• | | | |

    Verlaat Verdriet, en overschreden grenzen

    DoorTitia Liese

    Ik zal het nooit vergeten. Die ene aanmelding. Het was in de begintijd. We werkten – vanuit onze eigen verlies-ervaring –  nog alleen met Dochters Zonder Moeder. Twee dingen vertelde Marion (* Niet haar echte naam), de Dochter Zonder Moeder die me belde om zich aan te melden voor de eerstvolgende workshop. Haar eerste mededeling: wat jullie doen, dat was ik ook van plan. Bij mij is het niet van de grond gekomen, dus ik meld me graag aan voor jullie workshop Zonder Moeder.’

    Overschreden grenzen

    Van het tweede wat Marion me vertelde schrok ik hevig. Die mededeling ging over overschreden grenzen. ‘Toen ik drie jaar was is mijn moeder ziek geworden. Ze lag altijd in bed. Mijn vader heeft mij misbruikt vanaf mijn derde jaar tot mijn moeder overleed.’ Ik schrok echt heel erg. Van het verlies van je moeder, en welke invloed dat kan hebben op de rest van je leven: daarvan wist ik het een en ander. Rond dat gegeven ontwikkelden we een mooie workshop. Een mooie workshop die Dochters Zonder Moeder veel bracht. Maar je moeder verliezen, en tegelijkertijd slachtoffer zijn van overschreden grenzen binnen je gezin van herkomst: daar had ik nooit bij stil gestaan. Dat lag zover buiten mijn eigen belevingswereld. Natuurlijk wist ik van het bestaan van seksueel misbruik. Maar aan jong ouderverlies had ik seksueel misbruik nooit gekoppeld. Kan ik dat wel aan in een workshop? Kunnen wij dat wel aan? Kan dat thema een plaats krijgen in een workshop Zonder Moeder?

    Workshop Zonder Moeder

    Marion kwam. Deed mee aan de workshop. Ons telefoongesprek gaf haar voldoende vertrouwen om te komen. Er is altijd een lijntje tussen Marion en mij blijven bestaan. We hielden contact. Zochten elkaar altijd weer ergens op. Tot in het diepste van haar ziel was Marion beschadigd. Een leven lang heeft ze zich – met de moed der wanhoop – staande weten te houden. Ze knokte zich door het leven. Tot ze een paar jaar geleden overleed als gevolg van kanker.

    Verlaat Verdriet en seksueel misbruik

    Hulpverlener: wees alert. Seksueel misbruik is een thema dat ook zeker een rol kan spelen bij Verlaat Verdriet-ers. Ook al zie je als hulpverlener mogelijk geen causaal verband met het vroege verlies van een ouder of beide ouders: er is wel degelijk sprake van correlatie. Waar, op welk moment en op welke manier tijdens de jeugd sprake kan zijn van seksueel misbruik bij een Verlaat Verdriet-er: als er sprake is van seksueel misbruik maakt dat deel uit van haar/zijn levensverhaal.

    Binnen het gezin van herkomst

    Zoals in het verhaal van Marion: er kan sprake zijn van misbruik door de vader tijdens de ziekte van de moeder. Of na de dood van de moeder, als de (oudste) dochter de rol van de moeder in het gezin heeft overgenomen.
    Er kan sprake zijn van seksueel misbruik tussen broers en zussen. Naast de schaamte over het misbruik speelt bij de Verlaat Verdriet-er de vraag aan de overleden ouder die nooit meer beantwoord zal worden: heb je het geweten? Waarom heb je dan niets gedaan?
    Bij een nieuwe gezinssamenstelling kan sprake zijn van misbruik door een stiefouder.

    Binnen de familie

    Ook verwanten binnen de familie kunnen misbruik maken van kinderen die hun ouder(s) zijn verloren. Ze maken niet alleen misbruik van het lichaam van het kind, alsof dat al niet erg genoeg is. Deze volwassenen – of half-volwassenen – maken ook misbruik van het intense verlangen van het kind naar aandacht. Naar geborgenheid. Naar ‘liefde’, die ook tegenstrijdige gevoelens op kan roepen bij het kind zelf.

    Elders

    Kinderen die jong hun ouder(s) hebben verloren, hebben vaak een probleem met grenzen. Ze hebben geleerd zich aan te passen aan een situatie die niet meer goed voor ze was, in plaats van voor zichzelf te zorgen. Ook kunnen deze kinderen een intens verlangen hebben naar intimiteit (maar dan niet deze vorm!). Naar zich gezien voelen. Het gevoel te hebben voor iemand belangrijk te zijn. Het maakt ze ‘gemakkelijke’ slachtoffers. En het maakt ze nog kwetsbaarder voor zelfondermijning.

    Hulpverleners: wees alert

    Hulpverlener: wees alert op signalen van seksueel misbruik. Koppel seksueel misbruik niet los van Verlaat Verdriet-thema’s. Seksueel misbruik IS een Verlaat Verdriet-thema. Een thema dat alles wat al heel erg was nog erger maakt.

    Verlaat Verdriet-symposium

    Teruggaan om verder te kunnen, Verlaat Verdriet-symposium voor hulpverleners. Zaterdag 5 april 2025. Lees meer over dit symposium: www.kenniscentrumverlaatverdriet.info

    Boeken van Titia Liese

    #verlaatverdriet #verlate rouw #seksueelmisbruik #teruggaanomverdertekunnen #symposiumvoorhulpverleners #kenniscentrumverlaatverdriet #moederverlies #vaderverlies

     

  • | | |

    Marc de Hond: Licht in de tunnel

    DoorTitia Liese

    Drie jaar is Marc de Hond als hij zijn moeder Yasmin verliest aan de gevolgen van borstkanker. Als hij zelf te horen krijgt dat de kanker die hem in 2018 getroffen heeft ongeneeslijk is, hebben zijn kinderen dezelfde leeftijd als hij en zijn jongere broertje toen hun moeder ziek werd. Aan zijn kinderen wil hij de boodschap meegeven dat je ook een gelukkig leven kunt hebben als je jong je moeder of je vader bent verloren. Hij besluit zijn kinderen herinneringen mee te geven aan de vader die ze maar zo kort hebben gekend. De vader die ziek was. En steeds zieker werd. Maar ook de vader die heeft geleefd. Die veel – en ingrijpende – tegenslagen in zijn relatief korte leven heeft gekend. De vader die ook uit zijn – joodse – familiegeschiedenis heeft geleerd dat je als mens niet aan tegenslagen ten onder hoeft te gaan. Dat je strijdbaar kunt zijn. Dat je uit elke tegenslag kunt leren. ‘Elk foordeel hep se nadeel’ leerde hij van voetballer Johan Cruijff, die op jonge leeftijd zijn vader verloor.

    Licht in de tunnel

    Licht in de tunnel is het dagboek van Marc de Hond uit zijn ziekteperiode dat hij in de eerste plaats schreef voor zijn kinderen. Hij, rolstoeler en sportman, ontmoet in 2011 sportvrouw Remona Fransen. Liefde op het eerste gezicht. Relatie op het tweede gezicht. Een leven samen. Twee kinderen. Geluk. Tot de dag waarop hij te horen krijgt dat de blaaskanker die hem getroffen heeft ongeneeslijk is.

    ‘We wachten niet tot het licht aan het einde aan de tunnel, maar we hangen zelf de lampjes op.’ Toen Marc de Hond eind 2018 hoorde dat hij ziek was, besefte hij dat er een grote kans was dat hij zijn kinderen niet groot zou zien worden. Hij besloot een dagboek te gaan bijhouden. Het werd een periode van veel slecht nieuws en donkere momenten. Maar hij en zijn gezin traden ook de moeilijke momenten met optimisme en humor tegemoet. De lampjes in de tunnel waren het bijzondere huwelijksaanzoek in Carré tijdens de eerste chemo, het afscheidsfeest voor zijn blaas die verwijderd moest worden, de pretparkbezoeken met de kinderen op goede dagen en het huwelijksfeest toen Marc en zijn vrouw Remona al wisten dat hij niet meer beter zou worden, maar dat geheim hielden voor hun gasten. Licht in de tunnel is een bijzonder boek met een unieke en inspirerende kijk op leven en dood. Naar Marcs wens verschijnt het na zijn dood. Hij overleed op 3 juni 2020.

    Boek bestellen

    Licht in de tunnel 

    Stichting Komma

    ‘We gaan naar ouders toe om hun levensverhaal op beeld vast te leggen door middel van een mooi gefilmd, uitgebreid interview. Doordat al deze herinneringen en verhalen worden vastgelegd kunnen ouders voortleven en wordt er symbolisch een komma, in plaats van een punt achter hun leven gezet.’ 

    Stichting Komma

    Lees meer over de gevolgen van jong ouderverlies

    Titia Liese: Teruggaan om verder te kunnen 

  • | | |

    Margriet Breet: Missen Miste Heb gemist

    DoorTitia Liese

    Liefste

    ‘Ik wil niet meer met jou.’ Voor Margriet volkomen onverwacht deelt haar ‘Liefste’ haar dat mee. Hij wil niks meer met haar. Echt niks meer. Zij wel met hem. Margriet valt in een diep gat. Verlaten. Ontredderd. Paniek. Tranen. Tranen. En nog meer tranen. In de put. Totaal in de put.

    Moeder

    En dan, in die put, treft ze ook de pijn aan van het gemis van haar moeder. Zesenvijftig is Margriet nu. Moeder van vier volwassen kinderen. Oma. Vijf jaar toen ze haar moeder verloor. Oudste van drie zusjes. Haar moeder overlijdt. Het leven gaat door. Er komt een hulp in huis om voor de kinderen te zorgen als hun vader er niet is. Als de hulp aan het einde van haar werkdag naar huis gaat past Margriet op haar zusjes van drie en één. Ze is al zes jaar. Dus dat kan ze best.

    Nieuwe vrouw

    Het leven gaat verder. Haar vader vindt een nieuwe vrouw. Twee nieuwe kinderen worden geboren. Het leven gaat verder. Haar eigen moeder is naar de achtergrond verdwenen. Haar gevoelens, haar herinneringen en haar gemis heeft ze diep weggestopt. Tot haar ‘Liefste’ tegen haar zegt: ‘Ik wil niet meer met jou’ en ze in de put terecht komt.

    Boek

    Een boek? Ik heb helemaal geen boek besteld! denk ik als ik een envelop uit de brievenbus haal waar onmiskenbaar een boek in zit. ‘Boek voor jou’ staat op de envelop. Ik haal het boek uit de envelop. Herken het meteen. Missen Miste Heb gemist. Het boek dat Margriet Breet recent heeft uitgebracht. Een paar weken geleden maakten Margriet en ik kennis. Margriet woont in Harderwijk, en kwam voor onze afspraak naar Nunspeet. Ze had de drukproef van het boek bij zich. ‘Dit boek is voor jou’ schrijft Margriet me. Wat een mooi cadeau!

    Missen Miste heb Gemist

    Ik heb het boek van Margriet in zijn bijzonder opgemaakte vorm meteen gelezen. Wat een herkenbaar, mooi geschreven en prachtig vormgegeven boek. De tekst zo herkenbaar. Het boek zo’n mooie vorm om je – verlate – rouw vorm te geven. Wat een inspirerend boek voor ervaringsgenoten. Margriet, dank je wel voor dit bijzondere cadeau. Niet alleen voor mij persoonlijk als ervaringsgenoot van je, maar ook voor andere Verlaat Verdriet-ers – en dan in het bijzonder voor Dochters Zonder Moeder. Ik hoop dat Missen Miste Heb gemist de weg zal vinden naar al die Verlaat Verdriet-ers die van je kunnen leren. Die zich in jou herkennen. Die jij met je boek Missen Miste Heb Gemist woorden biedt voor gevoelens.

    Boek bestellen

    MISSEN MISTE HEB GEMIST

    #zondermoeder #verlaatverdriet #verlaterouw #herinneringsboek #kenniscentrumverlaatverdriet #wp.ronalt.nl/

  • | | | |

    MANIFEST Van verlaat verdriet naar verdriet verlaten

    DoorTitia Liese

    Van verlaat verdriet naar verdriet verlaten

    Het kan overal gebeuren, en altijd. En het gebeurt overal, en altijd. Al sinds het bestaan van de mensheid zijn er kinderen die in hun jeugd hun ouder(s) verliezen door de dood. Mogelijk ben je zelf je ouder(s) verloren in de tijd dat je opgroeide. Of is je partner een ouder verloren. Kijk eens rond in je eigen familie. Is het een van je ouders overkomen? Je beide ouders? Kijk nog wat verder rond in je familie. Je oma? Je opa? Ooms? Tantes? Neven? Nichten? Ken je in je vriendenkring vrienden of vriendinnen die jong hun ouder(s) zijn verloren? Collega’s op je werk?

    Meer dan een miljoen

    Ongeveer 13% van de volwassenen in Nederland is in de kindertijd, voor de leeftijd van 20 jaar, een ouder of beide ouders verloren door overlijden. Dat betekent dat in Nederland ruimschoots meer dan een miljoen volwassenen een ouder is verloren door de dood. Waarschijnlijk weet je dat niet. Voor verreweg de meeste volwassenen die in hun jeugd een ouder zijn verloren is het verlies dat hun is overkomen een verlies dat nog altijd wordt doodgezwegen. Ze hebben geleerd er niet over te praten. Of ze relateren moeilijkheden waarmee ze worstelen niet aan de vroege dood van hun ouder(s). Over verlaat verdriet praten ze liever niet.

    Geestelijk en lichamelijk welzijn

    Dat moet anders. Dat kan anders. Eigenlijk weet elke weldenkende volwassene dat zwijgen over ingrijpende levens-veranderende jeugdervaringen, en daartoe hoort zeker ook het onomkeerbare verlies van ouder(s), ongezond is voor je geestelijke en je lichamelijke welzijn.

    Verlaat Verdriet

    Wij, Verlaat Verdriet-ervaringsdeskundigen, richten ons op Verlaat Verdriet. We doen dat in de eerste plaats als ervaringsgenoten op volwassenen die in hun jeugd een ouder zijn verloren door de dood. Daarnaast richten we ons op hulpverleners, op wetenschappelijk onderzoekers en op ieder die is geïnteresseerd in de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn. Aandacht in het nu voor de complexiteit van Verlaat Verdriet-thema’s, en voor de specifieke dynamiek van verlate rouw. Aandacht voor Verlaat Verdriet-ers, en hun levensverhalen.

    Verlaat Verdriet-ervaringsdeskundigen

    Daarom delen wij, Verlaat Verdriet-ervaringsdeskundigen, met liefde en inzet onze kennis en kunde. Stellen we ons kwetsbaar op. Praten we over onze ervaringen. Delen we wat het vroege verlies van onze ouder(s) met ons heeft gedaan. Welke invloed het vroege verlies van onze ouder(s) nu nog heeft op ons leven als volwassene. Wat het met ons doet als we in de hulpverlening geen gehoor vinden voor onze klachten, omdat daar nog onvoldoende kennis voorhanden is van de levenslange invloed van de vroege dood van een ouder. Wat ons heeft geholpen. En wat ons juist niet heeft geholpen. Wat het je brengt als je ontdekt dat Verlaat Verdriet bestaat. Herkenning. Erkenning. Kennis die je helpt terug te gaan, om verder te kunnen. Veranderingen die je in gang zet. Opluchting.

    Van verlaat verdriet naar verdriet verlaten

    De weg naar heling die wij hebben geopend. Die we onze mede-Verlaat Verdriet-ers van harte gunnen. Waar we ons voor inzetten, omdat we weten wat het je brengt als je ervoor kiest een nieuwe weg in te slaan. De weg van verlaat verdriet naar verdriet verlaten.

    #symposiumvoorhulpverleners #symposiumteruggaanomverdertekunnen #verlaatverdriet #verlaterouw #kenniscentrumverlaatverdriet