haar man, de vader van het kind in haar buik, verliest door de dood. Wat gebeurt er in de moederbuik. Wat voor invloed heeft dat op het ongeboren kind. En wat betekent het geboren te worden in een incompleet gezin dat compleet zou zijn geweest als de dood niet tussenbeide was gekomen. Hoe voelt het om altijd weer te horen te krijgen: ‘Gelukkig heb je geen herinneringen aan je vader. Dan kun je hem ook niet missen.’

    Tijdens de geboorte

    Wat betekent het voor een kind als je moeder overlijdt tijdens, of direct na, jouw geboorte. Wat betekent dat voor een kind voor haar/zijn aanwezigheid in het gezin. En wat betekent het als je altijd weer te horen krijgt: ‘Gelukkig heb je geen herinneringen aan je moeder. Dan kun je haar ook niet missen.’

    In de eerste jaren na de geboorte

    Wat betekent het voor een kind je moeder/je vader te verliezen in de tijd dat je nog niet talig bent. Wat kun je als volwassene vertellen over wat er toen met je gebeurde. En wat betekent het als je altijd te horen krijgt: ‘Je hebt geen herinneringen, dus je kunt haar/hem niet missen’.

    Verlies rond de vier jaar

    Wat betekent het voor de ontwikkeling van de loyaliteit naar de ouder(s) als je als kind van rond de vier jaar je ouder(s) verliest. Aan wie pas je je aan? Aan wie ben je loyaal?

    Verlies rond de acht jaar

    Kinderen van rond de acht jaar gaan de wereld verkennen. Dat doen ze met de kennis die ze tot dan van hun ouders hebben meegekregen. Diezelfde ouder(s) hebben ze nodig om op eigen benen te leren staan. Kinderen van rond de acht gooien de deur in hun ziel dicht. ‘Ik zoek het zelf wel uit.’ Kenmerk bij veel van deze volwassen geworden kinderen is dat ze geen herinneringen hebben aan hun overleden ouder(s) en/of aan hun leven voor het verlies van hun ouder(s).

    Verlies rond de twaalf jaar

    De meeste kinderen van rond de twaalf jaar verlaten de basisschool om naar het middelbaar onderwijs te gaan. Waren er op de oude, vertrouwde school leerkrachten en klasgenootjes die wisten van het verlies, op de nieuwe school is de kans groot dat niemand weet van het verlies van toen. De afstand tot de overleden ouder groeit.

    Verlies tussen de dertien en de achttien jaar

    De puberteit is het ultieme losmaakproces in je jeugd. De ontdekkingstocht die je gaat als puber, waarin je onderzoekt wie je bent en wat je wilt met jouw leven. Een cruciale tijd voor de ontwikkeling van je zelfvertrouwen, je zelfrespect en je gevoel van bestaansrecht. Je lijkt soms al volwassen te zijn, maar je bent het niet. Het losmaakproces dat zich langs natuurlijke weg had moeten voltrekken is abrupt een voldongen feit. Je staat er alleen voor. Hoe moet je nu verder?

    Verlies tussen de achttien en de twintig jaar

    Hoe moet je verder met je studie en je werk als de basis waarop je hebt kunnen vertrouwen, waar je altijd naar terug hebt kunnen gaan, is weggevallen? Je kunt het zelf. Maar alleen? Wie vangt jou als je valt?

    Tips voor hulpverleners, therapeuten, cliënten en patiënten

    Lezen

    Zien

    Boeken van Titia Liese

    #verlaatverdriet #verlaterouw #teruggaanomverdertekunnen #verlaatverdrietsymposium #symposium voor hulpverleners

  • | | | |

    De waarde van een vroeg overleden ouder

    DoorTitia Liese

    De waarde van een vroeg overleden ouder

    Kun je de waarde bepalen van een vroeg overleden ouder? Ja zeker, dat kan. In ‘de buitenwereld’ moet een overleden ouder het nogal eens doen met een karige waardebepaling. De overleden ouder wordt gemist als je je diploma krijgt. Wordt gemist als je trouwt. Wordt gemist als je je kind(eren) krijgt. Maar is dat echt de grootste en belangrijkste waarde van een ouder die er niet meer is terwijl je als kind opgroeit? De ouder die er had moeten zijn om je te beschermen. Die voor je op had moeten komen bij gevaar. De ouder die jou had voorgeleefd. Die jouw rolmodel had moeten zijn. Die jou naar zelfstandigheid had moeten begeleiden. Op wie je had moeten kunnen bouwen. De ouder die jou vertrouwen had geleerd.

    De altijd aanwezige afwezigheid

    Hoe bepaal je als volwassen geworden kind de waarde van de ouder die er al zo lang niet meer is, als je nooit haar/zijn gelijkwaardige bent geworden? Ook al ben je mogelijk op dit moment (veel) ouder dan je ouder ooit is geworden. Je nooit een ander beeld hebt kunnen krijgen van je ouder dan het beeld dat je had in je kindertijd. Het beeld dat toen abrupt is stopgezet. Afgebroken op het moment dat je ouder overleed. Op de leeftijd die je toen had.

    Vragen

    • Wat betekent het voor je dat je nooit hebt kunnen ‘afrekenen’ met je overleden ouder. Dat je nooit meer hebt kunnen vragen: waarom heb je dat gedaan? Waarom heb je dat zo gedaan? Had je dat niet anders kunnen doen? Heb je enig idee wat het voor mij, nu al een leven lang, heeft betekend?
    • En dan een andere, voorliggende vraag bij veel Verlaat Verdriet-ers: hoe heb ik moeten leven zonder jouw voorbeeld? Hoe moet ik mijn eigen kinderen voorleven zonder het voorbeeld dat ik zelf zo hard nodig had? Wie kan ik als ouder zijn voor mijn kinderen? Wat ben ik zelf als ouder van mijn kinderen waard?

    Lees meer

    #verlaatverdriet #verlaterouw #teruggaanomverdertekunnen #symposiumvoorhulpverleners

  • | | | |

    De waarde van een vroeg overleden ouder

    DoorTitia Liese

    De waarde van een vroeg overleden ouder

    Kun je de waarde bepalen van een vroeg overleden ouder? Ja zeker, dat kan. In ‘de buitenwereld’ moet een overleden ouder het nogal eens doen met een karige waardebepaling. De overleden ouder wordt gemist als je je diploma krijgt. Wordt gemist als je trouwt. Wordt gemist als je je kind(eren) krijgt. Maar is dat echt de grootste en belangrijkste waarde van een ouder die er niet meer is terwijl je als kind opgroeit? De ouder die er had moeten zijn om je te beschermen. Die voor je op had moeten komen bij gevaar. De ouder die jou had voorgeleefd. Die jouw rolmodel had moeten zijn. Die jou naar zelfstandigheid had moeten begeleiden. Op wie je had moeten kunnen bouwen. De ouder die jou vertrouwen had geleerd.

    De altijd aanwezige afwezigheid

    Hoe bepaal je als volwassen geworden kind de waarde van de ouder die er al zo lang niet meer is, als je nooit haar/zijn gelijkwaardige bent geworden? Ook al ben je mogelijk op dit moment (veel) ouder dan je ouder ooit is geworden. Je nooit een ander beeld hebt kunnen krijgen van je ouder dan het beeld dat je had in je kindertijd. Het beeld dat toen abrupt is stopgezet. Afgebroken op het moment dat je ouder overleed. Op de leeftijd die je toen had.

    Vragen

    • Wat betekent het voor je dat je nooit hebt kunnen ‘afrekenen’ met je overleden ouder. Dat je nooit meer hebt kunnen vragen: waarom heb je dat gedaan? Waarom heb je dat zo gedaan? Had je dat niet anders kunnen doen? Heb je enig idee wat het voor mij, nu al een leven lang, heeft betekend?
    • En dan een andere, voorliggende vraag bij veel Verlaat Verdriet-ers: hoe heb ik moeten leven zonder jouw voorbeeld? Hoe moet ik mijn eigen kinderen voorleven zonder het voorbeeld dat ik zelf zo hard nodig had? Wie kan ik als ouder zijn voor mijn kinderen? Wat ben ik zelf als ouder van mijn kinderen waard?

    Lees meer

    #verlaatverdriet #verlaterouw #teruggaanomverdertekunnen #symposiumvoorhulpverleners

  • | | |

    Verlaat Verdriet tot in de haarvaten van je bestaan

    DoorTitia Liese

    Afgelopen dinsdag had ik op de Universiteit voor Humanistiek een gesprek over Verlaat Verdriet en verlate rouw met professor Geert Smid, en met Mandy Gosling (UK). Ik had er lang naar uitgekeken. De ontmoetingen waren fijn, en hartelijk. Zowel met Geert, als met Mandy. En toch is het overheersende gevoel van deze ontmoetingen een gevoel van teleurstelling. Werkbare kaders voor wetenschappelijk onderzoek naar verlaat verdriet zijn nog onzichtbaar. Ik begrijp het, maar ondertussen zit ik daar wel met al mijn ervaringskennis uit ruim vijfentwintig jaar werken met Verlaat Verdriet-ers die geen aansluiting vindt – of lijkt te vinden – met een academische benadering van verlaat verdriet.
    Eenmaal terug thuis realiseer ik me: ook nu weer lag de focus vooral op preventie. Hoe help je kinderen die een ingrijpend verlies lijden? Hoe zorg je ervoor dat ze er later geen last van krijgen? In plaats van: hoe help je volwassenen die in hun jeugd hun ouder(s) hebben verloren? Als ik de volgende dag wakker word voel ik hoe groot de kater van de teleurstelling is. Hoe pak ik dit nu weer op? Hoe veranderen we de al te gebruikelijke focus op kinderen naar een nieuwe focus, namelijk op volwassenen die in hun jeugd hun ouder(s) hebben verloren?

    In de haarvaten van je bestaan

    Gisteren sprak ik een vriendin aan de telefoon. We kennen elkaar al ruim dertig jaar. Haar hele werkzame leven heeft ze gewerkt als maatschappelijk werkster. Ze kent mijn werk. Juist met haar heb ik veel over mijn Verlaat Verdriet-werk kunnen delen. Mijn vriendin is erg betrokken bij een man die ze al kent vanaf zijn geboorte. Nu veertiger, vier jaar toen hij zijn moeder verloor. Altijd weer stelde ze me hem als voorbeeld. Niet iedereen hoeft er last van te hebben. Hij in ieder geval heeft dat nooit gehad. Van tijd tot tijd sprak ze over hem. Altijd weer was de boodschap: hij heeft er helemaal geen last van. Terwijl ik steeds weer opnieuw herkenbare Verlaat Verdriet-patronen hoorde. Zoals innerlijke eenzaamheid. Onzeker. Geen ankerpunten. Moeite in zijn werk te functioneren. Maar als de boodschap is: hij heeft er geen last van dat hij zijn moeder zo vroeg is verloren, wie ben ik dan om te zeggen dat ik iets anders hoor? Terwijl ik de man zelf nooit heb gezien of gesproken, maar wel steeds weer hoor hoe de gevolgen van het vroege verlies van zijn moeder zich tot in de haarvaten van zijn bestaan heeft genesteld.

    In therapie

    Gisteren vertelde mijn vriendin terloops dat de man ‘in therapie is gegaan.’ ‘Tja, je gaat het pas doen als je er aan toe bent’ voegt ze er als vanzelfsprekend aan toe. Ik ben met stomheid geslagen. Wie beseft dan wel dat Verlaat Verdriet zich kan verschuilen tot in de haarvaten van je bestaan? Onzichtbaar. Zo diep weggestopt dat het niet eens meer gevoeld kan worden. Dat je je er niet van bewust bent dat Verlaat Verdriet ook over jou gaat. Misschien zelfs wel helemaal over jou gaat.

    Zichtbaar maken

    Natuurlijk is het van belang dat kinderen die in hun jeugd hun ouder(s) verliezen hulp krijgen. Maar het voorkomt niet dat kinderen er later last van kunnen krijgen. Wat wel voorkomen kan worden is dat de emoties van toen zich zijn gaan nestelen in de haarvaten van je bestaan. Onzichtbaar. Onherkenbaar. Onaanraakbaar. Verlaat Verdriet een zichtbaar en bespreekbaar onderwerp maken is van minstens even groot belang als kinderen helpen bij verlies. Want waarom zou je kinderen helpen, en de volwassen Verlaat Verdriet-ers vervolgens in de kou van onwetendheid laten staan?

    Symposium Teruggaan om verder te kunnen

    Daarom zijn wij, Verlaat Verdriet-ers graag bereid onze kennis te delen. Onszelf kwetsbaar op te stellen. Te delen wat het vroege verlies van onze ouder(s) met ons heeft gedaan, en wat het nog met ons doet. Wat het met ons doet als we in de hulpverlening geen gehoor vinden omdat daar onvoldoende kennis is van de levenslange gevolgen van jong ouderverlies. Wat het met ons doet als we eindelijk ontdekken dat Verlaat Verdriet bestaat. Erkenning vinden. Kennis die er voor ons toe doet. Rust.

    Kenniscentrum Verlaat Verdriet