• | | |

    Verlaat Verdriet-symposium van zaterdag 2 maart volgeboekt

    DoorTitia Liese

    Ons Verlaat Verdriet-symposium Ontmoeting met Ap Dijksterhuis op zaterdag 2 maart a.s. in De Ontmoeting in Nunspeet is volgeboekt.

    Wil je op de hoogte blijven van onze activiteiten in de toekomst? Zoals bijvoorbeeld onze plannen voor de animatiefilm Een verlies voor altijd, biografisch centrum Casa Bodoni, en/of de schrijfretraite in Codiponte De weg van liefde. Volg ons dan via de blogs van Titia Liese op deze site, en/of via de Facebook-sites.

    Bijzondere dag

    Wij zien uit naar een bijzondere dag van ontmoeten, (hernieuwd) kennismaken, delen, en leren van elkaar. Je kunt er ongetwijfeld binnenkort meer over lezen.

  • | |

    NRC: Maak dood van jonge ouders bespreekbaar

    DoorTitia Liese

    Morgen, 29 februari 2024, in de papieren NRC. Vanavond al in NRC-online. Ook vanavond mag ik het artikel van Annemieke met jullie delen op mijn site.
    Annemieke, dank voor de moed die je hebt opgebracht om jouw artikel in de wereld te zetten. En voor de moed die je opbrengt om jouw artikel ook komende zaterdag tijdens ons Verlaat Verdriet-symposium met ons te delen (wat nu wonderbaarlijk samenvalt met de plaatsing van jouw artikel in NRC).

    Maak dood van jonge ouders bespreekbaar, nu is dat nog taboe

    Over ouders die overlijden, wordt op school gezwegen, schrijft Annemieke Arendsen. Te pijnlijk. Beter is erover te praten. Of te zingen, zoals Joost Klein doet.  
    De Nederlandse deelnemer aan het Eurovisie Songfestival is Joost Klein. In zijn muziek is de vroege dood van zijn ouders een terugkerend thema. Er zijn in Nederland meer dan een miljoen mensen die als kind een of beide ouders verloren. In vergelijking met het probleem van gescheiden ouders is daar weinig aandacht voor, terwijl het op latere leeftijd veel invloed kan hebben. Een artiest die hier openlijk mee worstelt geeft een stem aan een onderwerp waar in families en door hulpverleners nog vaak over gezwegen wordt.

    Gescheiden ouders

    Het was 1993, ik was negen. Er kwam een nieuw jongetje in de klas. Daar was iets ergs mee gebeurd. Zijn ouders waren gescheiden, wat toen nog minder vaak gebeurde dan nu. In de klas voerden we er gesprekken over. Er was veel medeleven met het jongetje, ook bij mij. Gescheiden ouders, dat moest wel heel erg zijn.

    Overleden Ouders

    Dat mijn vader overleden was aan kanker toen ik drie was, daar vroeg eigenlijk nooit iemand naar. Als voor dat jongetje zoveel aandacht was, dan moest dat van mij wel niet zo erg zijn. Zonder af te willen doen aan de problemen van kinderen met gescheiden ouders, vind ik dit illustratief voor hoe er met dit issue werd omgegaan. Te pijnlijk om over te praten, of ervan uitgaand dat ik het wel ‘verwerkt’ had. Maar daarmee kreeg mijn negenjarige ik onbewust de boodschap mee dat mijn verlies en mijn verdriet niet telde.

    Overlevingsstand

    Het paste bij de instelling van mijn moeder en van veel overgebleven ouders van haar generatie: in de overlevingsstand gaan en er niet te veel aandacht aan besteden. Ik merkte als kind al dat mensen ongemakkelijk werden van het onderwerp. Ik vermeed het dus maar. Of ik zei er snel achteraan dat ‘het niet erg was’. Ik deed goed mijn best op school en leidde een normaal leven. Ik had mijn vader nauwelijks gekend, dus wie zou ik missen? En ik wilde niemand lastigvallen met mijn zielige verhaal. Ik vond mezelf trouwens ook helemaal niet zielig.

    Ongekend gemis

    Toch liep ik in de loop van het leven tegen dingen aan: een laag zelfbeeld en het gevoel anders te zijn. Langzaamaan kreeg ik het besef te leven met een groot, ongekend gemis waar ik geen vat op had. Kon ik dan toch iemand missen die ik nooit had gekend? Een psycholoog, bij wie ik rond mijn dertigste voorzichtig vroeg of de bijna burn-out waar ik mee worstelde niet iets met de vroege dood van mijn vader te maken kon hebben, wuifde het weg, dat kon er niet mee te maken hebben. Ik accepteerde het, het was een bevestiging van het beeld dat ik als kind had gekregen.
    Tegenwoordig hoor ik van meer lotgenoten dat ze bij hulpverleners geen gehoor vinden als het gaat over het verlies van hun ouders. Het lijkt in die wereld een blinde vlek. Maar is dat wel terecht? Recent Fins onderzoek laat bijvoorbeeld zien dat kinderen die hun ouder verliezen later vaker psychische problemen hebben.

    Verlaat Verdriet

    Titia Liese begeleidt al decennia vanuit eigen ervaring mensen die als kind een ouder, of beide ouders verliezen. Ze heeft honderden, zoals zij het noemt, ‘Verlaat Verdriet-ers’ gesproken, en ziet veel dezelfde problemen. Mensen lopen vast, voelen zich een buitenstaander en hebben een laag zelfbeeld.
    Traumapsycholoog Herman de Mönnink pleit voor erkenning van jong ouderverlies. ‘Dat het thema niet de aandacht krijgt die het verdient, is gebaseerd op een kennistekort bij professionals. Daardoor kan het gebeuren dat mensen met een depressie, angst of agressie worden geholpen zonder de relatie met het jong ouderverlies te onderkennen. Alsof het om een mentale ziekte gaat. Die klachten kunnen echter ‘reactief’ zijn, een normale reactie op jong ouderverlies. En als dat wordt onderkend geeft dat echt normaliserende kijk en aanpak.’

    Joost Klein

    Ik had nog nooit van Joost Klein gehoord, maar hij raakte iets in mij. Zijn pijn bij dubbel ouderverlies moet ongekend zijn. In het nummer Wachtmuziek gaat het over in de wacht staan voor hulp, de eenzame worsteling. Het gevoel te moeten overleven, niet gehoord worden, als jong kind al leren leven met de zwaarte van de dood, ook al was het in mijn geval dan ‘maar’ één ouder, het is herkenbaar. Nu pas, rond mijn veertigste, weet ik inmiddels zeker dat er ook in mijn leven problemen zijn die wel degelijk terug te voeren zijn op het verlies van mijn vader, en het feit dat ik nooit echt gerouwd heb.

    Trauma

    Kinderen die jong een ouder verliezen, worden goed in overleven. Ze hebben vaak een instelling van ‘we lossen het zelf wel op’. Erover praten helpt, weet ik uit eigen ervaring. Maar dan moet je vaak eerst een zwijgen doorbreken. Erover praten en alsnog een rouwproces doormaken kan helend werken.
    Er is tegenwoordig enorm veel aandacht voor trauma in het algemeen. Hopelijk helpt de bekendheid van Joost Klein voor meer openheid over jong ouderverlies, dat voor veel mensen wel degelijk een traumatische ervaring is.

    Annemieke Arendsen is Neerlandicus en ervaringsdeskundige.

    Lees meer

  • | |

    Een heel merkwaardig fenomeen

    DoorTitia Liese

    ‘Kinderen die en ingrijpend verlies lijden hebben baat bij een stabiele omgeving. Dan kunnen ze goed worden opgevangen.’ Ik lees woorden van een wetenschapper die zich heeft gespecialiseerd in kinderen, verlies en rouw bij een krantenartikel over kinderen die jong een ouder verliezen. Deze wetenschapper is gevraagd hierover als deskundige iets te zeggen. JA, denk ik dan. JA. Daar heb je vast helemaal gelijk in. Kinderen hebben baat bij een stabiele omgeving. Maar wat denk je dat er zo verschrikkelijk, zo onomkeerbaar is verwoest als een ouder overlijdt? Of dat nu is na een ziekbed. Of plotseling. Verwacht. Of onverwacht. Wat denk je dat er over is van die stabiele omgeving na het overlijden van de ouder (voor zover die omgeving al stabiel was)? Denken wetenschappers nog altijd dat als je als kind maar een leuke tante had, of een leuke buurvrouw die met de koekjestrommel klaar zat, dat je er dan later ‘geen last van hebt’?

    Een heel merkwaardig fenomeen

    Voor mij nog steeds – en eigenlijk in toenemende mate – een heel merkwaardig fenomeen. Wetenschappers die zich gespecialiseerd hebben in kinderen, verlies en rouw die zich altijd weer opwerpen als deskundige als het gaat over jong ouderverlies op de langere termijn. Wat weten deze wetenschappers over de gevolgen van jong ouderverlies? Laat me gokken. Niets. Helemaal niets. Tenminste niet iets wat je ‘wetenschappelijke kennis’ zou kunnen noemen. JA, denk ik als ik weer iets lees van een wetenschapper als ‘deskundige’. Je weet iets van het begin. Dat zou kunnen. Maar wat weet je in s’ hemelsnaam van de gevolgen?

    Ik wil erbij zijn

    ‘Ik ben nog helemaal confuus. En eigenlijk nog helemaal in de war.’ Gisteren. Namiddag. Telefoon. Ik hoor een stem. Overduidelijk nog confuus, en in de war. ‘Ik kreeg een krantenartikel toegestuurd. Gaat over een symposium. Ik weet niet wat me overkomt.’ De stem hapt even naar adem. ‘Ik heb meteen jouw hele site gelezen. Al jouw filmpjes bekeken. Altijd heb ik geweten dat er iets met mij aan de hand is. Nooit heb ik er woorden aan kunnen geven. En nu, ineens, lees ik het. Zie ik het. Ik heb je heel impulsief gebeld. Maar ik wil me heel graag aanmelden voor het symposium. In wil erbij zijn. Alles zien. Alles meemaken. Kan dat nog?

    Doen

    Verlaat Verdriet-symposium Ontmoeting met Ap Dijksterhuis.
    Zaterdag 2 maart in Nunspeet. Verloor je ook je ouder(s) in je jeugd? Wil je er ook bij zijn? Zo lang het kan maken we met liefde een plekje voor je (let op: je kunt alleen deelnemen als je je tevoren hebt aangemeld!). Stuur een mailtje naar symposium@verlaatverdriet.nu met duidelijke vermelding van je naam, dan laten we je weten of we nog ruimte hebben.

    Lezen

    Teruggaan om verder te kunnen 

    Zien

    Rouw kent geen tijd

     

  • | | |

    Verlaat Verdriet-er, (g)een klootzak

    DoorTitia Liese

    (G)een klootzak

    Gisteren plaatste ik mijn blog over het boek van Rine Palsma: Ode aan een klootzak. Ode aan een klootzak is een indringend, verdrietig en pijnlijk boek. Een Verlaat Verdriet verhaal zoals er veel van deze verhalen zijn. Van, en over Verlaat Verdriet-ers.

    Nog een Verlaat Verdriet-verhaal

    Maar…
    Ode aan een klootzak     is niet alleen een verhaal over twee meisjes die hun moeder verloren. Dit boek draagt nog een Verlaat Verdriet-verhaal in zich. Namelijk het verhaal van de vader van de schrijfster. Een verhaal dat ook verteld moet worden. Al lezend in dit boek merkte ik dat mijn hart steeds meer uitging naar deze man. Deze intens eenzame man. De man die niet anders meer kon dan een einde maken aan zijn verloren leven. Nooit eerder heeft het desolate leven en einde zoveel beeld in mij opgeroepen als in dit boek gebeurde.

    Jong ouderverlies

    Een man. Kind van een vader die na de vroege dood van zijn vrouw achterbleef met een jong kind. Onmiddellijk op zoek ging naar een nieuwe moeder voor zijn kind. Een vrouw trouwde die heel veel jonger was dan hij. Een nieuw kind kreeg met deze vrouw, de vader van de schrijfster. Ziek werd. Na jaren van aftakeling dood ging toen zijn zoon nog een puber was. Zoon die alleen achterbleef met een alleenstaande moeder. Vrouw die zich ver verheven voelde boven al haar medemensen. Hoeveel gelegenheid heeft deze man gehad om een veilige en geborgen jeugd te ervaren? Vlucht in extreme controle. Een leven dat al niets meer te maken heeft met leven, maar alles met overleven. Een allesoverheersende angst voor afwijzing. De vicieuze cirkel van trauma. De eenzame, pijnlijke weg naar zelfondermijning. Naar extreme (zelf)verwaarlozing. 

    Verloren leven

    Studeert. Met succes. Mede dankzij zijn aanleg voor exacte vakken. Leraar wordt. Trouwt. Twee dochters krijgt. Vervolgens jong zijn vrouw verliest, de moeder van zijn twee dochters. De zoektocht naar een nieuwe moeder voor zijn dochters al inzet tijdens de ziekte van zijn vrouw. Een nieuwe moeder voor zijn dochters vindt. Dat wat allemaal al fout zat wordt erger. En nog erger. En nog erger. Fout wordt op fout gestapeld. Falen op falen. Geen terugweg meer. Geen uitweg meer.

    Bijna naakte man ligt dood in de verwaarloosde tuin van zijn verwaarloosde huis. Doodgevroren. De leraar natuurkunde die exact heeft berekend hoeveel alcohol je nodig hebt, en hoeveel pillen. Hoe laag de temperatuur moet zijn om dood te vriezen in je tuin. Zo goed als naakt. Beeld van mislukking. Van ondraaglijke eenzaamheid.

    Kenmerkende patronen

    Het is te danken aan het lezen van dit boek dat ik de Kenmerkende Patronen nog eens onder de aandacht heb gebracht. Ga je dit boek lezen? Pak de Kenmerkende Patronen  erbij. Zie ook het verhaal achter het verhaal van de vrouw die als heel jong kind haar moeder verloor door overlijden.

    Pleidooi 1

    Ik weet iets van Verlaat Verdriet. Ik weet ook iets van het uitgeven van boeken. Verlaat Verdriet-er: ook al heb je nog zoveel redenen om te schrijven over de gevolgen die het vroege verlies van je ouder(s) op je heeft gehad, realiseer je wat je doet als je jouw verhaal uitgeeft in boekvorm. Deze man, de man die vrijwel naakt stierf in de vrieskou. In zijn eigen tuin, na een totaal verloren leven. Wordt in dit boek tentoongesteld voor wie het allemaal wil lezen. Dood. Volkomen naakt. Traceerbaar voor ieder die daar nieuwsgierig naar is. Denk na, Verlaat Verdriet-er voor je dit doet. Als het eenmaal in een boek staat kun je nooit meer ongedaan maken wat je hebt gepubliceerd. Ook al heb je daar achteraf nog zoveel spijt van.

    Pleidooi 2

    We kunnen de gevolgen van jong ouderverlies nooit werkelijk onder ogen zien, nooit werkelijk begrijpen als we niet ook het verloren leven van deze man kunnen zien. Willen zien. Al jaren en jaren probeer ik meer aandacht te genereren voor de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn. Zoveel lijden kan worden verlicht als de kennis uit ervaring eindelijk veel serieuzer wordt genomen.

    Blogs

    Ode aan een klootzak
    Kenmerkende patronen 

    Lezen

    Teruggaan om verder te kunnen

    Zien

    Rouw kent geen tijd