• | | | | | | |

    Emily Brontë: Woeste hoogten

    DoorTitia Liese

    Emily Brontë

    Emily Brontë, 1818-1848, drie jaar als ze haar moeder verliest. Vijfde van zes kinderen. Vader dominee: afstandelijk, eerzuchtig, streng. Na de dood van haar moeder komt een ongetrouwde zus van haar moeder voor het gezin zorgen. Afstandelijk. Niet betrokken bij de kinderen. Het gezin verhuist naar een klein, verlaten en onherbergzaam dorp. Het huis is grauw en somber. Vader sluit zich op in zijn studeerkamer. Voedt zijn kinderen op met harde hand, tekenlessen (Emily was ook niet onverdienstelijk schilderes/tekenares), schrijfonderricht, Latijn en de klassieken.

    Kwetsbare gezondheid

    Als Emily zes jaar is moet ze, samen met drie van haar oudere zussen, naar kostschool. Twee van haar zussen sterven daar binnen een jaar: Maria en Elisabeth. Vanaf haar vijftiende naar kostschool in België. Gaat terug naar haar geboortestreek. Emily heeft een kwetsbare gezondheid. Isoleert zich van haar omgeving, heeft – en legt – weinig contacten met andere mensen. In 1847 verschijnt haar boek Wuthering Heights, dat vanaf de verschijning tot op heden de gemoederen sterk bezig houdt. Op dertigjarige leeftijd overlijdt Emily Brontë door tuberculose.

    Woeste hoogten

    Woeste hoogten is het verhaal van de onmogelijk tragische, gepassioneerde, wraakzuchtige liefdesgeschiedenis tussen Heathcliff en Catherine Earnshaw. Heathcliff, wees, vondeling met een duister verleden. Een destructieve relatie die ook op de volgende generaties nog grote invloed heeft.

    Jong ouderverlies

    In recensies over het boek en de film lees ik wel over Emily Brontë, over Heathcliff, over hun relatie. Maar als je zowel het boek, de film(s) als de levensgeschiedenis van Emily Brontë leest vanuit het perspectief van de levenslange invloed van jong ouderverlies: wat zie je dan? Nooit ingeloste verlangens naar intimiteit? Intens verlangen gezien te worden? Erkend? Intens verlangen naar onvoorwaardelijk aanwezig mogen zijn? Iemands belangrijkste mens zijn? Niet voluit kunnen leven? Panische angst voor afwijzing? Zelfondermijning? Zelfhaat?

    Film

    Het boek las ik lang geleden. Of ik de film ga zien: dat weet ik nog niet. Eerst volgende week naar Sentimental Value – een film waarin de gevolgen van jong ouderverlies als thema centraal staan.

    Lezen

    Boek

    Zien

  • | |

    Het is nooit te laat voor verlate rouw

    DoorTitia Liese

    ‘Ik was 6 jaar toen mijn moeder overleed, ik ben nu 77. Ik heb er mijn hele leven naar verlangd dat er ergens iemand zou zijn die zou begrijpen wat het verlies van mijn moeder voor mij heeft betekend. Nu lees ik iets over u in het nieuwe PLUS-Magazine van juni 2024. Wat ben ik blij dat u bestaat. Wat ben ik blij dat er een woord voor bestaat. Verlaat Verdriet.’

    Afgelopen maandag was ik onderweg in de trein voor een lange reis naar het zuiden. Er kwam een tekst in me op over leeftijd. Over bestaande, hardnekkige ideeën over leeftijd als je ouder wordt. De tekst had ik al snel geschreven. Maar het begin lukte me maar niet. Tot ik vanochtend een Verlaat Verdriet-ster aan de telefoon had. De 77-jarige Verlaat Verdriet-ster die me vertelde dat ze een leven lang elke dag haar moeder had gemist. Dat ze een moeilijk leven had gehad. Dat ze altijd heeft verlangd naar iemand die zou kunnen begrijpen wat ze zegt. Die eindelijk in PLUS-Magazine leest over jong ouderverlies. Over Verlaat Verdriet.

    Een leven te winnen

    Zelf was ik 40+ toen de onderwijsbaan die ik ruim tien jaar had ophield te bestaan. Veertig plus. Geen baan meer. En geen idee wat ik wilde met mijn leven. Wat ik kon. Welk doel ik had. Ik had zoveel goed te maken in mijn leven. Te herstellen. Daarna zoveel in te halen. Angsten te overwinnen. Twijfels aan mijzelf te overwinnen. Altijd moe. Mist in m’n hoofd. Altijd pijn in m’n lijf. Alcohol afhankelijk. Altijd het gevoel dat er zoveel meer in mij zat dan eruit kwam. Ik had een leven te winnen.

    Ik kreeg een uitkering. Schaamte, vermengd met blijdschap. Afhankelijk van een uitkering. Maar eindelijk tijd en de ruimte om met mezelf aan de slag te gaan. Stap na stap werkte ik aan mijzelf. Overwon mijn angsten. De twijfels aan mijzelf (ahum – behalve soms). Ging drie keer door een traject met borstkanker. Ik stopte met de alcohol. Met roken. Ging stap na stap mijn lijf, dat zo op slot had gezeten, activeren. Eerst door trouw wekelijks yogalessen te volgen. Later met vrijwel dagelijks een rondje sporten. Ik overwon mijzelf. (nog hoor ik mijn vader lang geleden zeggen, vrij naar Spreuken 13.32: ‘Wie zichzelf overwint, is sterker dan hij die een stad inneemt.’) Ik gaf hem gelijk. Wie zichzelf overwint …….  Mijn leven veranderde. Ikzelf veranderde. Werd 50 jaar. Zestig jaar. Zeventig jaar.

    Het is nooit te laat voor verlate rouw

    Waarmee ik maar wil zeggen, zeker aan alle 50+ Verlaat Verdriet-ers: laat je niet verleiden tot negatieve oordelen over leeftijd. Hou op met denken dat alle pijntjes van nu ‘de leeftijd’ zijn. Stop met die negatieve oordelen jezelf een oud wijf te vinden. Een ouwe uitgerangeerde man. Niet morgen, maar nu. Na jaren van stilstand waarin je er niet in slaagde je potentie waar te maken. Waarin je altijd het gevoel had beneden je maat te functioneren. Je jezelf klein en onopvallend hield uit angst je teveel te manifesteren, en vervolgens afgewezen te worden. Van jaren niet het gevoel gehad te hebben ertoe te doen. Of waarin je er in slaagde je potentie waar te maken ten koste van je gezondheid. Letterlijk met pijn en moeite. In beide gevallen nooit van je leven te kunnen genieten. Het is nooit te laat voor verlate rouw.

    Een boom planten

    De beste tijd om een boom te planten is twintig jaar geleden. De tweede beste tijd is nu (Chinees spreekwoord).

    Lezen

    PLUS Magazine juni 2024

    Citaat

    Het citaat van het 6-jarige meisje dat haar moeder verloor is geplaatst met toestemming van de Verlaat Verdriet-ster.

  • | | | |

    Depressie: oorzaak en gevolg

    DoorTitia Liese

    Het kan me zo bezighouden. Wat zie ik bij Verlaat Verdriet-ers? Wat hoor ik bij Verlaat Verdriet-ers? Hoe zit het bij Verlaat Verdriet-ers? Wat betekent wat ik zie? Wat betekent wat ik hoor? Gaat wat ik zie over meer Verlaat Verdriet-ers? Gaat wat ik hoor over meer Verlaat Verdriet-ers? Kan ik wat ik zie en hoor veralgemeniseren? Kan ik wat ik zie en hoor interpreteren als Verlaat Verdriet-patronen? Mag ik wat ik zie en hoor zien als Verlaat Verdriet-patronen? Is het veilig patronen te veralgemeniseren?
    Vragen die me bezighouden. Vragen waar ik niet altijd een antwoord op weet. Ik leg mijn vragen daarom ook graag voor aan jou. Als mede-Verlaat Verdriet-er. Als mede-ervaringsdeskundige.

    Verlaat Verdriet-er

    Wat ik in dit geval graag aan je voor wil leggen gaat over depressie. Verlaat Verdriet-ers zijn nogal eens gevoelig voor depressie(s). Dat kan zijn een gevoeligheid voor depressie. Het kan ook zijn angst voor depressie. Angst die jou extra gevoelig maakt voor depressie. Ik geef je een voorbeeld uit mijn eigen leven. Een groot deel van mijn leven ben ik minimaal rand-depressief geweest. Ik gleed erin. Kwam er met veel moeite uit. Liep weer een tijd als een ware evenwichtskunstenaar – een koorddanser – op het randje. Gleed er weer in. Altijd was er die angst er weer in te glijden in tijden dat ik er even niet in zat. Ik heb er hard aan gewerkt. Langdurig. Veel. Op een dag was het weg. Over. Het duurde nog een tijd voor ik me realiseerde: het is over. Het is echt over. En wat ik me ook realiseerde – en eigenlijk was dat nog veel belangrijker –  de angst weer in een depressie te raken is ook over. Weg.

    Depressie

    Depressie. Ik heb er veel over nagedacht. Het is echt een thema voor Verlaat Verdriet-ers. ‘Ik zit weer in een depressie. Ben het contact weer helemaal kwijt.’ Ik hoor het regelmatig van Verlaat Verdriet-ers. Afgelopen dagen was ik even op mijn Terschellingse plek. Om na te denken. Een van de thema’s die deze dagen een rol speelden gaat over mensen die ik ken. Volwassenen die in hun jeugd een gezinslid hebben verloren door overlijden. Dat kan zijn je moeder. Dat kan ook zijn je vader. Of je beide ouders. Of een broertje. Een zusje.

    Afsluiten

    Volwassenen die ik ken die in hun jeugd de ruptuur van het onomkeerbare verlies hebben meegemaakt. Afgescheiden zijn. Afgescheiden voelen. Die als volwassene in een depressie terecht kunnen komen. Soms keer op keer op keer. Die zich afsluiten. In de eenzaamheid terecht komen van zichzelf. Zich nog meer naar binnen keren. Zich nog meer afgescheiden voelen van andere mensen. Van het leven. Niet meer in staat zijn uit te reiken. Niet meer in beweging kunnen komen. Het gevoel hebben dat er geen andere weg voor ze open staat dan af te wachten tot het weer over is.

    Oorzaak en gevolg

    Dit gevoel van afgescheiden zijn, van innerlijke eenzaamheid zien we vaak als gevolg van de depressie. Maar is het niet zo dat de innerlijke eenzaamheid als gevolg van de ruptuur van het vroege verlies in je gezin van herkomst die veel volwassen Verlaat Verdriet-ers kenmerkt in wezen oorzaak is van de depressie waar je als Verlaat Verdriet-er in terecht kunt komen? Veel meer Verlaat Verdriet-ers dan je misschien zou denken.

    Uitnodiging

    Als je dit leest voel je mogelijk als Verlaat Verdriet-er de wens opkomen hierover te delen. Doe dat, als je dat verlangen voelt. Mail me jouw bijdrage aan het verder ontwikkelen van de ervaringskennis van de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn titia@verlaatverdriet.nu 

    ‘Wat maakt het uit als ik er weer in zit’ denk je mogelijk. ‘Wat maakt het uit als ik er in zit of het oorzaak is, of gevolg. Ik weet niet hoe ik eruit moet komen. Daar heb ik mee te maken.’
    Maar juist daarom, om wegen te openen naar heling, leg ik de vraag bij je neer. Is wat wij – Verlaat Verdriet-ers – vaak zelf zien als gevolg van depressie in wezen niet  oorzaak? Hoe is het voor jou? Ervaar jij de eenzaamheid waarin je terecht bent gekomen als gevolg van depressie? Of ervaar jij de eenzaamheid waarin je terecht bent gekomen als oorzaak van depressie?

    Tip

  • | |

    De invloed van de magische leeftijd bij Verlaat Verdriet-ers

    DoorTitia Liese

    ‘Mijn moeder overleed toen ze 27 jaar was. Zelf was ik nog een kleuter. Ik ben er altijd van overtuigd geweest dat het geen zin had om iets te doen. Dat ik ook dood zou gaan op m’n 27e. Ik ben nu 39, en nog altijd verbaasd dat ik mijn moeder heb overleefd.’

    Mijn Verlaat Verdriet-werk was in de aller-verste verte nog niet aan de orde toen ik tijdens een cursus deze vrouw ontmoette. Voor het eerst hoorde ik iemand iets zeggen over het verlies van haar moeder. Ik was perplex. En nog veel perplexer toen ze iets zei wat me bekend voorkwam. Namelijk mijn angst dood te gaan op de leeftijd die mijn moeder had toen ze overleed.

    Borstkanker

    Een angst die bijvoorbeeld tot gevolg had dat ik nooit borst-controle deed, of liet doen. Die angst was te groot voor me. Mijn volwassen hoofd wist heel goed dat het belangrijk was om wel controle te doen. En dat je tegenwoordig niet meer per sé dood hoefde te gaan aan borstkanker, zoals met mijn moeder was gebeurd. Maar mijn kind-hoofd won het. Altijd. Dus ik deed het niet. Tot een van de huisartsen mij met klem aanraadde wel die mammografie te laten maken. Die keer won hij. Maar goed ook. Ik bleek borstkanker te hebben. ‘En ik ga hier niet aan dood’ was mijn eerste gedachte toen ik te horen kreeg dat er een tumor was gevonden in mijn borst. En dat is gelukt. Ondanks inmiddels drie keer borstkanker: ik ben er nog. En gezonder en fitter dan ooit.

    De magische leeftijd

    Je zult inmiddels hebben begrepen waar deze blog over de magische leeftijd over gaat. De leeftijd die je ouder had bij overlijden. De leeftijd die in je ziel gegrift staat. Die nog altijd invloed heeft op jou, en op jouw leven. Bijna alle Verlaat Verdriet-ers met wie ik heb gewerkt weten exact welke leeftijd de ouder had bij overlijden. De meeste van hen kennen die angst niet ouder te worden dan de ouder is geworden. Kennen die merkwaardige gevoelens van onrust in het jaar dat je ouder wordt dan je ouder is geworden. Ga ik het halen ouder te worden? Ga ik het wél redden? Kennen die merkwaardige gevoelens van opluchting als het gelukt is. Als je ouder bent geworden dan je ouder werd. De opluchting. Het gevoel eindelijk vrij te zijn. Bevrijd. Vrij-uit te kunnen leven.

    Je hebt gelijk

    ‘Dat heb ik nooit gehad’ zegt een van de Verlaat Verdriet-ers tijdens het radio-interview van lang geleden. De interviewster vroeg me naar kenmerken van jong ouderverlies. Ik noemde de magische leeftijd. ‘Nou nee hoor’, zegt de genoemde Verlaat Verdriet-ster. ‘Dat heb ik nooit gehad.’ Na afloop van het interview komt ze naar me toe. ‘Je hebt gelijk’ zegt ze. Je hebt echt gelijk. Ik heb me alleen nooit gerealiseerd dat het dat was.’