• | | | |

    Verlaat Verdriet; verbinden, vertrouwen, en verdergaan

    DoorTitia Liese

    Verbinden, vertrouwen, en verdergaan

    ‘Ik ben me er voor het eerst van mijn leven echt van bewust wat ik doe. Zodra ik een soort van onveiligheid voel stap ik in bekende overlevingsstrategieën. Dan vertel ik mezelf dat het goed gaat met me. Dat ik het red. En ik geloof dat zelf. Want ik red het’. Aan de telefoon spreek ik een Verlaat Verdriet-ster die ik ken vanaf de allereerste tijd van de Verlaat Verdriet-workshops. Ze verloor jong haar vader. We hebben veel samen gedaan in Verlaat Verdriet-verband. In de loop van de jaren heeft zich een hechte vriendschappelijke band tussen ons ontwikkeld.

    Overlevingsstrategieën

    Afgelopen najaar ontdekte ze een knobbel in haar borst. Haar leven stond ineens helemaal op de kop. Al haar overlevingsstrategieën gingen weer in werking. Inmiddels is er meer duidelijkheid over het te volgen traject. En dus rust. Nu realiseert ze zich wat er met haar gebeurde tijdens de eerste paniek. Ze stapte in alle haar bekende overlevingsstrategieën. En vertelde zichzelf: het gaat goed met me. Ik red het wel. Nu realiseert ze zich hoezeer ook dat een overlevingspatroon is, jezelf – en de buitenwereld – vertellen dat het goed gaat met je. Dat je het redt. Nu voelt ze de steun van mensen om haar heen. Schouder-aan-schouder. Ze voelt wat verbinden en vertrouwen doen met haar. ‘Wat een bijzondere, en leerzame ervaring.’ zegt ze aan de telefoon.

    Schouder-aan-schouder

    Zelf ervaar ik in deze zelfde tijd ook iets van de aller diepste diepte van het verlies van mijn moeder toen ik acht was. Ik voel Verlaat Verdriet-ers naast me staan. Schouder-aan-schouder. Een uitdrukking die ineens in deze tijd voor mij een hele bijzondere betekenis heeft gekregen. Verlaat Verdriet-ers om me heen, met wie ik samenwerk. Schouder-aan-schouder. Bijvoorbeeld bij de organisatie van het symposium voor hulpverleners Teruggaan om verder te kunnen. Verlaat Verdriet-ers die naast me staan. Met wie ik samen plannen maak om Verlaat Verdriet en verlate rouw een zichtbare en waardevolle plek te geven in de samenleving.

    Verbinden, vertrouwen en verdergaan

    Schouder-aan-schouder. Verbinden. Vertrouwen. Samen verdergaan. Dat is wat ik nu tot in het diepste van mijn vezels kan voelen. En nu durf ik, voor het eerst van mijn leven, te voelen hoe ik – al in de tijd van de ziekte van mijn moeder – heb besloten: ik moet het alleen doen. Ik moet mezelf redden. Nu er zoveel mensen om me heen staan die me het gevoel geven: samen kunnen we bouwen, durf ik het aan te voelen hoe ik als kind heb besloten: ik moet het alleen doen.

    Patroon

    In het diepste van mijzelf ervaar ik het patroon dat ik in me heb gedragen. Ik moet het alleen zien te redden. Ik moet mezelf – en de buitenwereld – laten zien dat ik het red. Dat het goed gaat met me. Een realisatie die ik nu kan voelen tot in de diepste vezels van m’n lijf. Een realisatie die me doet schudden op m’n grondvesten. Maar die me ook weer zoveel leert over de diepste diepte van het verlies van mijn moeder in mijn kindertijd. Een ervaring waarvan ik hoop dat ook mijn Verlaat Verdriet-ervaringsgenoten hiervan kunnen leren: dit hoort er ook bij. Mogelijk ook bij jou.

    Symposium voor hulpverleners

    Ben je hulpverlener? Kom je in je werk Verlaat Verdriet-ers tegen? Werk je met Verlaat Verdriet-ers? Leer meer over de levenslange invloed van de vroege dood van een ouder. Symposium voor hulpverleners op zaterdag 5 april 2025. Meld je aan Kenniscentrum Verlaat Verdriet.

    lezen

    Rouw kent geen tijd

    Titia Liese over Verlaat Verdriet en verlate rouw in 13 modules

    #verlaatverdriet #verlaterouw #ruptuur #onomkeerbaarverlies #teruggaanomverdertekunnen #symposiumvoorhulpverleners #kenniscentrumverlaatverdriet

     

  • | | |

    Marc de Hond: Licht in de tunnel

    DoorTitia Liese

    Drie jaar is Marc de Hond als hij zijn moeder Yasmin verliest aan de gevolgen van borstkanker. Als hij zelf te horen krijgt dat de kanker die hem in 2018 getroffen heeft ongeneeslijk is, hebben zijn kinderen dezelfde leeftijd als hij en zijn jongere broertje toen hun moeder ziek werd. Aan zijn kinderen wil hij de boodschap meegeven dat je ook een gelukkig leven kunt hebben als je jong je moeder of je vader bent verloren. Hij besluit zijn kinderen herinneringen mee te geven aan de vader die ze maar zo kort hebben gekend. De vader die ziek was. En steeds zieker werd. Maar ook de vader die heeft geleefd. Die veel – en ingrijpende – tegenslagen in zijn relatief korte leven heeft gekend. De vader die ook uit zijn – joodse – familiegeschiedenis heeft geleerd dat je als mens niet aan tegenslagen ten onder hoeft te gaan. Dat je strijdbaar kunt zijn. Dat je uit elke tegenslag kunt leren. ‘Elk foordeel hep se nadeel’ leerde hij van voetballer Johan Cruijff, die op jonge leeftijd zijn vader verloor.

    Licht in de tunnel

    Licht in de tunnel is het dagboek van Marc de Hond uit zijn ziekteperiode dat hij in de eerste plaats schreef voor zijn kinderen. Hij, rolstoeler en sportman, ontmoet in 2011 sportvrouw Remona Fransen. Liefde op het eerste gezicht. Relatie op het tweede gezicht. Een leven samen. Twee kinderen. Geluk. Tot de dag waarop hij te horen krijgt dat de blaaskanker die hem getroffen heeft ongeneeslijk is.

    ‘We wachten niet tot het licht aan het einde aan de tunnel, maar we hangen zelf de lampjes op.’ Toen Marc de Hond eind 2018 hoorde dat hij ziek was, besefte hij dat er een grote kans was dat hij zijn kinderen niet groot zou zien worden. Hij besloot een dagboek te gaan bijhouden. Het werd een periode van veel slecht nieuws en donkere momenten. Maar hij en zijn gezin traden ook de moeilijke momenten met optimisme en humor tegemoet. De lampjes in de tunnel waren het bijzondere huwelijksaanzoek in Carré tijdens de eerste chemo, het afscheidsfeest voor zijn blaas die verwijderd moest worden, de pretparkbezoeken met de kinderen op goede dagen en het huwelijksfeest toen Marc en zijn vrouw Remona al wisten dat hij niet meer beter zou worden, maar dat geheim hielden voor hun gasten. Licht in de tunnel is een bijzonder boek met een unieke en inspirerende kijk op leven en dood. Naar Marcs wens verschijnt het na zijn dood. Hij overleed op 3 juni 2020.

    Boek bestellen

    Licht in de tunnel 

    Stichting Komma

    ‘We gaan naar ouders toe om hun levensverhaal op beeld vast te leggen door middel van een mooi gefilmd, uitgebreid interview. Doordat al deze herinneringen en verhalen worden vastgelegd kunnen ouders voortleven en wordt er symbolisch een komma, in plaats van een punt achter hun leven gezet.’ 

    Stichting Komma

    Lees meer over de gevolgen van jong ouderverlies

    Titia Liese: Teruggaan om verder te kunnen 

  • | | |

    Margriet Breet: Missen Miste Heb gemist

    DoorTitia Liese

    Liefste

    ‘Ik wil niet meer met jou.’ Voor Margriet volkomen onverwacht deelt haar ‘Liefste’ haar dat mee. Hij wil niks meer met haar. Echt niks meer. Zij wel met hem. Margriet valt in een diep gat. Verlaten. Ontredderd. Paniek. Tranen. Tranen. En nog meer tranen. In de put. Totaal in de put.

    Moeder

    En dan, in die put, treft ze ook de pijn aan van het gemis van haar moeder. Zesenvijftig is Margriet nu. Moeder van vier volwassen kinderen. Oma. Vijf jaar toen ze haar moeder verloor. Oudste van drie zusjes. Haar moeder overlijdt. Het leven gaat door. Er komt een hulp in huis om voor de kinderen te zorgen als hun vader er niet is. Als de hulp aan het einde van haar werkdag naar huis gaat past Margriet op haar zusjes van drie en één. Ze is al zes jaar. Dus dat kan ze best.

    Nieuwe vrouw

    Het leven gaat verder. Haar vader vindt een nieuwe vrouw. Twee nieuwe kinderen worden geboren. Het leven gaat verder. Haar eigen moeder is naar de achtergrond verdwenen. Haar gevoelens, haar herinneringen en haar gemis heeft ze diep weggestopt. Tot haar ‘Liefste’ tegen haar zegt: ‘Ik wil niet meer met jou’ en ze in de put terecht komt.

    Boek

    Een boek? Ik heb helemaal geen boek besteld! denk ik als ik een envelop uit de brievenbus haal waar onmiskenbaar een boek in zit. ‘Boek voor jou’ staat op de envelop. Ik haal het boek uit de envelop. Herken het meteen. Missen Miste Heb gemist. Het boek dat Margriet Breet recent heeft uitgebracht. Een paar weken geleden maakten Margriet en ik kennis. Margriet woont in Harderwijk, en kwam voor onze afspraak naar Nunspeet. Ze had de drukproef van het boek bij zich. ‘Dit boek is voor jou’ schrijft Margriet me. Wat een mooi cadeau!

    Missen Miste heb Gemist

    Ik heb het boek van Margriet in zijn bijzonder opgemaakte vorm meteen gelezen. Wat een herkenbaar, mooi geschreven en prachtig vormgegeven boek. De tekst zo herkenbaar. Het boek zo’n mooie vorm om je – verlate – rouw vorm te geven. Wat een inspirerend boek voor ervaringsgenoten. Margriet, dank je wel voor dit bijzondere cadeau. Niet alleen voor mij persoonlijk als ervaringsgenoot van je, maar ook voor andere Verlaat Verdriet-ers – en dan in het bijzonder voor Dochters Zonder Moeder. Ik hoop dat Missen Miste Heb gemist de weg zal vinden naar al die Verlaat Verdriet-ers die van je kunnen leren. Die zich in jou herkennen. Die jij met je boek Missen Miste Heb Gemist woorden biedt voor gevoelens.

    Boek bestellen

    MISSEN MISTE HEB GEMIST

    #zondermoeder #verlaatverdriet #verlaterouw #herinneringsboek #kenniscentrumverlaatverdriet #wp.ronalt.nl/

  • | | |

    Verlaat Verdriet, veerkracht, overleefkracht en veranderkracht

    DoorTitia Liese

    Veerkracht, overleefkracht en veranderkracht

    Veerkracht

    Een woord dat veel wordt gebruikt. Veerkracht. Zeker in de wereld van verlies en rouw. En zeker ook als het gaat om kinderen en verlies. ‘We moeten de veerkracht van kinderen niet onderschatten.’ ‘Kinderen passen zich zo gemakkelijk aan.’ Veerkracht. Het woord heeft zo’n mooie klank. Zo’n mooie gevoelswaarde ook. Zo veelbelovend. Hoe mensen altijd hun blik op de toekomst kunnen richten, waardoor ze in staat zijn moeilijkheden te overwinnen die op hun pad komen.

    Overleefkracht

    Een stuk minder aantrekkelijk is het woord Overleefkracht. Je voelt het onmiddellijk bij het woord overleefkracht. Hier is iets aan de hand. Hier is iets mis. Helemaal mis. En daar moet je dan maar het beste van zien te maken. Je moet het zien te overleven. Dat is wat er gebeurt bij kinderen die in hun jeugd hun ouder(s) verliezen door overlijden. Wat er aan de buitenkant heel aardig uitziet – ze redden het wel, zeker als ze daar een beetje hulp bij krijgen – ziet er aan de binnenkant vaak totaal anders uit. Daar is ontreddering. Daar is angst. Eenzaamheid. Verdriet. Pijn. Leegte. Boosheid. Onbegrip. Gevoelens van machteloosheid. Geen idee hebben hoe het verder moet. Leven is overleven geworden. Overleefkracht in plaats van veerkracht.

    Veranderkracht

    Om een verlaat rouwproces – een proces van verandering – aan te gaan, en vooral ook vol te houden, hebben Verlaat Verdriet-er Veranderkracht nodig. Over overleefkracht beschikken Verlaat Verdriet-ers wel. Dat hebben ze aangetoond. Maar zo goed als overleefkracht vaak naar binnen wordt gericht als het gevaarlijk wordt  – zo overleef je – zo goed moet veranderkracht naar buiten gericht zijn. Gericht op de uitweg die de weg vrijmaakt naar de toekomst. Van overleven naar leven. Een intens en intensief veranderproces. Een proces dat angst oproept. Twijfel. Weerstand. Ontreddering. Gevoelens van machteloosheid. Want wat gebeurt er met je als je veranderingen in werking gaat zetten? Tien tegen één spelen dan de overlevingspatronen op.

    Hulpverleners

    Verlaat Verdriet en verlate rouw kennen veel vormen en veel lagen van hardnekkige overtuigingen: overlevingspatronen. Achter die hardnekkige overtuigingen verschuilen zich angsten. Diepe, existentiële angsten. Dat is de angstaanjagende chaos die Verlaat Verdriet-ers vaak voelen als ze hun verlate rouwproces aangaan. Daar zit de angst voor het cascade-effect. De angst overspoeld te worden door een vloedgolf van emoties. Een vloedgolf die nooit meer zal stoppen. De angst in een diep gat te verdwijnen. En daar nooit meer uit te komen. Dat is de weg die Verlaat Verdriet-ers in hun verlate rouwproces aangaan. De weg waarvoor ze – elke keer weer opnieuw – zichzelf moeten verleiden toch nog weer een nieuwe stap te zetten. Dat is de weg waarvoor ze jou als hulpverlener nodig hebben.

    Teruggaan om verder te kunnen

    Teruggaan om verder te kunnen. Niet voor niks heet het symposium voor hulpverleners Teruggaan om verder te kunnen. Dit symposium laat jou, als hulpverlener, niet alleen de complexiteit zien van een verlaat rouwproces, maar ook de onmiskenbare schoonheid van een verlaat rouwproces. Van de weg terug naar het oorspronkelijke Zelf. Wij, Verlaat Verdriet-ervaringsdeskundigen, nodigen je van harte uit. Ga mee op deze weg terug. De weg terug, om verder te kunnen gaan. Wij – Verlaat Verdriet-ers – zijn er klaar voor. Hulpverlener: jij  ook?

    Lees meer