‘Ik had geen idee hoe ik me moest scheren.’ zegt een deelnemer aan de workshop Verlaat Verdriet. Hij was 11 jaar toen hij zijn vader verloor, is nu iets jonger dan 35 jaar.
Zonder moeder
Zelf val ik even helemaal stil na zijn opmerking. Natuurlijk. Ik ken de verhalen over moederverlies. Ook als dochter-zonder-moeder ken – en herken – ik de verhalen.
De verhalen over de eerste BH, die je niet meer kon kopen met je moeder.
De eerste menstruatie. Geen idee wat er gebeurde. Geen idee wat je moest doen. Hoe je dit oploste zonder je moeder.
Niet door je moeder ingewijd worden in ‘het vrouwenleven’.
Werelden van gemis.
Zonder VADER
Maar nooit eerder hoorde ik een man het ontbreken van zijn vader in één zin zo beeldend benoemen. Ineens kon ik de omvang van het verlies van je vader van binnenuit voelen.
Wat een wereld van gemis.
‘Ik had geen idee hoe ik me moest scheren.’
Door de Corona-maatregelen uitgesteld, maar nu toch echt. Graag nodigen we je uit voor de bijeenkomst van 6 maart a.s. voor de foto-expositie 16x ver(t)rouwen van fotograaf Rosa van Ederen.
Bijeenkomst
Ter gelegenheid van deze expositie zijn op deze middag aanwezig:
Rosa
Rosa van Ederen verloor haar vader op 16-jarige leeftijd. Ter afsluiting van haar deelname aan de jaartraining De kunst van het verbinden maakte fotograaf Rosa van Ederen een serie foto’s van 16 dochters met hun vader.
Titia
Titia Liese is aanwezig om vragen te beantwoorden over Verlaat Verdriet en verlate rouw.
Margreet
Margreet – maatschappelijk werkster van haar vak – biedt Verlaat Verdriet-ers on-line-support. Zij is aanwezig om haar aanbod toe te lichten.
Als Verlaat Verdriet-er ken je het vast wel. Je voelt dat je het moet doen. Dat je het aan zou moeten gaan. Je weet het. Beseft het. Maar je stelt het uit. Elke keer weer. Je voelt aan alles dat je weer in de buurt komt. Maar je ontwijkt het. Weer. Stelt het uit. Weer. Je belooft jezelf: ik ga het doen. Maar nu even niet.
Verlate rouw
Je bent je ervan bewust: je gaat de pijn uit de weg. Je gaat je diepste verdriet uit de weg. Je angst om het aan te gaan.
Dan is het belangrijk te beseffen dat die weerstand, en dat ontwijken, deel is van een verlaat rouwproces. Een cruciaal deel zelfs van de specifieke dynamiek van verlate rouw. Die van verlate rouw een totaal ander proces maken dan rouw na een recent verlies.
Angst
Een belangrijke oorzaak van het ontwijken is een oorzaak die meestal niet uit zichzelf aan het licht komt. Waar je je niet van bewust bent. Waar je je dus niet zomaar van bewust wordt. Terwijl in de ‘onderstroom’ deze oorzaak ervoor zorgt dat je het ontwijkt. Steeds weer ontwijkt om je verlate rouwproces aan te gaan.
Dit ontwijken vindt z’n basis in de angst je ouder voorgoed kwijt te raken als je je verlate rouwproces aangaat. Dan is het goed te weten dat juist dat niet gaat gebeuren. In een verlaat rouwproces zoek je naar de verbinding met de ouder die heeft geleefd. In plaats van altijd, en voornamelijk, verbonden te zijn aan een ouder die dood is.
Wonder
Zie jouw angst je ouder voorgoed te verliezen onder ogen. Vertrouw erop dat dit niet gaat gebeuren. Daar waar je bang voor bent: je ouder voorgoed te verliezen, is dus juist niet wat er gebeurt. Je verbindt je – opnieuw, en nu als volwassene – met de ouder die heeft geleefd. In plaats van voornamelijk verbonden te zijn met de ouder die dood is, verbindt je je in dit proces, stap na stap, met het leven.
Dat is in dit proces het wonder van verbinden.
Ik begrijp het heel goed. Voor mijzelf gold dat ooit ook. Mensen die in hun jeugd hun ouder(s) hebben verloren door overlijden hebben vaak het gevoel dat ze de enigen zijn. Alsof het alleen hun is overkomen. En niemand anders. Alsof het alleen maar over henzelf gaat. Jij – Verlaat Verdriet-er – persoon met haar/zijn persoonlijke kenmerken en eigenaardigheden. Je overleden ouder – persoon met haar/zijn persoonlijke kenmerken en eigenaardigheden. Je overgebleven ouder – persoon met haar/zijn persoonlijke kenmerken en eigenaardigheden. Dan lijkt het alsof die persoonlijke omstandigheden bron zijn van alle complicaties.
Kenmerkende patronen
Als je zo lang met Verlaat Verdriet-ers werkt als ik doe, dan weet je dat dat eenzijdige perspectief niet klopt. Dat er kenmerkende patronen zijn die opgaan voor heel veel Verlaat Verdriet-ers. Dat deze verstrikkingen universeler zijn. Veel meer voorkomen bij andere Verlaat Verdriet-ers dan je denkt. Of eigenlijk: dan je weet.
Verstrikkingen
Specifieke verstrikkingen die ik altijd weer tegenkom bij Verlaat Verdriet-ers zijn de verstrikkingen tussen Verlaat Verdriet-ers als enigst kind met hun moeder, na het verlies van hun vader.
‘Ik weet niet of ik het verdriet voel van mijn moeder, of dat het mijn eigen verdriet is.’
‘Mijn moeder wilde eigenlijk nergens meer heen zonder mij.’
‘Andere mensen zien mijn moeder altijd als een heel sociale vrouw. Maar voor mij was ze niet beschikbaar.’
‘Jij hebt nu een andere rol gekregen.’
‘Mijn moeder was altijd bang dat ze mij ook zou verliezen.’
Mijnenveld
Meer informatie over verstrikkingen bij Verlaat Verdriet in de module Mijnenveld.
