• | | | | |

    Hulpverlening en ervaring ontmoeten elkaar bij symposium

    DoorTitia Liese

    Teruggaan om verder te kunnen

    Annemieke A. schreef haar verslag Hulpverlening en ervaring ontmoeten elkaar over een prachtige dag: symposium Teruggaan om verder te kunnen. Het bijzondere symposium voor hulpverleners waar we – vanuit onze ervaringen – hebben laten zien dat een Verlaat Verdriet-proces een uitnodiging is terug te gaan, om verder te kunnen. Een prachtige dag, mede dankzij de inzet van zo’n twintig Verlaat Verdriet-ers die op deze dag als onbetaalde vrijwilligers hun bijdrage hebben geleverd.

    Een dag die er niet had kunnen zijn als niet zeven – eveneens onbetaalde –  ervaringsgenoten ruim anderhalf jaar lang schouder-aan-schouder dit symposium hebben voorbereid. Een mooie groep, die al werkend steeds beter en mooier op elkaar ingespeeld raakte. Zo hebben we niet alleen een mooi en waardevol symposium neer kunnen zetten, maar zijn we ook als groep gegroeid in het verduurzamen van de kennis van Verlaat Verdriet en verlate rouw.

    Hulpverlening en ervaring ontmoeten elkaar bij symposium Teruggaan om verder te kunnen

    Op 8 november 2025 kwamen rond de 50 hulpverleners samen in Harderwijk om meer te leren over Verlaat Verdriet: het levenslange effect van de vroege dood van een ouder, en alles wat daarbij komt kijken. Het was een dag vol ervaringsverhalen, maar ook vol herkenning. Want al snel nam de dag na rondvraag van dagvoorzitter Maria de Greef een onverwachte wending: veel van de aanwezige hulpverleners zijn ook zelf ervaringsdeskundige. Lees een verslag van een bijzonder symposium waar kennis en ervaring op een bijzondere manier samenkwamen…..

    Het verslag van Annemieke

    Lees het hele verslag van Annemieke A., en zie de mooie foto’s die fotograaf Alex Witteveen op deze dag voor ons heeft gemaakt op Kenniscentrum Verlaat Verdriet.

  • | | | | | |

    Verdriet verwerken en verlies verwerken

    DoorTitia Liese

    De specifieke dynamiek van verlate rouw bij Verlaat Verdriet. Het is nog lang geen kennis die beklijft. Niet alleen bij Verlaat Verdriet-ers zelf, maar zeker ook niet bij professionals. De moeite waard dus om er ook hier nog eens bij stil te staan. In de Verlaat Verdriet-workshops is het steeds weer een eyeopener voor de deelnemers als ik mijn visie op verdriet verwerken en verlies verwerken toelicht.

    Verdriet verwerken en verlies verwerken

    In het Nederlands maken we, ook gevoelsmatig, geen of nauwelijks verschil tussen verdriet verwerken en verlies verwerken. Als het om volwassenen gaat is het niet zo’n ramp dat we dat verschil niet maken. Maar als het om kinderen gaat is het wel degelijk een regelrechte ramp dat we het verschil niet maken tussen beide termen.

    Verdriet verwerken

    Je kunt kinderen helpen het verdriet om een ouder in goede banen te leiden – en laat niemand nalaten dat op een goede manier te doen. (tip: bij een goede manier voor het in goede banen leiden van jong ouderverlies maak je op een goede manier gebruik van ervarings-gebaseerde kennis van de levenslange invloed van het vroege verlies van een ouder).

    Verlies verwerken

    Het vroege verlies van een ouder – of beide ouders – kan pas verwerkt en geheeld worden als duidelijk is wat het onomkeerbare verlies van de ouder(s) – en de ingrijpende veranderingen die dat verlies tot gevolg heeft gehad – heeft aangericht op het moment van het verlies/de verliezen en de jaren die daarop zijn gevolgd. En niet eerder. De levenslange impact van jong ouderverlies wordt pas werkelijk serieus genomen als goede en adequate hulp voorhanden is voor volwassenen die in hun jeugd hun ouder(s) verloren.

    Om over na te denken

    De gevolgen van jong ouderverlies kunnen pas verwerkt en geheeld worden als duidelijk is wat dat verlies heeft aangericht. Dus in de volwassenheid.

    • Zolang we blijven denken dat we problemen kunnen voorkomen – namelijk dat ‘ze’ er later last van krijgen;
    • zolang we niet onder ogen zien hoe omvangrijk de impact van onomkeerbare, levens-veranderende ervaringen in een kinderleven is;
    • en zolang we niet de diepte en de omvang van jong ouderverlies onderkennen en erkennen

    creëren we problemen die groter en hardnekkiger zijn we ons voor kunnen (en willen) stellen. Ondanks al onze goede bedoelingen.

    Symposium voor hulpverleners

    Ervaar en leer als hulpverlener op de meest mooie en indringende manier meer van de levenslange impact van de gevolgen van jong ouderverlies tijdens symposium Teruggaan om verder te kunnen.

    Kenniscentrum Verlaat Verdriet

    Van Verlaat Verdriet naar verdriet verlaten

    Zien en horen

    Rouw kent geen tijd

  • | | | |

    Verlaat Verdriet: eye-openers voor hulpverleners

    DoorTitia Liese

    Verlaat Verdriet eye-openers voor hulpverleners

    Gisteravond, tijdens ons online-overleg over het symposium, vertelde Albertine de volgende anekdote: ‘Vorige week, tijdens mijn les, vertelde ik over ons symposium. Het is een symposium voor hulpverleners over Verlaat Verdriet en verlate rouw. Over volwassenen die in hun jeugd een ouder – of hun beide ouders – zijn verloren door overlijden.’ Algemene reactie van haar cursisten: ‘Oh, dus jij werkt met kinderen.’ Voor ons, Verlaat Verdriet-ers een onthutsende conclusie die helaas nog heel veel voorkomt. ‘Nee hoor, wij zijn volwassenen die als jong kind onze ouder(s) zijn verloren.’

    Hardnekkig fenomeen

    Het is een hardnekkig fenomeen – het tekort aan bewustzijn van jong ouderverlies en de dagelijkse impact van dat vroege verlies op het leven van nu. Als hulpverlener kun je tal van deze overtuigingen in je ronddragen. Onbewust, of mogelijk zelfs bewust, zijn ze van invloed op de relatie die je als hulpverlener op wilt bouwen met je cliënt. ‘Ik ben op de verkeerde plek’ denkt een Verlaat Verdriet-er onmiddellijk en sluit de luikjes weer. Jammer voor je cliënt die zich (weer) niet gezien en gehoord voelt. En jammer voor jou als hulpverlener (want onnodig).

    Eye-openers: een bloemlezing

    • Zo lang geleden? Zit je daar nu nog mee?
    • Hoe is dat nou toch eigenlijk om aldoor maar met dat verleden bezig te zijn?
    • Iedereen heeft weleens wat.
    • Vroeger hield je nog wel van je vrouw, en toen was je moeder ook al lang dood.
    • Had je nou maar een leuke buurvrouw of tante gehad, dan was het allemaal heel anders gelopen.
    • Er zijn zoveel mensen die zonder vader zijn opgegroeid.
    • Heb je nog ingrijpende dingen in je leven meegemaakt? Incest of zo?
    • Dat moet wel heel moeilijk voor je zijn geweest, dat je je vader bent verloren. Maar we gaan hier wel met je echte problemen aan het werk.
    • Heb je nou nog steeds geen afscheid genomen van je moeder/je vader?
    • Ouders die gescheiden zijn, da’s toch veel erger?
    • Niet zo in het verleden blijven hangen, hoor!
    • Dat kan toch niet de enige oorzaak zijn?
    • Als je moeder was blijven leven had je misschien ook wel geen kinderen gehad.
    • Je moet wel verder met je leven.
    • Je idealiseert je moeder/je vader.
    • Als je weet waar het vandaan komt, kun je het ook oplossen.
    • Maar goed dat het tegenwoordig allemaal veel beter gaat.
    • Je hebt je moeder/je vader niet eens gekend, dan kan je haar/hem toch helemaal niet missen?
    • Kom op, kijk eens vooruit!
    • We gaan het nu niet meer hebben over iemand die al zolang dood is.

    Symposium voor hulpverleners

    Symposium voor hulpverleners Teruggaan om verder te kunnen opent je ogen met kennis uit de bron. Kennis die alleen gedeeld kan worden vanuit de ervaring. Verrijkende kennis.

  • | | | |

    Verlaat Verdriet en verlate rouw onderbrengen in opleidingspogramma’s

    DoorTitia Liese

    ‘Een paar jaar geleden heb ik een man, toen 79 jaar, in therapie gehad. Na een hartinfarct besloot hij dat het tijd was geworden eindelijk iets te doen met de vroege dood van zijn moeder. Nooit eerder in zijn leven had hij aandacht gegeven aan het vroege verlies. Het bestond eenvoudig weg niet voor hem. Het was een intens, intensief en helend traject voor hem, en een bijzonder en mooi traject voor mijzelf. Sinds die tijd weet ik het zeker: Verlaat Verdriet-ers, Verlaat Verdriet en verlate rouw verdienen veel meer aandacht. Eigenlijk is het onbegrijpelijk dat het nog altijd niet wordt gezien als onderwerp van belang. Wij gaan daar wat aan doen door het op te nemen in ons opleidingsprogramma.’

    Verlaat Verdriet en verlate rouw onderbrengen in het opleidingsprogramma

    Twee weken geleden had ik een gesprek met twee vrouwen. Beiden therapeut. En beiden als docent/trainer/supervisor verbonden aan de Academie voor Psychodynamiek in Scherpenzeel. Beide vrouwen zijn ervan overtuigd dat Verlaat Verdriet, de gevolgen van jong ouderverlies en verlate rouw een stevige plek moeten gaan krijgen in de opleiding waaraan ze verbonden zijn. Ze zijn naar mij toegekomen omdat ze alles willen weten van Verlaat Verdriet  en verlate rouw. Zoveel herkenning in wat ik vertel, en zoveel erkenning van de levenslange invloed van jong ouderverlies. ‘Zelf start ik altijd met mijn cliënten een genogram te laten tekenen. Jong ouderverlies wordt dan altijd meteen zichtbaar en onontkoombaar. Het geeft ingangen om over het verlies van de ouder(s) in gesprek te gaan. Jong ouderverlies thema te laten zijn.

    Symposium Teruggaan om verder te kunnen

    ‘We hebben ons allang opgegeven voor het symposium voor hulpverleners Teruggaan om verder te kunnen. We hopen dat jullie veel deelnemers krijgen aan dit belangrijke symposium. Goed dat er meer kennis komt in de wereld van professionals.’

    Ben je hulpverlener? Wil je meer weten over de dagelijkse impact van verlate rouw? Lees meer op Kenniscentrum Verlaat Verdriet of meld je meteen aan. Ook voor hulpverleners is er een wereld te winnen!

    Meer informatie over het symposium