• | |

    Zoveel soorten van verdriet

    DoorTitia Liese

    Zoveel soorten van verdriet
    ik noem ze niet.
    Maar één, het afstand doen en scheiden.
    En niet het snijden doet zo’n pijn,
    maar het afgesneden zijn.

    Trauma en ruptuur

    Trauma = wond
    Ruptuur = inscheuring of verscheuring

    In het proces van verlate rouw bij Verlaat Verdriet is het van belang te onderzoeken wat het vroege verlies van je ouder(s) bij je teweeg heeft gebracht. Hoe ziet die wond er uit bij jou? Is er sprake van een oppervlakkige verwonding die al genezen is? Of is er sprake van een desastreuze breuk, die tot op de dag van vandaag een rol van betekenis speelt in je leven? Een breuk die vraagt om tijd, zorg en aandacht om alsnog te kunnen helen?

    Niet elke ruptuur betekent trauma

    Niet in alle gevallen hoeft het vroege, onomkeerbare verlies van je ouder(s) trauma te hebben veroorzaakt die tot in je volwassenheid je leven beïnvloedt. Mogelijk zijn de omstandigheden in je vroege jeugd zodanig geweest dat uit dit verlies geen psychologisch trauma is ontstaan.

    Ben je jong je ouder(s( verloren, dan ben jij in de eerste plaats de aangewezen persoon om hier iets van te vinden. Mogelijk verloor je jong je ouder(s) en zeg je over jezelf: ‘Ik heb geen Verlaat Verdriet. Verlaat Verdriet gaat niet over mij.’
    Maar…
    Mogelijk trekken je naasten uit je dagelijkse gedrag andere conclusies. Bijvoorbeeld omdat ze je controle-dwang ervaren. Of ze maken je angst- en paniekaanvallen mee. Mogelijk ervaren je naasten dat jij je nooit helemaal geeft. Dat je nooit helemaal aanwezig bent. Of dat je juist nadrukkelijk wel altijd aanwezig bent.
    Misschien zeggen ze onder elkaar: ‘Ach, die is nu eenmaal zo’, omdat ze de thema’s van Verlaat Verdriet niet kennen. Jouw eigenschappen niet relateren aan het vroege verlies van je ouder(s). Ze zien als karaktertrekken, in plaats van als eigenschappen die zijn ontstaan als gevolg van het vroege verlies van je ouder(s).

    Niet elk trauma betekent ruptuur

    Trauma’s kunnen in een mensenleven op veel manieren worden veroorzaakt. Lang niet alle trauma’s worden veroorzaakt door een ruptuur. Jong ouderverlies door overlijden is een van de vele manieren waarop trauma kan ontstaan.

    Ben je jong je ouder(s) verloren door de dood, dan kan het belangrijk zijn bij jezelf te onderzoeken welke wond het verlies van je ouder(s) bij jou heeft veroorzaakt. Is er sprake van een (oppervlakkige) wond die allang genezen is? Of is er sprake van een diepe kloof? Een afgescheiden zijn? Een diepe kloof, die niet te overbruggen lijkt te zijn? Die er altijd voor zorgt dat je in de overleefstand staat?

    Sotto Voce

    Lees het gedicht van Vasalis.

    • Wat zegt dit gedicht jou?
    • Wat zegt dit gedicht over jou?

    Zoveel soorten van verdriet
    ik noem ze niet.
    Maar één, het afstand doen en scheiden.
    En niet het snijden doet zo’n pijn,
    maar het afgesneden zijn.

    Nog is het mooi, ’t geraamte van een blad,
    vlinderlicht rustend op de aarde,
    alleen nog maar zijn wezen waard.

    Maar tussen de aderen van het lijden
    niets meer om u mee te verblijden:
    mazen van uw afwezigheid
    bijeengehouden door wat pijn
    en groter wordend met de tijd.
    Arm en beschaamd zo arm te zijn.

    M. Vasalis
    1909-1998
    Dichters en psychiater

    Lezen

    Verlaat Verdriet )Ver)Werkboek
    Tips voor mensen in je omgeving (Hoofdstuk 18).

    Kijken

    Video: Rouw kent geen tijd
    Recent verlies 
    Jong ouderverlies 

  • |

    Samen werken aan het mijnenveld bij Verlaat Verdriet

    DoorTitia Liese

    ‘Ik ben een groot fan van jouw werk.’ Twee jaar geleden volgde Hanneke een Verlaat Verdriet-workshop bij mij. ‘Ik wil iets met Verlaat Verdriet’ vult Hanneke – orthopedagoog van beroep – aan. Het is duidelijk voor ons beiden: er gaat iets gebeuren. Maar wat? In welke vorm?

    Een paar weken geleden plaatste ik de blog Hulpverleners, hoe kan ik jullie helpen? Mooie reacties kwamen er op deze blog. Waaronder van Hanneke, die onmiddellijk reageerde. ‘Ik wil jou hiermee helpen.’
    Gisteren sprak ik Hanneke aan de telefoon. Inmiddels is ze van werk veranderd. Traint nu hulpverleners. Volgt een opleiding om trainingen te ontwikkelen. Ze van vorm en inhoud te voorzien. Ze te geven.
    Als dat niet bijzonder is!

    Verlaat Verdriet verduurzamen

    ‘Weet je Hanneke, er is veel werk aan de winkel om mijn Verlaat Verdriet-werk te verduurzamen. Ik zou bijvoorbeeld zo graag het mijnenveld bij Verlaat Verdriet toegankelijk, inzichtelijk en overzichtelijk maken voor hulpverleners.’
    We maken een eerste vervolgafspraak. In augustus komt Hanneke naar mij toe. Dan overleggen we wat we kunnen gaan doen.
    Samen werken aan het mijnenveld bij Verlaat Verdriet.
    We verheugen ons!

    Het mijnenveld

    Vraag je je af wat ik bedoel met het mijnenveld? Bekijk de video in Rouw kent geen tijd over het mijnenveld.

     

  • | |

    Eten in de Lunigiana: Schatgids voor Codiponte

    DoorTitia Liese

    De keuken van de Lunigiana is de keuken van de Toscane. Per slot van rekening ligt Codiponte in de Lunigiana, het Noordwestelijke deel van de Toscane. Maar de Lunigiana is wel een gebied met een heel eigen karakter. De Lunigiana wordt namelijk begrensd door de Apennijnen, de Apuaanse Alpen en de Ligurische Zee.
    Zoals elke streek in Italië heeft ook de Lunigiana z’n eigen(aardige) keuken. De Lunigiana is vooral beroemd om zijn paddenstoelen (met name eekhoortjesbrood) en z’n kastanjes. Een paar voorbeelden, en het recept van een zoete lekkernij uit Pontremoli, deel ik graag met je.

    Cucina povera (armeluis keuken)

    Ingrediënten uit de omgeving kastanjes, uien, verschillende soorten groenten, kazen, paddenstoelen.

    • Amor alla crema
    • Torte verde
    • Testaroli
    • Sgabei

    De scabei en de gefrituurde courgettebloemen van Davide wil je echt niet missen!

    • Focacette (focaccia)
    • Lasagne bastarde di Lunigiana
    • Pattone (een soort dun brood van kastanjemeel)
    • Kastanjes
    • Funghi Porcini (eekhoorntjesbrood)
    • Ribollita (groentesoep met brood)

    De weg van liefde

    Lees meer over de biografische retreat in Codiponte: De weg van liefde
    Lees meer over Codiponte: Rocca di Codiponte 

    Amor alla crema

    De weg van liefde kan in Italië niet zonder lekker eten.
    Lekker eten in Italië gaat niet zonder toetje. Vooral niet als dat toetje zoet is.
    Speciaal door mij gevonden voor De weg van liefde ‘Amor alla crema’ – ‘Romige liefde’. Uit de Lunigiana. Genieten van dit toetje in Italië verdient vanzelfsprekend de voorkeur. Maar zelf maken en thuis genieten kan natuurlijk ook.

    Ik geef je graag het recept voor vijftien liefdes door, zodat je thuis (alvast) kennis kunt maken met deze romige liefde. (Het recept voor echte Amor is geheim, dit is slechts een indicatie.)
    Tip: Zoals met alle liefde: simpel, maar heeft wel aandacht en toewijding nodig.

    Ingrediënten voor ongeveer vijftien liefdes:
    twee eierdooiers
    100 gram suiker
    100 gram boter (in kleine stukjes)
    35 gram bloem
    280 ml melk
    stukje citroenschil, fijngesneden
    glaasje cognac of rum (naar smaak)
    4 druppels geconcentreerde vanille
    Amaretti (kleine koekjes, fijngemaakt)
    wafels (bijvoorbeeld frou frou)

    • Doe de eierdooiers in een kom.
    • Klop ze los met de suiker.
    • Voeg de bloem toe.
    • Giet de melk erbij tot het mengsel enigszins homogeen is.
    • Voeg fijngesneden citroenschil toe.
    • Voeg de vanille toe.
    • Kook vervolgens op laag vuur.
    • Laat de room iets indikken door met een pollepel te roeren.
    • Zet het vuur uit.
    • Voeg de stukjes boter toe.
    • Voeg de cognac of rum toe.
    • Mix tot je een dikke pasta hebt.
    • Zet ongeveer een uur in de koelkast (dek af met vershoudfolie om een vel op de room te voorkomen.
    • Neem de room, vul de wafels (met een spuitzak).
    • Wentel de vier hoeken van de koekjes door de fijngemaakte amaretti.

  • | | | |

    Tijd voor een ritueel

    DoorTitia Liese

    Al een tijdlang voel ik een scala aan veranderingen in me woelen. De ziekteperiode van mijn partner. Zijn overlijden. De vraag: hoe ga ik verder met Terschelling. Het aanbod mijn huis te verkopen. De aankoop van een huis in Italië. De verkoop van mijn huis in Nunspeet. De vraag: waar ga ik wonen. De andere vraag: hoe ga ik verder met mijn Verlaat Verdriet-werk.

    Herinneringsboeken

    Afgelopen maandag bezocht ik vriendin Fiep. In de basis van mijn Verlaat Verdriet-werk hebben we jarenlang intensief en met veel plezier samengewerkt. Samen organiseerden we informatieavonden. Lezingen. Symposia. Samen bedachten we lang geleden Herinneringsboek Moeder en Herinneringsboek Vader. We stelden ze samen. Gaven ze vorm.

    Fiep is stervend. Twee-en-half jaar geleden kreeg ze te horen ‘Terminale kanker. Nog hooguit drie maanden te leven.’ Ze heeft er twee-en-half jaar van weten te maken. Maar nu is het genoeg.
    Fiep wil niet meer.

    Turbulentie

    In al die turbulentie voel ik steeds meer dat het tijd is anders in mijn Verlaat Verdriet-werk te gaan staan. De gesprekken met mijn uitgevers inspireren me. Nieuwe ideeën ontstaan. Nieuwe perspectieven. Morgen ga ik brainstormen over bredere inzet van social media in mijn werk.

    Ritueel

    Soms dienen de veranderingen zich moeiteloos aan.
    Soms voel ik me er ongemakkelijk mee.

    Vanochtend toen ik wakker werd wist ik het. Ineens.
    Het is tijd voor een ritueel. Meteen wist ik wat me te doen stond. Het is tijd om afscheid te nemen van de tientallen mappen met de honderdduizenden aantekeningen over Verlaat Verdriet, verlate rouw en mijn werk. De oogst van vijf-en-twintig jaar werk. Stonden even lang te wachten tot ik ze weer eens door zou gaan lezen.

    Ik heb al die mappen en al die aantekeningen niet meer nodig.
    Ik ben mijn Verlaat Verdriet-werk geworden.
    Ze mogen weg.
    Niet meer kijken.
    Niet meer lezen.
    Papiercontainer.
    Gewoon doen.

    Verder gaan

    Tijd voor een ritueel.
    Hoogste tijd om verder te gaan.