• | | |

    Bericht aan mijn lieve pap

    DoorTitia Liese

    Bericht aan mijn lieve pap

    Afgelopen herfst deed Corine mee aan de workshop Verlaat Verdriet. Al voor de workshop was ze begonnen aan een bericht aan haar vader. Haar deelname aan de workshop inspireerde Corine om het bericht nog eens te bekijken. Er aan te schaven. Nog wat puntjes op de i te zetten. Bij de Terugkomdag las Corine haar Bericht aan mijn lieve pap voor. Het kwam bij ons allemaal binnen.

    ‘Je mag het bericht delen met andere Verlaat Verdriet-ers. Ik hoop dat mijn brief anderen mag helpen.’ mailde Corine me. Ik deel het bericht van Corine aan haar vader op deze plek graag met jullie. Corine: dank je wel!

    Lieve pap,

    Toen ik jou op 7-jarige leeftijd verloor, had ik geen besef van de omvang daarvan. Ik kon nog lang niet overzien wat voor een grote rol jouw vroege dood in mijn verdere leven zou gaan spelen.

    Na jouw overlijden, in maart 1973, nam het leven zijn aanvang weer en gingen we door met opstaan, slapen, eten, naar school gaan en spelen, alsof er niks gebeurd was. Althans, zo leek het…

    Anders

    Pas veel later snapte ik waarom ik in die tijd slecht kon slapen, enge dromen had, in mijn bed plaste. Waarom ik diep verdrietig bij een vriendinnetje wegging toen zij met haar vader knuffelde. Waarom ik soms een beetje dwars was op school. Mijn prestaties kelderden. En waarom ik mij anders voelde dan mijn leeftijdsgenootjes.

    Pas veel later begreep ik ook dat er voor ons als kinderen iets was weggevallen. De veilige basis van een vader en moeder die er voor ons en voor elkaar waren. Van ons en van elkaar hielden. Voor ons zorgden. En ons aan de hand mee de wereld in namen.

    Veilige thuishaven

    Hoe kon ik toen beseffen dat onze veilige thuishaven was gehavend en dat de dingen niet meer vanzelfsprekend zouden zijn. En dat mijn lieve moeder met al haar verdriet alleen de kapitein op ons schip was geworden. En voor de bijna onmogelijke taak stond haar zes kinderen alleen op te voeden en aan te sturen op de toen zo woeste golven van het leven.

    Want dat leven ging door maar het was anders dan daarvoor pap. Er werd niet veel over je gepraat, wat blijkbaar langzaam went als kind. Ik paste me daaraan aan. Toen ik ouder werd vond ik het moeilijk om over je te beginnen. Naar je te vragen of überhaupt over jouw dood te praten. Alhoewel ik dat wel wilde.

    Gemis

    Het gemis sloeg voor de rest van mijn leven een gat in mijn hart. Als jong kind. Maar ook als puber, jonge vrouw én bij het bereiken van de magische leeftijd van 33. De schamele leeftijd die jij maar mocht behalen pap.

    Vaak heb ik me afgevraagd: hoe had hij? Hoe vond hij? Bij het behalen van mijn diploma’s. Mijn relatie met Ton – hadden jullie het met elkaar kunnen vinden? Uit huis gaan. Het kopen van ons huis. Het klussen. De geboorte van onze dochters, jouw kleindochters. Het verdrietige besef dat jullie elkaar nooit zouden leren kennen. En bij tal van andere ogenschijnlijk kleine momenten in mijn leven heb ik me vaak afgevraagd: hoe had hij? Hoe vond hij?

    Lijk ik op je?

    Daarnaast: hoe had je er uitgezien toen je ouder werd? Lijk ik op je in karakter of uiterlijk? Hoe was onze relatie geweest? Wat had je voor werk gedaan? Hoe stond je in het leven? Wat had je ons nog kunnen leren? Zoveel vragen en verlangens. Maar geen antwoorden en vervulling.

    Ik heb ook heel lang een soort van fascinatie gehad in mijn denken van vóór 1973 en ná 1973. Over wat jij wel, en niet meer hebt meegekregen in je leven. En met muziek ontdekte ik dat ik melancholisch werd bij sommige nummers. En pas later inzag dat deze uit begin jaren zeventig kwamen. Zoals ‘Ben’ van Michael Jackson. ‘Eres tu’ van Mocedades. En ‘Un canto a Galicia’ van Julio Iglesias. En begreep dat dat te maken moest hebben met mijn verdriet van toen.

    Tranen

    Inmiddels heb ik leren begrijpen en benoemen wat jouw vroege dood voor mij heeft betekend pap. Ik heb het verlaat verdriet stapje voor stapje toegelaten en de verlate tranen gehuild. Hoe lastig en pijnlijk soms ook. Ik heb stapje voor stapje geleerd dat dat goed is. Dat het opruimt en helderheid geeft in mijn leven van nu.

    Inmiddels ben ik 58 en beginnen de dingen steeds meer op zijn plek te vallen. Het heeft het me ergens ook sterker gemaakt. Al had ik natuurlijk liever gehad dat we samen op hadden kunnen lopen al die jaren. Maar dat is helaas niet hoe het is gegaan.

    Jouw dochter

    Het gaat me goed pap. Ik neem je mee in mijn hart. Jij zal altijd een stukje van mij zijn, en ik van jou. En met ons eerste kleinkind op komst, jullie vijfde achterkleinkind, geven we ook jouw leven weer een stukje door. Hierdoor blijf je, ook al ben je niet echt hier, toch een beetje bij ons.

    Ik hou van jou pap, en ik ben blij dat jij mijn vader bent!
    Liefs, je dochter Corine

    Doen

    Workshop Verlaat Verdriet

    Lezen

  • | | |

    Gestolen herinneringen: Volkskrant 27 januari 2014

    DoorTitia Liese

    Gestolen herinneringen

    Ik gun dit alle nabestaanden’ zegt de 82-jarige Edouard de Jongh, als hij thuis in Brussel de vulpen in ontvangst neemt van de vader die hij nooit heeft gekend. Verzetsman Alphonse de Jongh werd opgepakt in 1941. Na zijn deportatie ontbrak van hem ieder spoor. Edouard zocht zijn leven lang naar informatie. Hij haalt de vulpen uit het envelopje, kijkt er lang naar. En zegt dan: ‘Dit beschouw ik na tachtig jaar als een cadeautje van mijn vader.’

    In de Volkskrant van dit weekend, 27 januari 2024, lees ik een groot artikel over herinneringen van mannen en vrouwen die in de Tweede Wereldoorlog omkwamen in Neuengamme. Neuengamme was een groot concentratiekamp, gelegen in de buurt van Hamburg. Verzetsmensen werden gedeporteerd naar dit kamp. Maar ook bijvoorbeeld de mannen die willekeurig werden opgepakt bij de razzia in Putten op 1 oktober 1944, als vergelding voor een omgebrachte hoge Duitse officier.

    Afgelopen herfst deed een Verlaat Verdriet-ster mee aan de Verlaat Verdriet-workshop. Nu 80 jaar, 16 maanden toen haar vader werd opgepakt na verraden te zijn door een collega. Gedeporteerd naar Neuengamme, en daar gestorven door mishandeling, ondervoeding en uitputting. Ik ben getuige van haar grote verlangen om meer te weten te komen van haar vader. Over haar vader. Haar toewijding gedurende de workshop. Haar inspanningen na de workshop om in brieven aan haar vader haar vader dichterbij te brengen. Zich weer verbonden te kunnen voelen met de vader die ze nauwelijks heeft gekend.

    Nabestaanden

    Het artikel in de Volkskrant is een groot artikel. Een beschrijving van de inspanningen die zijn geleverd om bezittingen die gevangenen in moesten leveren, maar die daar indertijd nauwkeurig zijn geadministreerd, te bezorgen aan nabestaanden voor zover nog te vinden. Een ring. Een foto. Of een portemonnee.
    Ik lees wat het met nabestaanden doet om 80 jaar na dato een teken te krijgen van het bestaan van iemand die heeft geleefd. Die betekenis heeft gehad. Van wie de vroege dood levenslang invloed heeft gehad op de levens van de mensen die na hun zijn gekomen.

    Delen

    Als gewoonlijk kan ik niet de link naar dit artikel met je delen. Maar als het je interesseert, probeer dan het artikel te pakken te krijgen.
    Wat ik hier wel met je kan delen is het bewijs van de hardnekkige misvatting dat je een ingrijpend verlies moet verwerken, achter je moet laten en door moet gaan met je leven. Een zo ingrijpend verlies is een verlies voor altijd. Een verlies dat levenslang invloed heeft.

    ‘Gisteren is de portemonnee van mij grootvader aangekomen. Het is een onooglijk en lelijk ding, maar wel een van de laatste dingen die hij in handen heeft gehad. Het krijgt een ereplaats in mijn huiskamer.’

    Ontmoeting

    Wat ik ook voor jou, als Verlaat Verdriet-er, kan doen is je uitnodigen voor ons symposium voor Verlaat Verdriet-ers waar je kunt delen met ervaringsgenoten: Ontmoeting met Ap Dijksterhuis , op zaterdag 2 maart 2024.

    Lees meer

  • | | | |

    Ontmoeting met Ap Dijksterhuis op 2 maart 2024

    DoorTitia Liese

    Voor jullie doe ik het graag

    Met heel veel plezier nodigen we jou, Verlaat Verdriet-er – uit voor een symposium met een spreker die me schreef: Ik neem al jaren geen uitnodigingen meer aan voor zaterdagen en zondagen, maar voor jullie doe ik het graag!

    Symposium Ontmoeting met Ap Dijksterhuis

    We voelen ons vereerd dat we op deze manier een bijeenkomst, symposium ONTMOETING MET AP DIJKSTERHUIS, kunnen aanbieden waar elkaar (opnieuw) ontmoeten, delen en leren van elkaar centraal staan.

    Programma

    • 10-11 uur: Openbaar gedeelte. Aan dit openbare gedeelte kan ieder deelnemen die Ap Dijksterhuis wil horen, zien en ontmoeten. Dus ook niet-Verlaat Verdriet-ers. Er zijn geen kosten voor deelname verbonden aan het openbare gedeelte.
    • Na 11 uur: Besloten gedeelte. Let op: dit gedeelte van het symposium is helemaal voorbehouden aan Verlaat Verdriet-ers. Dus aan volwassenen die in hun jeugd hun ouder(s) hebben verloren door overlijden.
    • 11-11.30 uur: Pauze, elkaar ontmoeten en bijpraten. Je boek VADER (als je dat hebt gekocht en/of bij je hebt) laten signeren door Ap Dijksterhuis.
    • 11.30 – 13 uur: Verlaat Verdriet-er Ap Dijksterhuis deelt met ons zijn ervaringen in de zoektocht naar zijn vroeg overleden vader, en wat het schrijven van de brieven aan zijn vader over zijn zoektocht hem heeft gebracht. Onder leiding van dagvoorzitter Gerardine Marechal kunnen ook wij, Verlaat Verdriet-ers, onze vragen stellen en eigen ervaringen delen.
    • 13- 14 uur: lunchpauze,  elkaar ontmoeten en bijpraten. Je boek VADER (als je dat hebt gekocht en/of bij je hebt) laten signeren door Ap Dijksterhuis.
    • 14 – 15.30 uur: Helen door schrijven. Schrijfworkshops waarin je, aan de hand van eenvoudige schrijfuitnodigingen, zelf (weer) de helende werking kunt ervaren van schrijven.
    • 15.30 – 16 uur: sluiting van de dag.

    Bijzonderheden

    Plaats: De Ontmoeting, Arthur Briëtstraat 38, 8072 GZ, Nunspeet
    Datum: zaterdag 2 maart 2024
    Tijd: 10 – 16 uur
    Kosten: € 55,-, inclusief koffie/thee en lunch

    Aanmelden

    Het definitieve formulier voor aanmelden en betalen is in de maak. Voor nu moet het nog even handmatig. Wil je erbij zijn, en wil je alvast je aanmelding veilig stellen?? Meld je aan symposium@verlaatverdriet.nuJe krijgt van ons bericht zodra aanmelding via het formulier technisch mogelijk is (TIP: vermeld wel even je naam en het mailadres waarop we je kunnen mailen!!).

    Hartelijke groet,
    voorbereidingsgroep symposium Ontmoeting met Ap Dijksterhuis

    Nederland
    Els Pronk,
    Paul van der Meer,
    Stephanie Braggaar
    Titia Liese

    België
    Angelique Glorieus

  • | |

    Afscheid nemen van je buitenkant

    DoorTitia Liese

    Afscheid nemen van mijn buitenkant

    ‘Willen jullie alsjeblieft niet in m’n buitenkant trappen? Want daar zit nou net mijn probleem.’ Het is inmiddels tientallen jaren geleden. Vrijwel letterlijk met de rug tegen de muur meldde ik me indertijd aan bij het toenmalige RIAGG. En werd afgewezen. Ze zagen geen probleem bij mij.
    Ik weet niet meer hoe, maar mijn smeekbede werd verhoord. Ik werd geaccepteerd. Mocht een traject starten bij een psychologe. Helaas. Zonder succes. Maar achteraf gezien wel een eerste poging om de muur waarachter ik me verborg een beetje te openen. Een poging die me uiteindelijk veel heeft gebracht. Die me – stap na stap – afscheid liet nemen van mijn buitenkant.

    Jouw buitenkant

    Als je dit leest ben je waarschijnlijk in je jeugd je ouder(s) verloren. Mogelijk ben je nu 30 jaar en verloor je 25 jaar geleden je vader. Of je bent 56 jaar en je verloor 40 jaar geleden je moeder. Je lijkt te functioneren. Je functioneert. Op je overlevingsmechanismen. Op wat je gespiegeld krijgt door mensen die je ontmoet. Die jou het gevoel geven: wat doe je het toch goed! Terwijl je van binnen weet dat het niet klopt.
    Je gevoel van eenzaamheid wordt nog groter. Met wie kan je je pijn nog delen als jouw buitenkant laat zien: ik red me prima. Met wie kan je je verdriet dan delen? Je angsten? Met wie kan je de ontreddering delen die altijd opnieuw de kop op steekt als je weer alleen bent?
    Dan voel je weer hoe eenzaam je je in werkelijk voelt. Je poetst je buitenkant weer op. Verbergt je littekens maar weer onder een dikke laag make-up. Je trekt je meest extravagante kleding aan. Gaat naar de sportschool. Doet weer extra je best. Om maar weer bewonderd te worden. Voor jouw buitenkant.

    Afscheid nemen van jouw buitenkant

    Totdat je weer alleen bent. De leegte voelt. Weer erkenning moet zoeken bij andere mensen. Je eindelijk tot het besef komt dat je zo niet verder wilt. Dat dit niet leven is, maar verblijven in een schijnwereld. Zoals de veiligheid achter de muur die je hebt opgetrokken in werkelijkheid schijnveiligheid is.
    Als je besluit dat het zo niet langer gaat. Dat je het zo niet langer wilt. Wilt leven in plaats van overleven. Een tipje van de sluier oplicht. Naar buiten gluurt. Besluit: ik ga het doen. Ik ga het aan. Jezelf belooft dat je het werk gaat doen dat gedaan moet worden. Ophoudt met mijmeren. Discipline opbrengt. Doorgaat. Ook als het tegenzit. De moed opbrengt afscheid te nemen van jouw buitenkant.

    Dat zijn de Verlaat Verdriet-ers met wie ik in de Verlaat Verdriet-workshops mag werken. Dan kunnen we ineens samen een Elfje schrijven. Zoals bij verrassing gebeurde in de Verlaat Verdriet-workshop van de afgelopen dagen.

    Verlies
    Verlate rouw
    Verlate rouw verwerken
    Verbinden en opnieuw vertrouwen
    Volwassen

    Horen, zien, lezen, doen