• | | | | |

    Liefde voor De weg van liefde

    DoorTitia Liese

    Hoe vertel je iets heel bijzonders als het zo bijzonder is dat je er eigenlijk geen woorden voor hebt. Terwijl ik toch heel graag De weg van liefde 2024 met je wil delen. Ik ga dus toch proberen iets met je te delen van deze unieke Weg van liefde 2024.

    Het gele huis

    Zoals je wellicht weet verzorgen we De weg van liefde altijd in het grote, gele huis van Maartje en Davide – Villa le Muse – in Codiponte. Over het algemeen liefkozend ‘het gele huis‘ genoemd. Ook dit jaar werkten Els Pronk en ik – evenals het vorige jaar – samen aan De weg van liefde. Of eigenlijk moet ik zeggen: Els en ik werkten samen met Maartje en Davide aan De weg van liefde.

    Twee maanden voor vertrek naar Codiponte besloten we te werken met een kleine groep van vier deelnemers. In overleg sloten we de aanmeldingsmogelijkheid voor De weg van liefde 2024. Zo kwam een extra kamer beschikbaar voor een speciale extra bewoner van het gele huis. Een bewoner die wel Verlaat Verdriet-er is, maar geen actieve deelnemer aan De weg van liefde. ‘Zou het niet mooi zijn als we gedurende deze week een soort Italiaans-Nederlandse familie kunnen zijn?’ stelde ik Maartje afgelopen zomer voor. ‘Wijzelf verzorgen het ontbijt en de lunch en eten samen met de extra gast. Davide verwent ons in de avond met zijn overheerlijke avondmaaltijden. ’s Avonds eten we allemaal samen in de grote keuken. Aan de grote tafel. Als een Italiaanse familie.
    Zo gezegd, zo gedaan. En zo groeide in de loop van De weg van liefde 2024 een heel bijzondere extra liefde: de liefde van een soort Italiaans-Nederlandse familie van negen personen.

    Duizend soorten van gevoelens

    Duizend soorten van gevoelens die zich aandienen gedurende de dagen van De weg van liefde. Gevoeld worden. Ge-uit. Herkend worden. Erkend. Gezien. Gehoord. Begrepen. Deskundige feedback krijgen. Vorm krijgen. In woord. In beeld. Die verwerkt worden. Geheeld. In Codiponte. Waar oud zeer kan helen.

    Kom je daar nou helemaal voor naar Italië?

    En dan nog het weer. Terwijl we de berichten krijgen uit Nederland van prachtig nazomerweer regenen wij weg. ‘Kom je daar nou helemaal voor naar Italië? verzuchtten we om de beurt. Om vervolgens toegewijd verder te gaan met ons werk: De weg van liefde. Waarmee de twee dagen van onafgebroken regen ook op een heel bijzondere manier een heel bijzondere betekenis hebben gekregen. De weg van liefde kreeg een ongekende diepgang. Terwijl buiten in de rivier de modderstromen kolkten openden zich in ons allemaal eigen stromen van verbinding. Van heling. Van liefde.

    A la prossima Via Amor, 2025.

    Met heel veel liefde kijk ik terug op deze unieke Weg van liefde 2024.
    Deelnemers: dank voor jullie vertrouwen. Voor jullie toewijding. Voor jullie liefde.
    Els: dank voor jouw vertrouwen. Voor je toewijding. Voor je liefde.
    Maartje en Davide: dank voor jullie vertrouwen. Voor jullie toewijding. Voor jullie liefde.

    Grazie tutti! A la prossima Via Amor 2025. De eerste deelnemers voor De weg van liefde 2025 hebben zich al aangemeld!

    Fiori di zucca en scabei

    Als ik dan nu toch met je deel, moet ik natuurlijk ook de jaarlijks terugkerende favorieten van elke Weg van liefde met je delen. De gefrituurde fiori di zucca – de gefrituurde bloemen van de courgette. En de scabei – gefrituurde deegkussentje die we zelf vullen met overheerlijke soorten kaas en vleeswaren.

  • | | |

    Dit is mijn leven: Charlotte Salomon

    DoorTitia Liese

    Leven? of theater?

    Ze begrijpt het vreemde gevoel dat ze altijd al in zich meedraagt. 
    De mateloze angst om te worden verlaten.
    De zekerheid door iedereen te worden afgewezen.
    Wat moet ze doen? 
    Huilen, of sterven, of niets?  

    Dan doemt het gezicht van Alfred op.
    Een visioen dat levendiger is dan ooit.
    Ze denkt aan zijn laatste woorden op het perron 
    ‘Om het leven geheel lief te hebben moet je de dood omhelzen en liefhebben‘.
    Ze moet leven, om te scheppen.
    Schilderen om niet gek te worden. 

    Op die dag wordt haar werk Leven? of Theater? geboren.
    Al lopend denkt ze aan de beelden van haar verleden. 
    Om te overleven moet ze haar verhaal schilderen.
    Dat is de enige uitweg.
    Ze herhaalt het, nog eens en nog eens.
    Ze moet de doden tot leven wekken.
    Bij die zin blijft ze staan.
    De doden tot leven wekken.
    ‘Ik moet nog dieper de eenzaamheid in.’

    Citaat 1

    Ze besluit zichzelf te redden van haar mateloze verlangen naar de dood. Als alternatief voor zelfdoding ‘iets totaal waanzinnig bijzonders’ te ondernemen. In Zuid Frankrijk, waar ze na haar vlucht uit nazi-Duitsland verblijft, trekt ze zich totaal terug en begint als een waanzinnige te schilderen. Hierbij gebruikt ze alles wat ze in zich heeft. Haar kunstenaarschap, haar visuele en muzikale geheugen, haar inzicht in de persoonlijkheden van haar familieleden, haar intellectuele bagage, humor en inspiratie die ze put uit haar liefde voor de man die ze heeft moeten verlaten om te kunnen vluchten: Alfred Wolfson (1896-1962).

    Citaat 2

    Charlotte Salomon (1917-1943)

    Het levensverhaal in beeld en woord van een jonge vrouw die op haar negende haar moeder verliest. Haar verhaal vanuit haar vroegste jeugd tot het verraad in 1943, in de context van haar bewogen familiegeschiedenis. Een Joodse familie in Duitsland, voor en in de tijd van de tweede wereldoorlog. Leven? of Theater?

    Lees meer

  • | | | |

    Charlotte Salomon: ‘Leven of theater?’

    DoorTitia Liese

    Charlotte Salomon: ‘Leven of theater?’

    Geboren: 1917 in Berlijn.
    Vermoord: 1943 in Auschwitz

    Afgelopen week kwam ik het boek Charlotte tegen. Roman over het leven van Charlotte Salomon, geschreven door David Foenkinos. Ik bestelde het boek. Gisteren ontving ik het.
    Het hele dikke boek van Charlotte Salomon ‘Leven of theater?’, samengesteld door Judith Herzberg, staat al ruim veertig jaar in mijn boekenkast. Een autobiografisch zangspel in 769 gouaches. In de loop van die vele jaren heb ik het boek meer dan eens uit mijn kast gepakt. Doorgekeken. Gelezen. Pas nu, nu ik zelf gefocusd ben op het plaatsen van jong ouderverlies in tijd en ruimte, en Verlaat Verdriet  in woord en beeld, dringt de volle omvang van dit bijzondere werk tot mij door.

    Verlies

    Charlotte Salomon is 9 jaar als ze haar moeder verliest. Pas na de zelfdoding van haar grootmoeder aan moederszijde in 1940 ontdekt ze dat haar moeder Fransceska niet, zoals haar indertijd is verteld, is overleden aan een griepje. Ook haar moeder is overleden door zelfdoding. Charlotte blijft alleen achter met haar vader, Duits-Joods medisch specialist. ‘Onhandelbaar’ geworden wordt ze verzorgd door opeenvolgende ‘juffen’. Tot haar vader kennis maakt met zangeres Paula. Haar vader en Paula trouwen. Haar inning geliefde juf ‘Hase’ vertrekt. Charlotte krijgt een nieuwe moeder, met wie ze een ingewikkelde relatie ontwikkelt.

    Vlucht naar Frankrijk

    Om de politieke ontwikkelingen in nazi-Duitsland vlucht Charlotte Salomon met haar grootouders naar Zuid Frankrijk. Na de zelfdoding van haar grootmoeder ontwikkelt ook Charlotte een sterk verlangen naar de dood. In haar nood denkt ze terug aan de woorden van haar zangpedagoog en geliefde ‘Om het leven geheel lief te hebben moet je misschien wel het tegendeel ervan – de dood – omhelzen en begrijpen’. Ze besluit zichzelf met behulp van zijn ideeën te redden, en als alternatief voor zelfmoord ‘iets totaal waanzinnig bijzonders’ te ondernemen.
    Zo verwerkt de 24-jarige Charlotte haar roerige familiegeschiedenis, en haar ervaringen als Joodse in Berlijn, op een buitengewone manier. In bijna 800 gouaches beschrijft ze haar leven in woord en beeld. ‘Leven of theater?’.

    Vermoord

    In 1943 wordt Charlotte Salomon, 26 jaar en 5 maanden in verwachting van haar eerste kind, in Zuid Frankrijk opgepakt. En vervolgens vermoord in Auschwitz.

    Joods historisch museum

    In november 1971 hebben Albert en Paula Salomon het verzamelde werk ‘Leven of theater? geschonken aan het Joods Historisch Museum in Amsterdam.

    Lees meer

  • | | |

    Overleefkracht in BeeldTaal

    DoorTitia Liese

    Overleefkracht in BeeldTaal

    Zeker vijfentwintig jaar geleden werd ik getroffen door de BeeldTaal op een kaart in een kaartenmolen. Op de kaart de afbeelding van een kind. ‘Diskit op weg naar school’ staat als titel op de achterkant van de kaart. Op de kaart de afbeelding van een kind van een jaar of zeven, acht. Zo te zien een meisje, maar het kan ook een jongetje zijn. Het kind staat met beide voeten tegen elkaar aangeklemd op een verhoging van zand of steen, in een grijze omgeving. Het heeft schoenen of laarzen aan die er enigszins versleten uitzien. Het kind draagt een lange, zwarte jas. Eveneens versleten. Een jas die er niet uitziet als een warme jas tegen de kou. Op het hoofd van het kind een zwarte muts met een witte bontrand. Vermoedelijk is het winter.

    Overleefkracht

    Het kind staat met de armen over elkaar. Staat het kind even uit te rusten? Was de fotograaf daar toevallig aanwezig? Poseert het kind alleen voor de foto, om daarna weer verder te gaan? Geeft het zich over aan haar/zijn taak? Aan wat het moet doen? Het gezichtje van het kind staat vertrokken. De mond verbeten in een neerwaartse streep. De ogen van het kind gaan zo goed als schuil onder de bontrand van de muts. Als ik de foto nog wat beter bekijk twijfel ik aan wat de ogen van het kind uitdrukken. Is het vermoeidheid? Dapperheid? Zie ik overleefkracht? Boosheid? Doorzettingsvermogen? Is het kind ontredderd, en moet het er maar iets van zien te maken? Zie ik eenzaamheid? Wanhoop?

    BeeldTaal

    Op de rug draagt het kind een bundel hout. Hoe zwaar is deze last? Hoe onhandig om te dragen? Wie heeft deze last op de rug van het kind gebonden? Waar moet het kind met deze last naartoe? Niemand in de buurt te zien. Geen andere kinderen. Geen volwassene die het kind de hand toereikt. Het kind bemoedigt. Ondersteunt. De weg wijst. Meeneemt. De zware last overneemt. Het kind staat daar. Alleen. Hoe alleen is dit kind? Hoe alleen voelt dit kind zich? Waar zijn de anderen? Hoe eenzaam is dit kind? Hoe eenzaam voelt dit kind zich?

    helen door schrijven

    • Als je deze afbeelding bekijkt, wat zie jij dan?
    • Wat voel jij?
    • Zegt deze kaart iets over jou? Over hoe jij je als kind hebt gevoeld?
    • Beschrijf eens in vijf zinnen wat deze afbeelding doet met jou.

    Lees meer over Verlaat Verdriet en verlate rouw