• | | |

    Heb ik je ooit verteld : Genevieve Kingston

    DoorTitia Liese

    Heb ik je ooit verteld

    In de trein naar Eindhoven bedenk ik dat ik toch op het vliegveld nog een boek wil kopen voor mijn week in Codiponte. Ik ben al door de Security als ik me realiseer: een boek. De keuze is dan al niet ruim meer. Ik vind geen boek dat me aantrekt. Wel valt mijn blik op een omslag met de titel Heb ik je ooit verteld. Hoe ik mijn leven lang brieven van mijn overleden moeder ontving. Oh nee, deze week even niet, denk ik. Ik ben al doorgelopen naar de vertrekhal als iets in me beslist: terug. Ga het nu kopen. Zo gedacht, zo gedaan. Ik loop terug. Pak het boek. Reken het boek af.

    Denken, mijmeren, voelen, filosoferen

    Op de eerste dag in Codiponte stel ik het nog even uit eraan te beginnen. Maar als ik eenmaal ben begonnen pakt het boek me zoals ik nog zelden word gepakt door een ervaringsboek over Verlaat Verdriet-thema’s. Het ene moment lees ik door, door, door, door. Het andere moment lees ik iets wat me aan het denken zet. Waar ik – in de rust en de stilte van de Concia bij Maartje en Davide – uren over kan denken. Mijmeren. Voelen. Filosoferen.
    Je merkt het al lezend in deze blog. Bij andere boekbesprekingen doe ik m’n best zo neutraal mogelijk informatie te delen. Bij dit boek lukt me dat niet. Dit boek wil ik helemaal met je delen. Zo helder, en zo mooi geschreven. Beeldend. Openhartig. Integer. En vooral ook: leerzaam.

    Dochter en moeder

    Wel vermoed ik dat dit boek vooral een boek is voor dochters die hun moeder verloren door een lang ziekteproces. Deze dochters wil ik vooral zeggen: koop het boek. Leen het. Lees het.

    Ook voor andere Verlaat Verdriet-ers

    Voor Verlaat Verdriet-ers die niet dochter zonder moeder zijn: ook voor jullie een boek dat op een bijzondere manier een werkelijkheid laat zien van jong ouderverlies. Laat zien dat kinderen die een ouder gaan verliezen door de dood hele gewone kinderen zijn. Dat ouders die te jong gaan sterven hele gewone mensen zijn die niet dood willen gaan, terwijl hun kinderen nog jong zijn. Dat ouders die overblijven hele gewone mensen zijn, die ongewenst alleenstaand ouder zijn geworden. Dat niemand heeft kunnen oefenen hoe je dat alles het beste kunt doen. Dat alle tips en goedbedoelde adviezen niet kunnen tippen aan de werkelijkheid van wat er gaande is in een gezin met een levensbedreigend zieke ouder.

    Citaat

    …..‘De vrouw die ik nodig had was de vrouw van het bandje, van de video’s, de vouw die had gevochten, geleden en voor mijn geboorte al een leven had gehad. Ik had alle aspecten van mijn moeder nodig, niet alleen de warmte en tederheid die ze me had gegeven toen ik klein was. Ze had een spoor aan broodkruimels achtergelaten die naar haar, en naar mijn toekomst leidden, maar om die allemaal te vinden moest ik veel beter kijken. Ik moest vragen gaan stellen….’ 

    Complimenten

    Mijn grote complimenten gaan uit, zowel naar de schrijfster van het boek: Genevieve Kingston, als naar de uitgever/uitgeefster die deze parel heeft gevonden, en geschikt heeft gemaakt voor Nederlandstalige Verlaat Verdriet-ers.

    De weg van liefde

    Wil je, net als ik, ervaren wat de rust en de stilte van Codiponte ook jou kan brengen? Lees meer over onze schrijf-retraite De weg van liefde, 2024.

    Meer lezen, zien, doen

  • | | |

    Dit is mijn leven: Charlotte Salomon

    DoorTitia Liese

    Leven? of theater?

    Ze begrijpt het vreemde gevoel dat ze altijd al in zich meedraagt. 
    De mateloze angst om te worden verlaten.
    De zekerheid door iedereen te worden afgewezen.
    Wat moet ze doen? 
    Huilen, of sterven, of niets?  

    Dan doemt het gezicht van Alfred op.
    Een visioen dat levendiger is dan ooit.
    Ze denkt aan zijn laatste woorden op het perron 
    ‘Om het leven geheel lief te hebben moet je de dood omhelzen en liefhebben‘.
    Ze moet leven, om te scheppen.
    Schilderen om niet gek te worden. 

    Op die dag wordt haar werk Leven? of Theater? geboren.
    Al lopend denkt ze aan de beelden van haar verleden. 
    Om te overleven moet ze haar verhaal schilderen.
    Dat is de enige uitweg.
    Ze herhaalt het, nog eens en nog eens.
    Ze moet de doden tot leven wekken.
    Bij die zin blijft ze staan.
    De doden tot leven wekken.
    ‘Ik moet nog dieper de eenzaamheid in.’

    Citaat 1

    Ze besluit zichzelf te redden van haar mateloze verlangen naar de dood. Als alternatief voor zelfdoding ‘iets totaal waanzinnig bijzonders’ te ondernemen. In Zuid Frankrijk, waar ze na haar vlucht uit nazi-Duitsland verblijft, trekt ze zich totaal terug en begint als een waanzinnige te schilderen. Hierbij gebruikt ze alles wat ze in zich heeft. Haar kunstenaarschap, haar visuele en muzikale geheugen, haar inzicht in de persoonlijkheden van haar familieleden, haar intellectuele bagage, humor en inspiratie die ze put uit haar liefde voor de man die ze heeft moeten verlaten om te kunnen vluchten: Alfred Wolfson (1896-1962).

    Citaat 2

    Charlotte Salomon (1917-1943)

    Het levensverhaal in beeld en woord van een jonge vrouw die op haar negende haar moeder verliest. Haar verhaal vanuit haar vroegste jeugd tot het verraad in 1943, in de context van haar bewogen familiegeschiedenis. Een Joodse familie in Duitsland, voor en in de tijd van de tweede wereldoorlog. Leven? of Theater?

    Lees meer

  • | | | |

    Charlotte Salomon: ‘Leven of theater?’

    DoorTitia Liese

    Charlotte Salomon: ‘Leven of theater?’

    Geboren: 1917 in Berlijn.
    Vermoord: 1943 in Auschwitz

    Afgelopen week kwam ik het boek Charlotte tegen. Roman over het leven van Charlotte Salomon, geschreven door David Foenkinos. Ik bestelde het boek. Gisteren ontving ik het.
    Het hele dikke boek van Charlotte Salomon ‘Leven of theater?’, samengesteld door Judith Herzberg, staat al ruim veertig jaar in mijn boekenkast. Een autobiografisch zangspel in 769 gouaches. In de loop van die vele jaren heb ik het boek meer dan eens uit mijn kast gepakt. Doorgekeken. Gelezen. Pas nu, nu ik zelf gefocusd ben op het plaatsen van jong ouderverlies in tijd en ruimte, en Verlaat Verdriet  in woord en beeld, dringt de volle omvang van dit bijzondere werk tot mij door.

    Verlies

    Charlotte Salomon is 9 jaar als ze haar moeder verliest. Pas na de zelfdoding van haar grootmoeder aan moederszijde in 1940 ontdekt ze dat haar moeder Fransceska niet, zoals haar indertijd is verteld, is overleden aan een griepje. Ook haar moeder is overleden door zelfdoding. Charlotte blijft alleen achter met haar vader, Duits-Joods medisch specialist. ‘Onhandelbaar’ geworden wordt ze verzorgd door opeenvolgende ‘juffen’. Tot haar vader kennis maakt met zangeres Paula. Haar vader en Paula trouwen. Haar inning geliefde juf ‘Hase’ vertrekt. Charlotte krijgt een nieuwe moeder, met wie ze een ingewikkelde relatie ontwikkelt.

    Vlucht naar Frankrijk

    Om de politieke ontwikkelingen in nazi-Duitsland vlucht Charlotte Salomon met haar grootouders naar Zuid Frankrijk. Na de zelfdoding van haar grootmoeder ontwikkelt ook Charlotte een sterk verlangen naar de dood. In haar nood denkt ze terug aan de woorden van haar zangpedagoog en geliefde ‘Om het leven geheel lief te hebben moet je misschien wel het tegendeel ervan – de dood – omhelzen en begrijpen’. Ze besluit zichzelf met behulp van zijn ideeën te redden, en als alternatief voor zelfmoord ‘iets totaal waanzinnig bijzonders’ te ondernemen.
    Zo verwerkt de 24-jarige Charlotte haar roerige familiegeschiedenis, en haar ervaringen als Joodse in Berlijn, op een buitengewone manier. In bijna 800 gouaches beschrijft ze haar leven in woord en beeld. ‘Leven of theater?’.

    Vermoord

    In 1943 wordt Charlotte Salomon, 26 jaar en 5 maanden in verwachting van haar eerste kind, in Zuid Frankrijk opgepakt. En vervolgens vermoord in Auschwitz.

    Joods historisch museum

    In november 1971 hebben Albert en Paula Salomon het verzamelde werk ‘Leven of theater? geschonken aan het Joods Historisch Museum in Amsterdam.

    Lees meer

  • | | |

    Titia Liese: Teruggaan om verder te kunnen

    DoorTitia Liese

    ‘Dit boek gaat helemaal over mij.’
    ‘Dit is mijn verhaal’
    ‘Het lijkt wel alsof iemand hier alles van mij begrijpt.’
    ‘Wat een eye-opener.’
    ‘Zo fijn om ook de ervaringen van anderen te lezen.’

    Direct bestellen 

    Teruggaan, om verder te kunnen

    In Teruggaan, om verder te kunnen beschrijft Titia Liese op eenvoudige, maar indringende wijze diverse gevolgen van jong ouderverlies. Samen met ervaringsgenoten laat ze je zien wat het je oplevert als je de tijd neemt om stil te staan bij het vroege verlies van je ouder(s). En hoe je – op een bij jou passende manier – met je verlaat verdriet om kunt gaan. Verlate rouw neemt je mee van overleven naar leven. Je moet het zelf aangaan, Teruggaan, om verder te kunnen laat je zien dat je het niet meer alleen hoeft te doen.

    Daar kun je toch geen last meer van hebben

    Over de gevolgen van jong ouderverlies – Verlaat Verdriet– bestaan ook in onze tijd nog tal van misvattingen. Zo hebben veel mensen het idee dat je van zo’n ingrijpend verlies in je jeugd als volwassene geen last meer zou mogen hebben. ‘Zo lang geleden? Daar kun je nu toch geen last meer van hebben?’ Of dat je ervaringen van toen niet op zou moeten rakelen. ‘Niet in het verleden graven, je moet vooruit kijken’. Dat is jammer, want als gevolg van deze misvattingen blijven veel Verlaat Verdriet-ers rondlopen met klachten die niet aan het vroege verlies van hun ouder(s) gerelateerd worden.
    Verliesangst, moeite met intimiteit, angst- en paniekaanvallen, een fundamenteel gebrek aan zelfvertrouwen, overcompensatie in werk, problemen met ouderschap, twijfel aan het eigen bestaansrecht zijn onder meer kenmerken van Verlaat Verdriet.
    Ook kunnen zich tal van fysieke klachten voordoen, zoals chronische vermoeidheid en stresspijnen: hoofdpijnen, schouder- en nekklachten of buikpijnen. In veel gevallen wordt overgegaan op gebruik van medicatie, in plaats van de oplossing van de problemen te zoeken in hun oorsprong: de ruptuur van het vroege verlies van de ouder(s).

    Bestemd voor

    • Volwassenen die in hun jeugd een ouder hebben verloren door overlijden
    • Geïnteresseerden in Verlaat Verdriet en verlate rouw
    • Hulpverleners

    Doen

    Lezen

    Boeken van Titia Liese

    Zien

    Rouw kent geen tijd