• | |

    Herman Koch in Volkskrant Magazine, zaterdag 6 januari 2024

    DoorTitia Liese

    In de Volkskrant App van vandaag lees ik het interview van Nathalie Huigsloot met Herman Koch dat morgen, 6 januari 2024, in Volkskrant Magazine verschijnt: Herman Koch wilde deze kop zo lang mogelijk vermijden: ‘Herman Koch ongeneeslijk ziek’.

    In dit interview vertelt hij over de ongeneeslijke prostaatkanker die hem getroffen heeft. Herman Koch (1953) was 17 jaar toen hij zijn moeder verloor, en 25 jaar toen hij ook zijn vader verloor. Zijn goede vriendin Ruth Bergmans: ‘Het pantser van vroeger is er niet meer. Hij schrijft ook veel ontroerender over zijn vroeg overleden ouders dan in zijn eerste werk. Er zit verdriet in hem, dat je nu door de hormoontherapie nu meer ziet.’ Herman Koch: ‘In Finse dagen schrijf ik ook heel openhartig over mijn ouders en mijn jeugd, maar dit is toch anders’. 

    Kreeg je flashbacks naar je jeugd als enig kind, dat beide ouders op zijn 25e verloor? Dat je dacht: het zal toch niet gebeuren dat mijn zoon zo meteen hetzelfde overkomt?
    ‘Zeker in het begin had ik dat. Het voelde als een verdrietige herhaling. Maar ook dan geldt weer: je moet jezelf ook weer niet te belangrijk maken. Want zijn leven zal ook weer doorgaan. Wat er ook gebeurt. En je haalt er ook iets uit. Ik voelde mezelf heel volwassen toen ik op mijn 17e de begrafenis van mijn moeder organiseerde. Dus het is niet alleen maar negatief, er groeit ook iets van’. 

    Schrijver en vriend Frans Thomése zei eerder over je dat het vroege overlijden van je ouders ervoor heeft gezorgd dat je ernstig in de liefde en in het vaderschap bent gaan staan. Vanuit het idee: meer heb ik niet, dus hier moet ik wel iets van maken, ik kan het me niet permitteren daar flierefluitend mee om te gaan. Vond je dat een rake observatie?
    ‘Ja, heel erg. Je tilt niet meer licht aan dat soort dingen., die tijd is gewoon voorbij. En dat gevoel heb ik nu ook. Die drie-eenheid met mijn vrouw en mijn kind is het allerbelangrijkste. Belangrijker dan schrijven ook.’ 

    Lees meer

    Finse dagen 

    Een lange, onhandige jongen van negentien die ervoor kiest om op een zeer afgelegen plek op het land en in de bossen te gaan werken. Het klinkt wellicht romantisch, maar dat was het niet. Zijn moeder was kort ervoor overleden en Herman ging erheen om weg te zijn van zijn vader en diens nieuwe vriendin, en om uit te stellen wat hij eigenlijk allang wist.
    Veertig jaar later is Koch terug in Finland en stuit hij op een dichtbundel die expliciet verwijst naar zijn eerdere verblijf. Niet langer kan hij deze periode afdoen met een grap. Hij neemt zijn eigen geschiedenis onder de loep, onderzoekt hoe herinneringen werken en hoe hij dit verhaal kan vertellen zonder de werkelijkheid te besmeuren.
    Finse dagen van Herman Koch is een indringende roman over rouw, volwassen worden en over wat je woorden moet geven en wat beter verzwegen kan blijven.

  • | |

    Wakker gekust door liefde

    DoorTitia Liese

    Verdriet
    Verlaat Verdriet
    Verlaat Verdriet verlaten
    Wakker gekust door liefde
    Sleutel

    Ik wil hier iets met je delen. Iets wat wel heel persoonlijk is. Misschien wel het meest intieme persoonlijke wat ik hier ooit met je heb gedeeld. Laat me dan daarmee 2024 beginnen.

    Huis van herinneringen

    Op woensdag 27 december ben ik aangekomen op Terschelling. Mooi op tijd om nog even in onze kringloopwinkel te kijken of ik een boek kan vinden voor de komende dagen. Ik vind een boek van Nicci Gerrard dat ik nog niet ken. Huis van herinneringen. Ik houd van Nicci Gerrard. Van haar observaties. Haar mooie beschrijvingen. Haar vermogen in de huid, het hoofd en de ziel van andere mensen te kruipen.

    Verlaat Verdriet-boek

    Ik ben nog niet zo heel ver gevorderd in het boek als ik ‘het’ tegenkom. De 94-jarige hoofdpersoon Eleanor is haar vader verloren voor haar geboorte. Gesneuveld aan de Somme, in de Tweede Wereldoorlog. Haar moeder vier maanden zwanger. Een Verlaat Verdriet-boek.

    Liefde

    Ik lees over haar diepste geheim dat gaandeweg in het boek wordt onthuld. Haar harmonieuze, liefdevolle huwelijk met de man van wie ze hield, maar voor wie ze geen hartstocht kon voelen. Haar tumultueuze en hartstochtelijke geheime relatie met de man die ze ontmoette. Met wie ze een kortstondige, tot mislukken gedoemde, relatie aan is gegaan.

    Al lezend begint het bij mij te stromen. Vrouw. Midden twintig. Onomkeerbaar verlies als jeugdervaring. Jonge vrouw, die vanaf haar aller-vroegste jeugd haar gevoelens in zichzelf heeft opgesloten. In een geheime kamer. De sleutel weggegooid. Tot ze, als twintiger, een man ontmoet. Een man die, direct en onvoorwaardelijk, toegang heeft tot haar ziel. Tot het diepste van haar zelf. Tot gevoelens die ze onbereikbaar ver weg had gestopt.

    Mij overkwam dat als twintiger. Een totale liefde. Een man van wie ik me bewust was dat ik meer van hem hield dan van mezelf. Met wie ik boven alles kinderen wilde krijgen. Een liefde die gedoemd was te mislukken. Die faliekant mislukte. De jaren die volgden herinner ik me als de meest verdrietige, pijnlijke, eenzame, vreselijke jaren van mijn leven. Maar tegelijkertijd was er iets onomkeerbaars gebeurd in mij. Iets wat met het perspectief van nu de weg in mij opende naar liefde.

    Wakker gekust?

    Is het toeval dat ik regelmatig werk met Verlaat Verdriet-ers – zowel mannen als vrouwen – die naar mij toe zijn gekomen na een vergelijkbare ervaring? Liefde. Een hartstochtelijke relatie. Een relatie die, door welke oorzaak dan ook, gedoemd was te mislukken. Een relatie die toegang gaf tot de geheime, afgesloten kamer van gevoelens. Wakker gekust door de liefde?

    Lezen

    Huis van herinneringen

  • | | |

    Drie jonge wezen vertellen in Volkskrant Magazine

    DoorTitia Liese

    In Volkskrant Magazine In Beeld van 11 november 2023 vertellen drie jonge wezen hun verhaal.
    Hoe is het om op jonge leeftijd je beide ouders kwijt te raken?
    Wat mis je het meest?
    En: wat heb je nodig om uit te groeien tot een stabiele volwassene?

    Rutger (23) en Finette

    Op zijn 20e verliezen Rutger en zijn jongere zusje Finette hun beide ouders.
    ‘Op dinsdag, de eerste vakantiedag van mijn ouders, kreeg ik ’s morgens al om half acht een appje van mijn moeder, of ik mijn bed wel uit was. Woensdag bleven onze telefoons stil. Het werd acht uur, negen uur. Om half tien zei mijn zusje: ‘Er staat politie voor de deur.’………..

    Lindsay (19)

    Lindsay’s moeder overleed in 2015 aan kanker. Haar pleegmoeder stierf in 2022 aan dezelfde ziekte.
    ‘Ik ben altijd alert. Laatst was ik panellid op een symposium van jeugdzorg. Tijdens het gesprek bekroop me het gevoel: die man met die rode trui, daar helemaal achterin, die is niet te vertrouwen. Zo’n angst kan me zomaar overspoelen, zonder dat ik weet waarom.’………

    Amber (24)

    Ambers moeder overleed in 2007 aan een longembolie. Haar vader maakte in 2020 een einde aan zijn leven.
    ‘Bij elke keuze die ik maak, denk ik: zouden papa en mama dat ook zo doen? Ik vraag me vaak af of ze trots op me zouden zijn. Vooral op speciale dagen, zoals onze verjaardagen, mis ik ze erg.’…. 

    Volkskrant Magazine

    En dan ben je wees

    Workshop Dubbel Ouderverlies

    Basisworkshop Dubbel Ouderverlies

    Weeswijzer

    Weeswijzer

    Lezen en zien

    Anny Duperey: Schaduw en stilte

    Nawoord

    Naar aanleiding van de stelling bij het artikel Drie wezen vertellen ‘De meeste jongeren die één ouder verliezen lukt het dit zelf te verwerken, blijkt uit onderzoek van Columbia University in New York’ heb ik (Titia Liese) via haar site contact gezocht met Mariken Spuij. Ik heb haar uitgenodigd voor een gesprek over deze stelling, en over de gevolgen die deze overtuiging heeft voor Verlaat Verdriet-ers.
    Ik ben benieuwd naar haar reactie!

  • | |

    Malou Gorter: Ik kon mannen niet goed lezen

    DoorTitia Liese

    ‘Ik kon mannen niet goed lezen, en dat komt ongetwijfeld omdat ik maar zo kort een vader heb gehad.’ 

    Malou Gorter

    Teruggekomen van de weg van liefde in Codiponte ligt er een stapeltje zaterdagse Volkskranten op me te wachten. Dus ook Volkskrant Magazines.
    In het Volkskrant Magazine van zaterdag 14 oktober 2023 een interview met actrice Malou Gorter. Malou Gorter (1969) was 7 jaar toen ze haar vader verloor. Het zal mogelijk niet gemakkelijk zijn het interview in z’n geheel nog te pakken te krijgen. Maar een paar Verlaat Verdriet-kenmerken die ik tegenkwam wil ik toch graag hier met je delen.

    …….. ‘Het was een wilde scene, die van haar ouders. Hippie-achtig, heel vrij. We hebben een tijdje een jazzcafé gehad…… 
    Prettige herinneringen, die overschaduwd werden door een tragische gebeurtenis: op haar 7de overleed haar vader. ‘Heel plotseling. Het café was net failliet en we waren verhuisd naar een kraakpand met 25 kamers ofzo. We zouden op vakantie gaan, de auto stond al voor de deur, ik dacht dat hij koffers ging inpakken, maar in plaats daarvan liep hij door, naar het ziekenhuis. Daar bleek hij een maagperforatie te hebben, en niet veel later was hij dood.” ……….

    ………. Wat volgde is mettertijd een rond verhaal geworden. ‘Zoals dat in families gaat. Ik leek op mijn vader, die enthousiast en ondernemend was. Mijn broer leek meer op mijn moeder – een humoristisch mens, maar niet heel vrolijk. Ze adoreerde mijn vader, maar zelf had ze een harde, lichtelijk sombere kant. Dus toen hij er niet meer was, heb ik me kennelijk in mijn hoofd gehaald dat ik zijn rol in het gezin moest overnemen.’ ……………

    Je ging het verlies voor anderen compenseren?
    ………. ‘Ja. Vrolijk doen. De boel gezellig maken. Ik wist ook zeker dat het voor mijn moeder en mijn broer erger was dan voor mij. Dat was gewoon de wáárheid, dacht ik toen. Maar intussen liep ik zelf natuurlijk ook rond met een groot verdriet waarover ik met niemand sprak.’

    Ergens in die jaren voelde ze voor het eerst de lokroep van het toneel, tijdens een voorstelling van Hauser Orkater. Alex van Warmerdam zat op een enorme barkruk en zong een zielig liedje over hoe ellendig het leven is. Hij leek héél klein op die kruk, net een jongetje, met een petje op en afhangende schoudertjes. Ik ken die tekst nog steeds uit mijn hoofd: Alles smaakt naar azijn/ Het leven bezorgt mij pijn/ Ik tors de twijfel/ Ik wil gelukkig zijn. Ik was een jaar of 10, 11, en compleet betoverd. Ooooh, dacht ik, dat dit kán! En meteen daarna: dat wil ik ook.’………..

    Wat was het dat het zo bijzonder maakte?‘
    ‘Dat heb ik zelf ook pas veel later begrepen. Het was vormgegeven verdriet, schoonheid vinden in ellende. Ik was een vrolijk kind, maar ik had dus eigenlijk een kutjeugd, want het was niet fijn thuis. We deden het best goed met elkaar, maar er was wel een grondtoon van diepe pijn en verdriet ………..
    ………………………………………..

    Ja, maar ik denk dat huiselijke omstandigheden wel een belangrijke rol spelen.
    …………………… ‘Dat is ook waar. En het werkt natuurlijk door. Ik ben nu al jaren samen met mijn vriend Roel, die uit een stabieler gezin komt, maar daarvoor viel ik altijd op moeilijk, onveilige jongens. Ik kon mannen niet goed lezen, en dat komt ongetwijfeld omdat ik maar zo kort een vader heb gehad. Die moet je eerst op een voetstuk plaatsen, dan dondert-ie ervan af en ga jij van: stamp stamp. Maar dat ken ik dus niet.’ ……………….