• | | | |

    Tips voor hulpverleners: Dubbel Ouderverlies

    DoorTitia Liese

    Tips voor hulpverleners: Dubbel Ouderverlies

    ‘Je moet altijd klaar staan om te vertrekken’. Op de zaterdagochtend van de workshop Dubbel Ouderverlies staan ze er al ruim voor de lunch. De koffers en de tassen. Klaar voor vertrek, zaterdagmiddag rond 16 uur. Een fenomeen dat zich, in tegenstelling tot de workshop Verlaat Verdriet, vrijwel altijd weer voordoet bij de workshop Dubbel Ouderverlies. ‘Je moet altijd klaar staan om te vertrekken.’

    Dubbel ouderverlies

    Verlaat Verdriet-ers hebben het na het vroege verlies van hun ouder zo goed als allemaal gekend: de angst ook de andere ouder te verliezen. Een aantal Verlaat Verdriet-ers is dat daadwerkelijk overkomen. Zij verloren in hun jeugd hun beide ouders door de dood.

    Verlies in veelvoud

    Dubbel ouderverlies in je jeugd is verlies in veelvoud. Kinderen die hun beide ouders verliezen in hun jeugd raken alles kwijt wat hun tot dan vertrouwd was. Dat kan – en dat mag! – nooit worden afgedaan met lege opmerkingen als ‘We moeten de veerkracht van kinderen niet onderschatten.’ Of: Kinderen zijn zo flexibel…’
    Kinderen die hun beide ouders verliezen, verliezen veel meer dan alleen hun beide ouders. Ze verliezen de natuurlijke bescherming van de ouders die je als kind nodig hebt om veilig op te groeien. Ze verliezen hun vertrouwde ouderlijk huis. De plaats waar ze woonden. Hun school. Ze verliezen geborgenheid. Gevoel van continuïteit. Vertrouwen in het leven. Gevoel van veiligheid. Onvoorwaardelijk aanwezig mogen zijn. Ze verliezen de educatie van hun beide ouders. De cultuur van hun beide ouders. De normen en de waarden die ze vanaf hun geboorte hebben meegekregen.

    Zeven mogelijke vragen bij Dubbel Ouderverlies

    Denk als hulpverlener mee in het onvoorstelbare: in je kindertijd je beide ouders verliezen door de dood.

    1. De samenstelling van je gezin van herkomst voor je eerste ouder overleed

    • Hoe was de samenstelling van je gezin van herkomst voor je eerste ouder overleed?
    • Welke plaats nam jij in je gezin van herkomst in?
    • Welke ingrijpende veranderingen vonden plaats in je gezin van herkomst voor het overlijden van je eerste ouder?

    2. Het overlijden van de eerste ouder

    • Welke van je beide ouders overleed als eerste?
    • Welke leeftijd had je toen je eerste ouder overleed?
    • Door welke oorzaak overleed je eerste ouder?

    3. De samenstelling van je gezin van herkomst na het overlijden van je eerste ouder

    • Hoe was de samenstelling van je gezin van herkomst tussen het overlijden van je eerste ouder en het overlijden van je tweede ouder?
    • Welke veranderingen vonden plaats in je gezin van herkomst?
    • Wat betekende dat voor jouw plek?
    • Wat betekende dat voor jou?

    4. Het overlijden van de tweede ouder

    • Welke ouder overleed als tweede ouder?
    • Welke leeftijd had je toen je tweede ouder overleed?
    • Door welke oorzaak overleed je tweede ouder?

    Het overlijden van beide ouders tegelijkertijd

        • Door welke oorzaak overleden je beide ouders?
        • Wat gebeurde er?
        • Waar was jij?
        • Wat gebeurde er met jou?
        • Wat betekende dat voor jou?

    5. Wat gebeurde er met jou?

    • Wat gebeurde er na het overlijden van je beide ouders?
    • Waar woonde je?
    • Wie zorgde voor jou?
    • Wat gebeurde er met je broers/zussen als je die had?
    • Wat gebeurde er met jou?

    6. De nieuwe samenstelling

    • Wat kan je vertellen over de nieuwe samenstelling van de personen met wie je woonde na het verlies van je beide ouders?
    • Wie zorgde voor jou?
    • Wat betekende dat voor jou?

    7. Een nieuwe woonplek

    • Wat gebeurde er met je ouderlijk huis na het overlijden van je beide ouders?
    • Omschrijf je nieuwe woonplek.
    • Welke plek nam jij in de nieuwe ‘gezins’-samenstelling in?
    • Wat kan je vertellen over de veranderingen in educatie en cultuur zoals je die gewend was geweest?
    • Wat gebeurde er met jouw plek op school?
    • Wat betekende dat voor jou?

    Meer vragen

    Als je, samen met je cliënt, aan de hand van deze eerste vragen een eerste beeld hebt gekregen van de invloed van het vroege verlies van beide ouders is het raadzaam samen met je cliënt een overzicht te maken van de vragen en opmerkingen die op zijn gekomen naar aanleiding van bovenstaande vragen.

    Meer informatie

    Symposium voor hulpverleners

    Kenniscentrum Verlaat Verdriet

    Boeken van Titia Liese

    Rouw kent geen tijd

    Titia Liese: Verlaat verdriet en verlate rouw in 13 modules 

    © Kenniscentrum Verlaat Verdriet, 2025

    #verlaatverdriet #verlaterouw #kenniscentrumverlaatverdriet #symposiumvoorhulpverleners #teruggaanomverdertekunnen #handreikingenbijverlaatverdriet #tipsvoorverlaterouw

  • | | | | | |

    Nog altijd geen afscheid genomen van je vader?

    DoorTitia Liese

    ‘Heb je nog altijd geen afscheid genomen van je vader?’
    Dit is het verhaal dat een Verlaat Verdriet-ster me vorige week vertelde over haar ervaringen met verlies- en rouwdeskundigen.

    Deze Verlaat Verdriet-ster, nu rond de zestig, verloor haar vader in haar kleutertijd. Ze was recent aanwezig bij een lezing van een veel gevraagd, en veel geprezen, verliesdeskundig wetenschapper met aanleg voor empathie. Zij hoort zijn lezing aan. Zijn lezing over verlies. Over rouw. Hij geeft voorbeelden die aanwezigen raken. Diep raken. Over mensen die verliezen lijden. Over kinderen. Ook over kinderen die hun ouder verliezen vertelt hij aangrijpende verhalen. Over Verlaat Verdriet en verlate rouw heeft hij het niet. Na afloop van de lezing stapt de Verlaat Verdriet-ster naar de spreker. Ze wil hem vertellen over haar verlieservaring. Het rouwproces waar ze nu middenin zit. Ze vertelt hem dat ze op haar vijfde haar vader verloor. Hij kijkt naar haar. Afkeurend. Zegt: ‘Heb je nog altijd geen afscheid genomen van je vader?’

    Verbijsterend

    Ze is verbijsterd door deze reactie. Ongeveer in dezelfde week heeft deze Verlaat Verdriet-ster een overeenkomende ervaring. Deze keer met een hoogleraar die zich bezighoudt met verlies en rouw. Ook hier een inleiding die stevig resoneert bij aanwezigen die zich herkennen in zijn verhalen. In zijn voorbeelden. Na afloop stapt ze ook naar deze professor. Stelt zich voor. Vraagt hem naar zijn bevindingen met Verlaat Verdriet en verlate rouw. Hij kijkt haar glazig aan. Geen idee waar ze het over heeft.

    Nog maar weer eens

    Nog altijd (b)lijken verlies- en rouwdeskundigen, professoren incluis, wat Verlaat Verdriet en verlate rouw betreft de Gordiaanse knoop niet ontward te hebben. Dus vooruit: nog maar weer een keer: wij zijn geen onmondige kinderen die hun ouder(s) hebben verloren. Wij zijn volwassen mensen die in hun kindertijd hun ouder(s) hebben verloren. Volwassen mannen. Volwassen vrouwen. Met een verleden. Met een heden. En met een toekomst. Met een verhaal. Een levensverhaal. Beschadigd. Vastgelopen. Maar niet verwoest. En ook niet onmondig.

    Meer lezen

  • | | | |

    De restauratie van Casa Matilda is begonnen!

    DoorTitia Liese

    Vijftien september 2025. De officiële startdatum van de restauratie van Casa Matilda. Huis voor Levensverhalen op het pleintje van CodiponteCastello.

    Beren op de weg

    ‘Beren op de weg zijn er om ze er vanaf te schuiven’ hoorde ik Maartje een tijdje geleden zeggen. Nou: die beren waren er. En Maartje heeft ze vakkundig van de weg afgeschoven. Met haar tomeloze energie, haar kennis van restauraties en haar doorzettingsvermogen. Wat voel ik me ongelofelijk dankbaar dat, met name door de inzet van Maartje, binnen afzienbare tijd Casa Matilda onderdak kan gaan bieden aan mensen die op de een of andere manier aan het werk willen met hun levensverhaal. Dit hele bijzondere project op het pleintje van CodiponteCastello, in dat nog onontdekte deel van de Toscane: de Lunigiana.

    Casa Matilda

    • Maartje schrijft: Mando un update in Olandese:
      De hele bouw is in juli ter controle en voorbereiding doorgerekend en bestudeerd door Francesca (geometra/bouwkundige) en Claudio (ingenieur). De aanvragen voor de vergunningen zijn ingediend en verkregen.
    • Er is bij de gemeente ook een aanvraag gedaan voor het ‘bezetten van publieke ruimte’, voor de steigers, hijskraan, en de opslag voor bouwmaterialen. Ook deze vergunning is verkregen. 
    • Om de steigers rond het huis te kunnen optrekken, moest de zijde van de waterput ontbost worden, dit heeft Alberto gedaan. 

    Responsable dei lavori

    En daar staat het dan: opdrachtgever Liese Titia. Wie had dat ooit gedacht (ik zelf niet, maar wat is dit bijzonder!).

  • | | | |

    De restauratie van Casa Matilda is begonnen!

    DoorTitia Liese

    Vijftien september 2025. De officiële startdatum van de restauratie van Casa Matilda. Huis voor Levensverhalen op het pleintje van CodiponteCastello.

    Beren op de weg

    ‘Beren op de weg zijn er om ze er vanaf te schuiven’ hoorde ik Maartje een tijdje geleden zeggen. Nou: die beren waren er. En Maartje heeft ze vakkundig van de weg afgeschoven. Met haar tomeloze energie, haar kennis van restauraties en haar doorzettingsvermogen. Wat voel ik me ongelofelijk dankbaar dat, met name door de inzet van Maartje, binnen afzienbare tijd Casa Matilda onderdak kan gaan bieden aan mensen die op de een of andere manier aan het werk willen met hun levensverhaal. Dit hele bijzondere project op het pleintje van CodiponteCastello, in dat nog onontdekte deel van de Toscane: de Lunigiana.

    Casa Matilda

    • Maartje schrijft: Mando un update in Olandese:
      De hele bouw is in juli ter controle en voorbereiding doorgerekend en bestudeerd door Francesca (geometra/bouwkundige) en Claudio (ingenieur). De aanvragen voor de vergunningen zijn ingediend en verkregen.
    • Er is bij de gemeente ook een aanvraag gedaan voor het ‘bezetten van publieke ruimte’, voor de steigers, hijskraan, en de opslag voor bouwmaterialen. Ook deze vergunning is verkregen. 
    • Om de steigers rond het huis te kunnen optrekken, moest de zijde van de waterput ontbost worden, dit heeft Alberto gedaan. 

    Responsable dei lavori

    En daar staat het dan: opdrachtgever Liese Titia. Wie had dat ooit gedacht (ik zelf niet, maar wat is dit bijzonder!).