• | |

    Over gevoelens en emoties: schuldgevoelens

    DoorTitia Liese

    Machteloos

    Veel volwassenen die jong een ouder hebben verloren, hebben zich als kind niet gezien en niet gehoord gevoeld. Er voltrok zich in hun leven een ramp die voorgoed alles veranderde. Het kind  stond aan de kant en kon niets doen om deze ramp te voorkomen. Op het moment dat het onomkeerbare verlies het leven voorgoed veranderde, moest het kind dus machteloos toezien hoe alles anders werd.

    Niet gezien en niet gehoord

    Bijna niets is zo pijnlijk en zo desastreus voor mensen – en dus ook voor kinderen – als zich niet gezien te voelen. Niet gehoord. De kans is daarom groot dat deze kinderen –  als reactie – zichzelf schuld zijn gaan geven aan de dood van de ouder. Liever jezelf de schuld geven van wat er gebeurt, dan te moeten leven met het gevoel er niet toe te doen. En eigenlijk helemaal niet te bestaan.

    Schuldgevoelens

    Als deze schuldgevoelens niet worden herkend als plaatsvervangers voor heel andere gevoelens, maar zijn behandeld als reële schuldgevoelens, kun je een leven lang schuldgevoelens met je meedragen. Schuldgevoelens die oorspronkelijk niets met schuld te maken hebben.

    De reden om op deze plaats wat uitgebreider op schuldgevoelens in te gaan is dat het niet zo heel vaak voorkomt dat gevoelens van schuld als (mede)veroorzaker van het overlijden van de ouder worden genoemd. (Namelijk schuld omdat je iets – fout– gedaan hebt.) Terwijl wel soms gevoelens van tekortschieten worden genoemd. (Namelijk schuld omdat je iets nagelaten hebt).

    Nu

    Het is daarom raadzaam er attent op te zijn of gevoelens van schuld ten aanzien van de dood van je ouder bij jou gespeeld hebben of spelen. En in welke vorm deze gevoelens zich in dat geval voor hebben gedaan. Of zich nu nog bij je voor doen.

    De weg naar heling

    De weg naar heling gaat voor een Verlaat Verdriet-er in stapjes.
    Bijvoorbeeld door te onderkennen wat ‘schuldgevoel’ betekent voor jou.

    Lees meer

    Lees hoofdstuk 11 Gevoelens en emoties. Bladzijde 100.
    Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek

  • | |

    Van levenslang naar levenslange invloed

    DoorTitia Liese

    Zondagavond 16 mei 2021. Ik kom thuis van een lange wandeling op Landgoed Welna.
    Welna. Een bijzondere plek. Een plek met een geschiedenis. Ook voor mij.
    Niet in de laatste plaats door de ruimte die ik daar een aantal keren heb gehuurd voor workshops.

    Workshops

    De allereerste workshop voor Dochters zonder Moeder (rond 1995). Meer workshops op deze bijzondere plek volgden. Verlaat Verdriet-workshops. Workshops Dubbel Ouderverlies. Kleine groepjes. Onze eigen kookster/dochter-zonder-moeder Andrea die ons verzorgde met heerlijke maaltijden. Het Grote Huis Welna van eigenares Ida/ dochter-zonder-vader. De Buys Ballot werkruimte. De Koepel. Bos. Hei. Ruimte. Spanning: hoe zal het gaan?

    Herinneringen

    Herinneringen komen boven als ik hier rondloop. Al wandelend gaan de deelnemers aan deze workshops door mijn hoofd. Het begin van mijn Verlaat Verdriet-werk. Mijn eigen ontdekking van het verschil tussen ‘Ik heb levenslang, en dat is vooral de schuld van mijn stiefmoeder’ naar een levenslange ontdekkingstocht. Naar mijzelf. Naar de invloed van jong ouderverlies op de langere termijn. Niet alleen bij mijzelf, maar ook mij andere volwassenen die in hun jeugd hun ouder(s) verloren.
    Bijzonder. Pijnlijk. Verdrietig. Wanhopig makend. Schokkend. Maar ook vreugdevol. En van een heel bijzondere schoonheid.
    Hoe zal het gaan met de deelnemers van deze eerste workshops op Welna?

    Een nieuw begin

    Een bijzondere avond. Op een bijzondere plek. Met onverwacht mooi weer. In plaats van de voorspelde regen lichte het bos op in het heldere, frisse groen van de nieuwe, jonge blaadjes. Er is altijd een nieuw begin.

  • | | | |

    Wat is ‘je aanpassen’ toch een hardnekkig fenomeen

    DoorTitia Liese

    Je aanpassen. Wat is dat toch een hardnekkig fenomeen. Zeker als je jong je ouder(s) verloor door overlijden. Je leven veranderde ingrijpend als gevolg van dit onomkeerbare verlies. Je moest je aanpassen aan veranderde omstandigheden. En dat deed je. Je paste je aan.

    Je paste je aan

    Veel Verlaat Verdriet-ers pasten zich aan omstandigheden aan die niet goed meer voor je waren.
    Je overgebleven ouder kon de zorgtaak als alleenstaand ouder niet goed aan. Je paste je aan. Of je overgebleven ouder overcompenseerde in haar/zijn zorgtaak. Je paste je aan. Er kwam een nieuwe partner. Je paste je aan. Mogelijk was er – hoe jong je ook was! – geen klik tussen jou en de nieuwe partner. Je paste je aan. Of er was juist een slechte klik met de nieuwe partner. Je paste je aan. Er ontstond een nieuw gezin. Je paste je aan. Verloor je oorspronkelijke plek. Je paste je aan.

    Eigenwaarde

    Kinderen zijn zo flexibel. Ze passen zich wel aan. Daar worden kinderen positief op gewaardeerd. Wat mogelijk tot gevolg heeft gehad dat jij je gevoel voor eigenwaarde bent gaan ontlenen aan jouw vermogen om je aan te passen.

    Prijskaartje

    Alsof aanpassen allemaal gemakkelijk gaat. Vanzelf. Alsof er geen prijskaartje aan hangt. Zoals de gevolgen die ‘aanpassen’ heeft gehad voor wie je bent geworden. Voor je identiteit. Voor je gevoel van eigenwaarde. Je gevoel van bestaansrecht. Voor de betekenis die ‘grenzen’ voor je heeft.
    Je aanpassen. Een fors prijskaartje in de afdeling ‘Overlevingspatronen.’ Een hardnekkig fenomeen.
    Ook dat onderzoek je in een verlaat rouwproces.
    Wie ben ik. Wat doe ik. Wat wil ik.

    Lees

    Gat in je ziel
    Aanpassen en uitbarsten – bladzijde 48.
    www.gatinjeziel.nl 

    Kijk

    Rouw kent geen tijd

  • | |

    Je opnieuw verbinden – een Herinneringsboek maken

    DoorTitia Liese

    In mijn blog van 11 mei 2021 Angst mijn vader voorgoed te verliezen schrijf ik over je – opnieuw – verbinden met een naaste die is overleden.

    Opnieuw verbinden

    Een waardevol – zo niet essentieel – deel van een verlaat rouwproces om je overleden ouder(s) is de uitnodiging je te verbinden met de ouder die je zo vroeg hebt verloren. Opnieuw. En nu als volwassene.
    Wie was de man die jouw vader is.
    Wie was de vrouw die jouw moeder is

    Op zoek gaan

    Op zoek gaan naar wie de man was die – voor altijd – jouw vader is.
    Op zoek gaan naar wie de vrouw was die – voor altijd – jouw moeder is.
    De man die veel meer was dan alleen jouw vader. Die ook zoon was. Broer. Oom. Vriend. Buurman. Collega.
    De vrouw die veel meer was dan alleen jouw moeder. Die ook dochter was. Zus. Tante. Vriendin. Buurvrouw. Collega.

    Bijzonder

    Jouw vader. De man die heel bijzonder was. Namelijk jouw vader. Maar tegelijkertijd ook heel gewoon. Namelijk mens.
    Jouw moeder. De vrouw die heel bijzonder was. Namelijk jouw moeder. Maar tegelijkertijd ook heel gewoon. Namelijk mens.

    Leven

    Door je opnieuw te verbinden met de ouder die heeft geleefd, verbind je je weer met het leven. In plaats van – via je overleden ouder(s) – verbonden te zijn aan de dood.

    Herinneringsboek Moeder / Herinneringsboek Vader

    Het maken van een Herinneringsboek helpt je om het beeld van je ouder(s) compleet te maken.
    Ontdekken wie de man was die jouw vader is.
    Ontdekken wie de vrouw was die jouw moeder is.

    Haar/zijn verhaal structureren.
    Realiteit maken.

    Herinneringsboek Moeder
    Herinneringsboek Vader