• | |

    De bijzondere invloed van taal

    DoorTitia Liese

    Twee Verlaat Verdriet-ers in de workshop. Beiden verloren heel jong hun ouder. De ene vrouw verloor haar moeder. De andere vrouw verloor haar vader. ‘Ik was te jong’ vertelt de ene vrouw. ‘Ik heb helemaal geen eigen herinneringen aan mijn Papa. Wat ik ook probeer: hij blijft altijd heel ver weg voor me’.
    Beide vrouwen hebben Friese roots. De ene vrouw groeide op in Friesland. De andere vrouw groeide op buiten Friesland, met een Friese vader. De vrouw die haar moeder verloor vertelt over haar relatie met haar vader. ‘Mijn heit’ zegt ze. ‘Mijn heiti.’

    Heit

    De andere vrouw veert plotseling op. ‘Zeg dat nog eens’ zegt ze. ‘Heit. Heiti. Dat is het!! Ik noemde mijn vader geen Papa. Ik noemde mijn vader Heit. Heiti. Mijn vader was nooit mijn Papa. Mijn vader was mijn Heit!

    Onoverbrugbaar

    Zelf herinner ik me wat er gebeurde in mijn eigen proces. Andere mensen – vooral ook therapeuten – hadden het over ‘jouw Mama’ als het over mijn moeder ging. Mijn moeder bleef altijd op afstand. Onoverbrugbaar. Tot de dag waarop ik mij realiseerde: ik noemde mijn moeder geen Mama. Ik noemde mijn moeder Mammie. Mijn moeder was Mammie.

    Overbrugd

    De niet te overbruggen afstand die ik had altijd gevoeld werd overbrugd.
    Mijn moeder is Mammie.

    Zo werkt de bijzondere invloed van taal!

  • | | |

    Kinderen horen erbij

    DoorTitia Liese

    Kinderen horen erbij’ verklaarde mijn orthodox-christelijke buurvrouw stellig. Ik vroeg jaren geleden aan haar waarom ook de allerjongste kinderen 2-maal per zondag meegaan naar de kerk.

    Uitvaart

    ‘Kinderen horen erbij.’ Ik heb het in mijn oren geknoopt. Denk er nog regelmatig aan als ik weer lees of hoor over wat Verlaat Verdriet-ers vertellen over ervaringen in hun kindertijd met de uitvaart van hun ouder. Zeker als het gaat om oudere Verlaat Verdriet-ers, die wel of juist niet aanwezig waren bij de uitvaart. Die soms wel, soms niet, de keuze kregen. Al dan niet mee gaan.

    Essentie

    Tegenwoordig gaat dat anders. Kinderen worden betrokken bij de uitvaart van hun ouder. Ze maken iets. Mogen de kist beschilderen. Geven een tekening mee. Mogen iets zeggen. Allemaal vormen die betrokkenheid tonen.
    Maar de essentie is denk ik toch vooral zoals mijn buurvrouw het indertijd benoemde: ‘Kinderen horen erbij.’

    Ik had hier moeten zijn

    ‘Ik hoop dat ik de kinderen een trauma heb bespaard.’ Zo motiveerde mijn vader lang geleden zijn besluit om ons niet mee te nemen naar de crematieplechtigheid voor mijn moeder.
    Dertig jaar later bezocht ik het crematorium waar mijn moeder indertijd werd gecremeerd. Minutenlang heb ik buiten voor de deur van de ingang heen en weer gelopen. Heen en weer. Heen en weer. Geëmotioneerd. Gevoeld: ‘Ik had hier moeten zijn. Toen. Ik had deel moeten zijn van alle verdriet dat hier was om de dood van mijn moeder. Om haar afscheid.’

    Kinderen horen erbij

    ‘Kinderen horen erbij’ zei mijn orthodox-christelijke buurvrouw jaren later tegen me.
    Ik wist precies wat ze bedoelde.

  • | | |

    Kinderen horen erbij

    DoorTitia Liese

    Kinderen horen erbij’ verklaarde mijn orthodox-christelijke buurvrouw stellig. Ik vroeg jaren geleden aan haar waarom ook de allerjongste kinderen 2-maal per zondag meegaan naar de kerk.

    Uitvaart

    ‘Kinderen horen erbij.’ Ik heb het in mijn oren geknoopt. Denk er nog regelmatig aan als ik weer lees of hoor over wat Verlaat Verdriet-ers vertellen over ervaringen in hun kindertijd met de uitvaart van hun ouder. Zeker als het gaat om oudere Verlaat Verdriet-ers, die wel of juist niet aanwezig waren bij de uitvaart. Die soms wel, soms niet, de keuze kregen. Al dan niet mee gaan.

    Essentie

    Tegenwoordig gaat dat anders. Kinderen worden betrokken bij de uitvaart van hun ouder. Ze maken iets. Mogen de kist beschilderen. Geven een tekening mee. Mogen iets zeggen. Allemaal vormen die betrokkenheid tonen.
    Maar de essentie is denk ik toch vooral zoals mijn buurvrouw het indertijd benoemde: ‘Kinderen horen erbij.’

    Ik had hier moeten zijn

    ‘Ik hoop dat ik de kinderen een trauma heb bespaard.’ Zo motiveerde mijn vader lang geleden zijn besluit om ons niet mee te nemen naar de crematieplechtigheid voor mijn moeder.
    Dertig jaar later bezocht ik het crematorium waar mijn moeder indertijd werd gecremeerd. Minutenlang heb ik buiten voor de deur van de ingang heen en weer gelopen. Heen en weer. Heen en weer. Geëmotioneerd. Gevoeld: ‘Ik had hier moeten zijn. Toen. Ik had deel moeten zijn van alle verdriet dat hier was om de dood van mijn moeder. Om haar afscheid.’

    Kinderen horen erbij

    ‘Kinderen horen erbij’ zei mijn orthodox-christelijke buurvrouw jaren later tegen me.
    Ik wist precies wat ze bedoelde.

  • | | |

    Innerlijke eenzaamheid en leegte

    DoorTitia Liese

    De pijn van innerlijke eenzaamheid en leegte. Met wie kun je het delen? Wie begrijpt wat je bedoelt? Kan iemand die de ervaring van onomkeerbaar verlies van je ouder(s) in je jeugd niet kent het begrijpen? Begrijpen wat je bedoelt? Is niet juist dat het kenmerk van die innerlijke eenzaamheid? Van die leegte? Dat je het niet kunt delen? Dat je je niet begrepen voelt? Dat niet Verlaat Verdriet-ers je niet begrijpen? Waardoor die gevoelens van eenzaamheid en leegte nog groter worden?

    Remi-gevoel

    Altijd weer ben ik me ervan bewust dat innerlijke eenzaamheid en leegte hoofdthema’s zijn van Verlaat Verdriet. Van Verlaat Verdriet-ers. Het is niet zo dat Verlaat Verdriet-ers geen contacten hebben met andere mensen. Het is ook niet zo dat Verlaat Verdriet-ers geïsoleerd leven. Op zolderkamertjes. Of in kelders. Zo is het niet. Maar ook in hun eigen gezin kunnen Verlaat Verdriet-ers zich totaal eenzaam voelen. Met hun eigen partner. Met hun eigen kinderen. (En schamen zich daar vaak heel erg voor. Wat hun gevoelens van eenzaamheid en leegte weer versterkt). ‘Ik zit weer in m’n Remi-gevoel’ zo verwoordde een dochter die haar moeder op 4-jarige leeftijd verloor het lang geleden.

    Delen

    ‘De eerste de beste sjamaan wist 20.000 jaar geleden meer van verlies en heling dan welke hooggeleerde, hooggeprezen (rouw)wetenschapper vandaag de dag dan ook’ denk ik vaak. ‘En dan hoefde je niet eens een hele goeie sjamaan te hebben.’
    Is het de prijs die we betalen in onze ver-doorgevoerde geïndividualiseerde samenleving? Ik stel mezelf vaak die vraag. En weet het antwoord niet.
    Wat ik wel weet is de helende kracht van delen met ervaringsgenoten. Je kent elkaars pijn. Elkaars gevoelens van eenzaamheid. Van leegte. Je spreekt elkaars taal. Zoals in de workshops Verlaat Verdriet en Dubbel Ouderverlies waarin saamhorigheid is. Dan komt er ruimte om verandering te ervaren. Ruimte voor heling. Voor schoonheid.