• | |

    De mythe van veerkracht, en wetenschappelijk onderzoek

    DoorTitia Liese

    Wetenschappelijk onderzoek

    ‘Er moet wetenschappelijk onderzoek gedaan worden naar Verlaat Verdriet.’ Ik hoor het vaak van Verlaat Verdriet-ers. En ja: in de eerste jaren van mijn Verlaat Verdriet-werk opperde ik het ook.
    Meer dan vijfentwintig jaar geleden stelde ik het voor aan een wetenschappelijk medewerker van een van de universiteiten. Hij keek me aan en zei: ‘Titia, dat is een veel te groot onderzoek. Dat gaat veel te veel kosten. En er is niemand die dat wil betalen.’ Ik vroeg het aan een hoogleraar, tevens ervaringsgenoot. ‘Ja, dat zouden we moeten doen.’ was zijn antwoord. En kwam er nooit op terug.

    Twee hoogleraren erkenden afgelopen jaar, onafhankelijk van elkaar, volmondig: wij, wetenschappers, hebben dit gebied helemaal laten liggen.’ ‘De problematiek van Verlaat Verdriet-ers is serieuze problematiek.’ zei de ene hoogleraar, tevens ervaringsgenoot, daarover. ‘Ik heb bewondering voor jouw werk’, zei de andere hoogleraar. ‘Daar wil ik graag op voortbouwen.’

    Veerkracht na verlies

    Wetenschappelijk onderzoek naar jong ouderverlies aan de Universiteit van Leiden. Veerkracht na verlies. Ik ken verschillende Verlaat Verdriet-ers die zich hadden aangemeld als respondent voor dit onderzoek. Zij wilden graag bijdragen aan ontwikkeling van wetenschappelijke kennis van de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn. Bij het lezen van de beschamend oppervlakkige vragen in de vragenlijst die ze per mail ontvingen haakten de eersten al af. ‘Hier werk ik niet aan mee!’ Een andere Verlaat Verdriet-er, orthopedagoog van professie, werkte zich door de vragen heen. Deze Verlaat Verdriet-er wilde per sé uitgenodigd worden voor het aangekondigde interview. Ze meldde zich op de afgesproken tijd voor het  interview. Ergerde zich aan de  onverschilligheid van de interviewster, en het totale gebrek aan diepgang van de vragen. ‘Hier stop ik mee.’ besloot ze, ‘Dit dient geen enkel doel.’ En wandelde binnen een half uur gefrustreerd weer naar buiten.

    Veerkracht

    Het proefschrift is klaar. De onderzoekster is gepromoveerd. Via de app kreeg ik een bijdrage op LinkedIn van twee psychologen. Hun conclusie: Hieperdepiep!! Dankzij de veerkracht van kinderen die jong een ouder verliezen is er geen probleem.

    Wetenschappelijk vastgesteld: wij hebben geen probleem (of ons probleem is: wij hebben geen veerkracht). Wat te doen? Aan de schandpaal? Of deze dames uitnodigen deelnemer te zijn aan ons symposium Teruggaan om verder te kunnen komend voorjaar?

  • | | |

    Gedicht van Wislawa Szymborska: Grote pret

    DoorTitia Liese

    Wislawa Szymborska

    Vandaag kwam ik een gedicht tegen van de Poolse dichteres en winnaar van de Nobel Literatuurprijs 1996: Wislawa Szymborska (1023 – 2012, 13 jaar toen ze haar vader verloor). Haar oeuvre is klein, slechts 400 gedichten, maar ze zijn wereldberoemd en uitgebracht in 40 talen. Ze won de Nobelprijs voor Literatuur in 1996.
    Haar gedicht Grote pret wil ik graag met je delen.

    Grote pret

    Eindelijk heeft mijn geheugen gevonden wat het zocht.
    Moeder is terecht, vader is aan mij verschenen.
    Ik droomde een tafel en twee stoelen, en ze gingen zitten,
    weer waren ze van mij, weer leefden ze voor mij.
    Met twee lampen van gezichten schitterden ze in de schemer
    als voor Rembrandt.

    Nu kan ik eerst vertellen
    door hoeveel dromen ze hebben gedoold, in hoeveel oploopjes
    ik ze onder de wielen vandaan heb moeten trekken,
    in hoeveel agonieën ze dood hoeveel handen van me zijn gevlogen.
    Afgesneden van me groeiden ze scheef aan.
    De ongerijmdheid dwong hen tot een maskerade.
    Wat hielp het dat ze buiten mij geen pijn meer leden,
    als ze pijn leden in mij.
    Het droomgepeupel hoorde dat ik mamma riep
    tegen iets dat piepend op een takje sprong.
    Er werd gelachen omdat mijn vader een kokarde droeg,
    van schaamte brandend werd ik wakker.

    Eindelijk dan.
    In een gewone nacht
    van een doodnormale vrijdag naar een zaterdag,
    kwamen ze plotseling zo als ik hen wilde zien.
    In een droom, maar als verlost van alle dromen
    alleen zichzelf gehoorzamend, en verder niets.
    Achter op het schilderij doofden alle mogelijkheden,
    het noodlot had zijn onherroepelijkheid verloren.
    Alleen zij lichtten, mooi omdat ze op zichzelf leken.
    En lang, lang gelukkig schenen ze te zijn.

    Ik werd wakker. Deed mijn ogen open.
    Raakte de wereld aan, een uitgesneden lijst.

    Wislawa Szymborska
    13 jaar toen ze haar vader verloor

    Lees meer

    Wislawa Szymborska

    • Agonie – nood
  • | |

    Kennismaken met Casa Matilde

    DoorTitia Liese

    Op maandag 26 augustus 2024 vertrek ik, met een zwaar hart, naar Codiponte. Een zwaar hart, omdat ik afgelopen voorjaar me genoodzaakt voelde te stoppen met mijn project op het pleintje van CodiponteCastello. Honderdduizend gedachten en gevoelens zijn sinds die tijd door me heen gegaan. Nu moet ik naar Codiponte om daar, samen met Maartje en Davide, te onderzoeken op welke manier ik het project kan stoppen. Zonder meer schade aan te richten dan nodig is.

    Reis en aankomst

    Ik vertrek bijtijds met de trein uit Nunspeet naar Eindhoven Airport, om onderweg niet in tijdnood te komen. Om acht uur, het begint al te schemeren, landt het vliegtuig op Pisa Aeroporte. Spannend, dacht ik in de weken voor vertrek, om in donker naar een plek te rijden waar ik op dat moment eigenlijk liever niet naar toe zou willen gaan.

    Maar zoals al de hele reis het geval is voel ik me ontspannen. Mijn huur-Panda en ik rijden de rit naar Codiponte alsof we beiden de stal al ruiken. Als ik in Codiponte bij de brug aankom staan Maartje en Davide me met open armen en welgemeende zoenen op te wachten. M’n bezwaarde hart voelt de verlichting van deze hartelijke ontvangst.

    Casa Bodoni

    In de week die ik in Codiponte verblijf heeft Maartje – door onverwachte familie-omstandigheden – minder gelegenheid voor gesprek dan we aanvankelijk hadden gedacht. Maar eigenlijk voelt het goed om een week door te brengen in Cypres, het gastvrije huisje dat deel uitmaakt van de Concia. Opnieuw ga ik door veel gedachten en gevoelens. Maar vooral voelt het goed om daar te zijn. Te voelen wat Codiponte met mij doet. En zo nu en dan tijd te hebben om, samen met Maartje, te praten over ons project. En de gevolgen van mijn besluit het project Casa Bodoni te stoppen.

    Lezing in de kerk

    Op zaterdagavond staat een lezing, door een kunsthistoricus die Maartje kent, gepland in de pieve – de kerk – van Codiponte. We spreken af samen te gaan. Maartje en ik. Een lezing van een kunsthistoricus. Over de geschiedenis van de pieve. In het Italiaans. Dat is meer dan mijn kennis van het Italiaans aankan. Maar als Maartje naast me zit kan ik in ieder geval uitleg vragen.

    Maar je gaat wel

    Minder dan een uur voor aanvang van de lezing komt Maartje me vertellen dat ze onmogelijk mee kan gaan. Ik begrijp de onmogelijkheid en denk: oké, dan ga ik ook niet. Wat moet ik bij een lezing waar ik waarschijnlijk geen klap van versta.
    Twintig minuten voor aanvang van de lezing heb ik het gevoel dat iemand mij een liefdevolle duw geeft en tegen me zegt: ‘Maar je gaat wel’. Ik aarzel geen moment meer. Ga gauw douchen. Verkleed me. Loop snel naar de pieve. Ben op tijd (wat niet zo heel erg moeilijk is in Italië). Om vervolgens een stortvloed aan informatie over me heen te krijgen van een niet te stuiten spraakwaterval.

    Matilde van Toscane

    In de eerste tien minuten van de lezing toont de man een afbeelding die ik ken uit de kunstgeschiedenis. ‘Hé, Matilde van Canossa’ denk ik meteen. ‘Wat heeft zij te maken met Codiponte???’ Het is niet dat ik dat uit zijn woorden kan begrijpen, zo is het niet. Maar er gebeurt iets met me. Matilde van Canossa (= Matilde van Toscane) is een heel bijzondere vrouw geweest. Ze leefde in de twaalfde eeuw. Verloor op haar zesde haar vader. Heeft op een heel bijzondere manier haar sporen verdiend op godsdienstig en politiek gebied. Er gebeurt iets in me bij het zien van die afbeelding. Er opent zich iets heel bijzonders in me.

    Casa Matilde

    Na afloop van de lezing loop ik terug langs de rivier, naar m’n huisje Cypres. De avondzon verlicht Codiponte. Ik maak onderstaande foto en weet ineens heel zeker: Centrum voor Levensverhalen moet hier komen. Het hoort hier. Op deze plek in Italië. En het huis moet Casa Matilde gaan heten.
    De volgende dag deel ik met Maartje wat er met me is gebeurd. Dat het lijkt alsof een stem mij de opdracht heeft gegeven: Centro Biografico – Centrum voor Levensverhalen – hoort hier. En de naam is Casa Matilde.

    De weg van liefde

    Eind september vertrek ik opnieuw naar Codiponte. Onder meer voor onze schrijf-retraite De weg van liefde. Mijn hart voelt zich verlicht. Ik kijk er naar uit weer naar deze bijzondere plek te gaan. Naar Maartje en Davide. In Codiponte.

    Lees meer

  • | | |

    Een opsomming van tekortkomingen: Ine Boermans

    DoorTitia Liese

    Een opsomming van tekortkomingen

    Roman van Ine Boermans

    Lot probeert haar weg te vinden in een karig met familiegeluk bedeeld leven. Haar psycholoog raadt haar aan om de sluizen maar eens goed open te zetten, wat echter maar matig lukt. Natuurlijk heeft haar jeugd ermee te maken. Die werd immers bepaald door een weinig complimenteuze vader, een pijnlijke echtscheiding en de vroege dood van haar moeder. En ook nu nog heeft haar vader een verlammende invloed op haar leven. Pas wanneer Lot haar eigen gezin vormt en een soort monument voor haar moeder begint te bouwen lijkt er iets te veranderen.

    Jeugdjaren

    Een jonge vrouw probeert samen met haar psycholoog haar jeugdjaren in kaart te brengen.

    In de pers

    ‘Een indringend debuut over verlies en familiebanden. […] droogkomische scènes vol verrassende observaties en een onderliggende pijn die voortdurend steekt.’– Thomas van der Meer

    ‘Wát een goed boek heeft Ine Boermans geschreven: grappig, fris en intelligent, het grijpt me bij de keel.’ – Jente Posthuma

    Boermans bezit het vermogen om absurde menselijke verhoudingen zo op te schrijven dat de lezer schatert waar hij eigenlijk zou moeten huilen. Ik voorspel Boermans een grote toekomst.’ – Jeroen Thijssen

    ‘‘‘Ik kan zien dat het je raakt,’’ zegt de psych in Een opsomming van tekortkomingen – en raken, dat doet Ine Boermans, in haar droog-absurde stijl. Ze laat je hardop lachen om verstikkend verdriet.’ – Ilonka Leenheer

    Lees meer