• | | | | |

    Morgen gesprek op de Universiteit voor Humanistiek

    DoorTitia Liese

    Morgen, 21 januari 2025, heb ik – samen met Simone Gerich – de geplande ontmoeting en het gesprek met professor Geert Smid en ervaringsgenoot en onderzoeker Mandy Gosling op de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht. Ik kijk ernaar uit Mandy nu live te ontmoeten in Utrecht. Doel van onze ontmoeting is meer te horen over de voortgang van het wetenschappelijk onderzoek waar Mandy onder leiding van Geert Smid afgelopen september mee is begonnen.

    Onderzoek

    • Wat onderzoekt Mandy precies?
    • Hoe kunnen wij, met onze Nederlandse kennis uit ervaring, dit onderzoek ondersteunen?
    • Op welke manier kunnen we dat het beste doen?
    • Wat is daarvoor nodig?
    • Wat gebeurt daarmee?

    Ervaringskennis

    Onze focus ligt vooral op de vraag: op welke manier kan de kennis uit ervaring van de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn een goede plek krijgen in dit onderzoek? Kennis die we ervarings-gebaseerd in de loop van vele jaren hebben ontwikkeld samenbrengen met te ontwikkelen kennis van de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn die in de wereld van de wetenschap tot nu toe een zo goed als blinde vlek is.

    Teruggaan om verder te kunnen

    Psychotherapeut Mandy Gosling spreekt over haar praktijkervaringen in UK met ABC’s tijdens ons symposium voor hulpverleners Teruggaan om verder te kunnen op zaterdag 5 april 2025.

    Ontmoeten, onderzoeken, praten, eten

    Een uitgebreide ontmoeting van onderzoeken, praten en samen eten. Ik kijk ernaar uit, en houd je op de hoogte van de resultaten.

  • | | |

    Verlaat Verdriet, veerkracht, overleefkracht en veranderkracht

    DoorTitia Liese

    Veerkracht, overleefkracht en veranderkracht

    Veerkracht

    Een woord dat veel wordt gebruikt. Veerkracht. Zeker in de wereld van verlies en rouw. En zeker ook als het gaat om kinderen en verlies. ‘We moeten de veerkracht van kinderen niet onderschatten.’ ‘Kinderen passen zich zo gemakkelijk aan.’ Veerkracht. Het woord heeft zo’n mooie klank. Zo’n mooie gevoelswaarde ook. Zo veelbelovend. Hoe mensen altijd hun blik op de toekomst kunnen richten, waardoor ze in staat zijn moeilijkheden te overwinnen die op hun pad komen.

    Overleefkracht

    Een stuk minder aantrekkelijk is het woord Overleefkracht. Je voelt het onmiddellijk bij het woord overleefkracht. Hier is iets aan de hand. Hier is iets mis. Helemaal mis. En daar moet je dan maar het beste van zien te maken. Je moet het zien te overleven. Dat is wat er gebeurt bij kinderen die in hun jeugd hun ouder(s) verliezen door overlijden. Wat er aan de buitenkant heel aardig uitziet – ze redden het wel, zeker als ze daar een beetje hulp bij krijgen – ziet er aan de binnenkant vaak totaal anders uit. Daar is ontreddering. Daar is angst. Eenzaamheid. Verdriet. Pijn. Leegte. Boosheid. Onbegrip. Gevoelens van machteloosheid. Geen idee hebben hoe het verder moet. Leven is overleven geworden. Overleefkracht in plaats van veerkracht.

    Veranderkracht

    Om een verlaat rouwproces – een proces van verandering – aan te gaan, en vooral ook vol te houden, hebben Verlaat Verdriet-er Veranderkracht nodig. Over overleefkracht beschikken Verlaat Verdriet-ers wel. Dat hebben ze aangetoond. Maar zo goed als overleefkracht vaak naar binnen wordt gericht als het gevaarlijk wordt  – zo overleef je – zo goed moet veranderkracht naar buiten gericht zijn. Gericht op de uitweg die de weg vrijmaakt naar de toekomst. Van overleven naar leven. Een intens en intensief veranderproces. Een proces dat angst oproept. Twijfel. Weerstand. Ontreddering. Gevoelens van machteloosheid. Want wat gebeurt er met je als je veranderingen in werking gaat zetten? Tien tegen één spelen dan de overlevingspatronen op.

    Hulpverleners

    Verlaat Verdriet en verlate rouw kennen veel vormen en veel lagen van hardnekkige overtuigingen: overlevingspatronen. Achter die hardnekkige overtuigingen verschuilen zich angsten. Diepe, existentiële angsten. Dat is de angstaanjagende chaos die Verlaat Verdriet-ers vaak voelen als ze hun verlate rouwproces aangaan. Daar zit de angst voor het cascade-effect. De angst overspoeld te worden door een vloedgolf van emoties. Een vloedgolf die nooit meer zal stoppen. De angst in een diep gat te verdwijnen. En daar nooit meer uit te komen. Dat is de weg die Verlaat Verdriet-ers in hun verlate rouwproces aangaan. De weg waarvoor ze – elke keer weer opnieuw – zichzelf moeten verleiden toch nog weer een nieuwe stap te zetten. Dat is de weg waarvoor ze jou als hulpverlener nodig hebben.

    Teruggaan om verder te kunnen

    Teruggaan om verder te kunnen. Niet voor niks heet het symposium voor hulpverleners Teruggaan om verder te kunnen. Dit symposium laat jou, als hulpverlener, niet alleen de complexiteit zien van een verlaat rouwproces, maar ook de onmiskenbare schoonheid van een verlaat rouwproces. Van de weg terug naar het oorspronkelijke Zelf. Wij, Verlaat Verdriet-ervaringsdeskundigen, nodigen je van harte uit. Ga mee op deze weg terug. De weg terug, om verder te kunnen gaan. Wij – Verlaat Verdriet-ers – zijn er klaar voor. Hulpverlener: jij  ook?

    Lees meer

  • | | |

    Vroeg verloren, documentaire van Liesbeth Rasker

    DoorTitia Liese

    Vroeg verloren, documentaire van Liesbeth Rasker

    ‘Waarom ben je niet eerder gekomen?’ vraagt de vroegere oppas van Liesbeth Rasker aan haar. ‘Waarom heeft het zo lang geduurd voordat je bij me bent gekomen?’

    Vroeg verloren

    Is er een antwoord op deze vragen? Een ander antwoord dan: ‘Het was er de tijd nog niet voor’? Afgelopen zomer werd de documentaire Vroeg verloren uitgezonden. Journaliste Liesbeth Rasker (1988) maakte deze documentaire voor 2DOC, in samenwerking met documentairemaakster Tessa Louise Poppe. Vier jaar hebben ze samen aan dit project gewerkt. Een intensief proces van ontmoetingen, onder meer met familieleden en bekenden. Maar ook van indringende gesprekken met Verlaat Verdriet-ervaringsgenoten. Een intensief proces van onderzoeken. Van maken. Van verwerken. En helen.

    Oké

    Lang heeft Liesbeth Rasker geleefd met de overtuiging ‘Mijn moeder is dood. Maar dat is oké.’ Na een nieuw ingrijpend verlies bleek die overtuiging niet langer houdbaar te zijn. Door in Vroeg verloren het verleden te ontrafelen, en niet langer het verdriet om het verlies te ontkennen, komt ze – voorzichtig, stap na stap –  steeds dichter bij haar moeder.

    Een stroom van reacties

    Een stroom van reacties kwam naar me toe na de uitzending van Vroeg verloren. Liesbeth Rasker heeft met haar zoektocht een heel gevoelige snaar geraakt, bij veel Verlaat Verdriet-ers. Ook bij de Verlaat Verdriet-ers die tot op dat moment de gevolgen van het vroege verlies van hun ouder(s) niet herkenden. Of niet erkenden. Of, evenals Liesbeth Rasker zelf, het verlies bagatelliseerden. ‘Mijn ouder is dood. Maar dat is oké.’

    Toeval?

    Is het toeval dat Liesbeth Rasker, evenals veel ervaringsgenoten, het verlies zo diep heeft weggestopt dat het onaanraakbaar is geworden? ‘Nee’ denk ik. ‘Dat is geen toeval.’

    • De levenslange invloed van de vroege dood van een ouder is – nog steeds – een blinde vlek. Zowel bij Verlaat Verdriet-ers zelf, als bij hulpverleners.
    • Verlaat Verdriet-ers relateren moeilijkheden die ze ondervinden vaak niet aan het vroege verlies van hun ouder(s).
    • Ook als ze geen specifieke klachten hebben, maar het gevoel hebben dat ze niet voluit kunnen leven – of bijvoorbeeld gevoelig zijn voor depressies of burn-out – zien ze geen oorzakelijk verband met het vroege verlies van hun ouder.
    • Verlaat Verdriet-ers die bij een hulpverlener terecht zijn gekomen kunnen ook dan nog steeds de deur potdicht houden. Ook als een hulpverlener hint in de richting van jong ouderverlies. ‘Nee hoor. Dat is al zo lang geleden. Daar heb ik geen last  van.’
    • Veel Verlaat Verdriet-ers voelen schaamte dat ze het vroege verlies van hun ouder(s) nog steeds niet hebben verwerkt. ‘Dat moet toch allang klaar zijn?’ Ze praten liever niet over iets wat ze allang ‘achter zich hadden moeten laten’. De schaamte is te groot.

     Wat hulpverleners kunnen doen

    • Verlaat Verdriet en verlate rouw is gelaagde en complexe problematiek. Ben je hulpverlener? Wil je meer weten over deze complexe – en tegelijkertijd boeiende – problematiek? In een gevarieerd en bijzonder programma delen wij, Verlaat Verdriet-ers op zaterdag 5 april 2025 onze kennis uit ervaring met je. Er gaat een wereld voor je open!
    • Symposium voor hulpverleners Teruggaan om verder te kunnen op zaterdag 5 april 2025. Volg ons op Facebook en op LinkedIn, zodat je je snel kunt aanmelden aan de Aanmeldingsprocedure voor het symposium beschikbaar is.

    Wat Verlaat Verdriet-ers kunnen doen

    • Kijk nog eens goed naar de documentaire Vroeg verloren. Wat zie je en wat hoor je nu je het nog eens ziet? Maak aantekeningen van wat je hoort en ziet, zodat je dat later nog eens terug kunt lezen. Je zult daar veel aan hebben!
    • Lees de boeken die Verlaat Verdriet-specialist Titia Liese heeft geschreven vanuit haar langjarige werkervaring met Verlaat Verdriet-ers.
    • Lees over jong ouderverlies. Zeker in de afgelopen jaren heeft een aantal Verlaat Verdriet-ers hun verlieservaringen gepubliceerd in boeken. Of  – evenals Liesbeth Rasker heeft gedaan – dichterbij gebracht in de vorm van documentaires. Je vindt een uitgebreide boekenlijst op de website Kenniscentrum Verlaat Verdriet. Boeken en documentaires met de ervaringsverhalen van Verlaat Verdriet-ers vind je specifiek gerubriceerd op deze website.
    • Kijk en luister naar Rouw kent geen tijd. In dertien modules op YouTube deelt Titia Liese de theorie die ze in de loop van de jaren uit haar intensieve werk met Verlaat Verdriet-ers heeft ontwikkeld.
    • Lees over Verlaat Verdriet, verlate rouw en de vele thema’s die daarbij horen op de zeer uitgebreide website Verlaat Verdriet.

  • Iets wat helpt: boek van Mona Hovring

    DoorTitia Liese

    Iets wat helpt

    Als haar moeder de zee in loopt en niet meer terugkomt, zit Laura in de eerste klas. Haar leven in een klein Noors stadje aan zee met haar oudere broer en afstandelijke vader, is nu een zoektocht naar iets dat kan helpen dit verlies te verwerken. Met grote intensiteit en helderheid vertelt Mona Høvring in tedere scènes over de vriendschap met Marie. Over de tuinman Andreas en zijn vrouw Johanna. Over haar ontwakende seksualiteit. De erotische ervaring met de oudere, elegante Vivian Koller, die op een dag in het slaperige stadje opduikt. En de relatie met Peter, de zoon van Vivian.

    Verlangen

    Elk van deze ontmoetingen biedt de mogelijkheid iets van wat zo ongrijpbaar is te vatten en een beetje dichter bij het leven te komen. Alomtegenwoordig is de zee, die zowel gevaarlijk is als kansen biedt. En tegelijkertijd de belichaming is van Laura’s verlangen om vrij te zwemmen en gedragen te worden. Mona Høvring beschrijft Laura’s pad fijngevoelig en toont aanknopingspunten waar moed om te leven kan ontstaan.

    Veerkracht en overleefkracht

    Afgelopen week kocht ik dit in omvang bescheiden, goed geschreven boek in de opruiming bij de plaatselijke boekhandel. Het kan de moeite waard zijn eerst op het web wat recensies over dit boek op te zoeken. Zelf vond ik het een tamelijk heftig Verlaat Verdriet-boek. De titel Iets wat helpt suggereert dat je dingen zult gaan lezen die de hoofdpersoon hebben geholpen bij het verwerken van het verlies van haar moeder. Voor mij voelt dat heel anders. Ik heb het gevoel dat, met name bij de aanbevelingen en recensies van het boek, (weer eens) geen goed verschil is gemaakt tussen veerkracht en overleefkracht na jong ouderverlies. Maar nogmaals: het boek is goed geschreven, en biedt veel inzichten in jong ouderverlies.