• | | |

    Dit is mijn leven: Charlotte Salomon

    DoorTitia Liese

    Leven? of theater?

    Ze begrijpt het vreemde gevoel dat ze altijd al in zich meedraagt. 
    De mateloze angst om te worden verlaten.
    De zekerheid door iedereen te worden afgewezen.
    Wat moet ze doen? 
    Huilen, of sterven, of niets?  

    Dan doemt het gezicht van Alfred op.
    Een visioen dat levendiger is dan ooit.
    Ze denkt aan zijn laatste woorden op het perron 
    ‘Om het leven geheel lief te hebben moet je de dood omhelzen en liefhebben‘.
    Ze moet leven, om te scheppen.
    Schilderen om niet gek te worden. 

    Op die dag wordt haar werk Leven? of Theater? geboren.
    Al lopend denkt ze aan de beelden van haar verleden. 
    Om te overleven moet ze haar verhaal schilderen.
    Dat is de enige uitweg.
    Ze herhaalt het, nog eens en nog eens.
    Ze moet de doden tot leven wekken.
    Bij die zin blijft ze staan.
    De doden tot leven wekken.
    ‘Ik moet nog dieper de eenzaamheid in.’

    Citaat 1

    Ze besluit zichzelf te redden van haar mateloze verlangen naar de dood. Als alternatief voor zelfdoding ‘iets totaal waanzinnig bijzonders’ te ondernemen. In Zuid Frankrijk, waar ze na haar vlucht uit nazi-Duitsland verblijft, trekt ze zich totaal terug en begint als een waanzinnige te schilderen. Hierbij gebruikt ze alles wat ze in zich heeft. Haar kunstenaarschap, haar visuele en muzikale geheugen, haar inzicht in de persoonlijkheden van haar familieleden, haar intellectuele bagage, humor en inspiratie die ze put uit haar liefde voor de man die ze heeft moeten verlaten om te kunnen vluchten: Alfred Wolfson (1896-1962).

    Citaat 2

    Charlotte Salomon (1917-1943)

    Het levensverhaal in beeld en woord van een jonge vrouw die op haar negende haar moeder verliest. Haar verhaal vanuit haar vroegste jeugd tot het verraad in 1943, in de context van haar bewogen familiegeschiedenis. Een Joodse familie in Duitsland, voor en in de tijd van de tweede wereldoorlog. Leven? of Theater?

    Lees meer

  • | | | |

    Levensverhalen: mens in tijd en ruimte

    DoorTitia Liese

    Levensverhalen: mens in tijd en ruimte

    Vorige week plaatste ik mijn blog De schoonheid van littekens, waarin ik schreef over twee (jonge) mannen. De een kunstenaar Levi van Veluw. De andere schrijver/filosoof Daniël Schreiber. Beiden op hun eigen manier gefascineerd door levensverhalen in tijd en ruimte. Ik beloofde een vervolgblog.

    Labyrinth of memories

    Labyrinth of memories is deel van de heel bijzondere expositie van Levi van Veluw in Singer Museum Laren. Niet alleen ik, maar veel bezoekers met mij raakten onder de indruk van het werk van Levi van Veluw. De tomeloze werk-kracht waarmee hij uitdrukking geeft aan zijn verlangen gevoelens zichtbaar en ervaarbaar te maken. Onder de indruk van de manier waarop hij niet alleen zichzelf een plaats geeft in tijd en ruimte, maar ook de mens. De ander. Ik kan je alleen maar aanraden – als het je lukt – deze expositie te gaan zien. Zelf te ervaren wat zijn werk doet met jou.

    Thuis

    Samenvallend met mijn bezoek aan Singer Museum lees ik het boek van filosoof Daniël Schreiber Thuis. Een citaat uit dit boek wil ik graag in deze blog over Levensverhalen: mens in tijd en ruimte met je delen.

    Citaat

    ……’Misschien draait het bij de zoektocht naar een thuis ook wel precies daarom: dat je het goed genoeg doet en dat het thuis dat je voor jezelf vindt goed genoeg is voor je eigen leven. Ons innerlijke leven wordt voor een belangrijk deel bepaald door de levenspaden die we niet verwezenlijken, door verlangens naar de levens die we in theorie zouden kunnen leiden’…….

    ……Soms willen we iemand anders zijn, iemand die vrij is van pijn en angsten, vrij van eenzaamheid en terugkerende problemen. Soms willen we iemand zijn die een ander leven op een andere plek leidt. We moeten op een gegeven moment leren accepteren dat deze fantasieën bij ons horen. Net als onze beperkingen, zwaktes en verschillende vooronderstellingen die we over het leven hebben, horen ze bij ons leven – of we het willen of niet’…….

    ……..’Zulke fantasieën ervaren we alleen als iets tragisch zolang we ze niet in ons leven integreren. Maar als dat ons wel lukt, zijn ze alles behalve problematisch. Integendeel: zonder die fantasieën zouden we niet groeien…. ‘

    ……’Het zal ons in staat stellen het leven dat we hebben zo goed mogelijk te leven. Een thuis kan goed genoeg zijn, zelfs wanneer het niet beantwoordt aan de voorstellingen die we ooit van ons leven gemaakt hebben, zelfs als er soms donkere periodes zijn.’…..

    …..’Misschien zijn we eigenlijk, veel vaker dan we zelf geloven, al daar waar we moeten zijn.’…. 

    blzz 161-163

    Lees meer

  • | | | |

    Iets leren van een klap in mijn gezicht

    DoorTitia Liese

    Gisteren plaatse ik mijn blog Gebeurt nu het onbeschrijfelijk in Malmö? over de diskwalificatie van Joost Klein bij het Songfestival. Er gebeurde iets met mij. Ik werd onrustig. Werd geraakt in iets wat diep in mij verborgen zit. Ik wil daar nog iets over schrijven, omdat ik denk dat er iets werd geraakt dat mijn leven mee vorm heeft gegeven. Namelijk het altijd jezelf de voet dwars zetten. Zo, dat je je doel niet bereikt.

    Ruptuur

    Het heeft te maken met de ervaring van de ruptuur in mij, besefte ik later. De ruptuur van het onomkeerbare verlies van mijn moeder in mijn kindertijd. Maar wat gebeurt er dan? Hoe geef je woorden aan het onbeschrijfelijke in je? Of moet ik hier eigenlijk schrijven: het onbeschrijfbare? Want hoe beschrijf je iets wat je eigenlijk niet begrijpt, maar wat er wel is? (ja, met m’n hoofd begrijp ik het wel. Begrijp ik het zelfs heel goed!). Hoe komt het dat Verlaat Verdriet-ers elkaar herkennen, ook al zijn hun levensverhalen nog zo verschillend? Waarin herkennen wij elkaar dan precies? En hoe komt het dan dat dat altijd een gevoel van vreugde geeft? Ook al herken je elkaar in iets wat zo pijnlijk is, en zo verdrietig?

    Klap in mijn gezicht

    Ik las gisteren een reactie op mijn blog op een van mijn Facebook-sites: Het onbeschrijfelijke gebeurt in Gaza. Waarom voelde deze opmerking (van een mevrouw die overigens ‘rouwdeskundige’ is: Rouwen met compassie) als een klap in mijn gezicht? Mijn blog ging niet over de vraag of het een beetje sneu was voor Joost Klein. Ging ook niet over de vraag wat een songfestival waard is in vergelijking met wat er in Gaza gebeurt. Mijn blog ging over de vraag: gebeurde er iets in hem waardoor hij dit zelf veroorzaakte? Zo ja: wat gebeurde er dan?

    Voorbeeld

    Aan de hand van een voorbeeld uit mijn eigen leven wil ik proberen iets duidelijk te maken. Mogelijk herken je het als Verlaat Verdriet-er ook. In het verleden ging ik jaarlijks met vrienden een weekend langlaufen. De berg opwaarts lukte altijd prima. Van de vrouwen was ik vaak de eerste die boven op de berg stond. Maar naar beneden – dat lukte me alleen maar met valpartijen. Binnen de honderd meter schoot de lat scheef, onder de andere lat. Ik viel dus letterlijk over mijn eigen benen. In een therapiesessie jaren later drong het ineens tot mij door: zo doe ik alles in mijn leven. Ik zet altijd mijn voet dwars, en val dan over mijn eigen benen.

    Joost Klein

    Of dit met Joost Klein te maken heeft? Ik weet het niet. Hoe zit het in elkaar? Wat gebeurt er in de ziel van een kind dat een ouder verliest door de dood? Wat doet dit onomkeerbare verlies in een kinderziel? En wat gebeurt er in de ziel van een kind dat het onomkeerbare verlies van beide ouders ervaart? Hoe beschrijf je het onbeschrijfelijke?

    Onbeschrijfbaaar

    Of kan ik hier beter het woord onbeschrijfbare gebruiken? Ik leg het voor aan jou. Verlaat Verdriet-er. Lotgenoot. Ervaringsgenoot. Wat gebeurde er met Joost Klein? Wat gebeurde er in Joost Klein? Durfde hij het op het diepste niveau in hem niet aan? Was de druk op hem te groot? De omgeving van een roerig Songfestival teveel voor iemand die zo zijn ziel bloot legt? Was de omgeving voor hem te onveilig? Zette hij zichzelf de voet dwars? Was er niemand meer in zijn buurt die nog dat diepste, dat onbeschrijfelijk onbeschrijfbare kon begrijpen? Die begreep wat Europapa in diepste wezen voor hem betekende?
    Heeft de klap in mijn gezicht die ik ervaarde door de reactie op mijn blog mij geleerd een verschil te maken tussen het onbeschrijfelijk en onbeschrijfbaar?

  • | | |

    Verdriet om mijn vader zal er altijd zijn

    DoorTitia Liese

    Vanochtend ontving ik van Annemieke Arendsen via de app een foto van een interview met haar in de Utrechtse editie van het Algemeen Dagblad: ‘Verdriet om mijn vader zal er altijd zijn.’

    Annemieke, nu veertig, verloor op driejarige leeftijd haar vader. Verlaat Verdriet-ers die deel hebben genomen aan het Verlaat Verdriet-symposium Vader van 2 maart j.l. hebben Annemieke gezien en gehoord. Bij die gelegenheid deelde ze het door haarzelf geschreven artikel dat vlak daarvoor in NRC was geplaatst.

    Mijn verhaal

    Annemieke schrijft me dat ze veel reacties krijgt op het interview. ‘Dit had mijn verhaal kunnen zijn’ krijgt ze diverse keren als reactie. Ook schijft Annemieke me hoe ze, dank zij de openheid die ze nu aandurft, van twee heel nabije collega’s te horen krijgt dat ook zij op heel jonge leeftijd een ouder verloren. Ze hebben het nooit van elkaar geweten.

    Citaat uit het interview

    ‘Het verdriet door het overlijden van mijn vader zal er altijd zijn. Soms is het ver weg, soms komt het aan de oppervlakte. Mijn streven is dat er meer openheid over jong ouderverlies komt, ook – of juist – als je inmiddels volwassen bent. Er is niets geks aan als je er als volwassene nog mee bezig bent. Een maximum leeftijd voor verlate rouw bestaat niet.’

    Algemeen dagblad

    Het interview met Annemieke Arendsen is op zaterdag 30 maart 2024 verschenen in de Utrechtse editie van het Algemeen Dagblad. Mogelijk wordt dit artikel in de komende tijd doorgeplaatst naar andere edities van het Algemeen Dagblad. En/of naar regionale edities van de Stentor. Mogelijk kom je het interview met Annemieke in een van bovengenoemde edities alsnog tegen.

    Tip

    Voor Verlaat Verdriet-ers die lid zijn van de besloten Verlaat Verdriet-Facebookgroep heeft Annemieke het artikel geplaatst in de besloten groep.

    Hulp

    Lezen

    Teruggaan om verder te kunnen 

    Lezen & doen

    Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek