• |

    Leef- & overleef-gebieden

    DoorTitia Liese

    Regelmatig kom ik in mijn Verlaat Verdriet-werk een onmiskenbare hang tegen naar zelfdoding. Soms gebeurt het werkelijk dat een Verlaat Verdriet-er een einde maakt aan haar of zijn leven. Soms komt zelfdoding heel dichtbij in de vorm van een of meer poging(en) tot zelfdoding. Bij andere Verlaat Verdriet-ers doen zich regelmatig gedachten voor aan een zelfgekozen levenseinde.

    Ook bij mijzelf hebt ik die gedachten jaren en jaren gekend. De gedachten waren er, een daad nooit. Meestal zelfondermijnende oordelen tot gevolg hebbend: ‘Zie je wel, zelfs daar ben je te laf voor.’ ‘Zie je wel, zelfs dat lukt je niet.’  Lang heb ik geworsteld in dit ongemakkelijke leef-&overleef-gebied. Tot ik me op een dag realiseerde: ‘Ik wil niet dood. Ik wil zelfs helemaal niet dood. Ik weet alleen niet hoe ik moet leven.’

    Een verlaat rouwproces, zo heb ik zelf ervaren, is een proces waarin zich, als het goed is, een aantal verandermomenten voordoen. Verandermomenten. Kantelmomenten. Momenten waarop je een realisatie hebt die je de mogelijkheid biedt een ander perspectief te kiezen.
    Ik geeft toe: het leven wordt door zo’n kantelmoment meestal niet onmiddellijk verschrikkelijk veel gemakkelijker.

    Het leven wordt door zo’n kantelmoment echter meestal wel volkomen anders.  Kantelmomenten – verandermomenten – zijn dus hele waardevolle momenten in een verlaat rouwproces, ook al heb je ze over het algemeen zwaar moeten bevechten en was de weg daarnaartoe verre van comfortabel. Het zijn wel de momenten waarop je daadwerkelijk een stap hebt gezet van overleven naar leven.

  • |

    Responsibility

    DoorTitia Liese

    Verantwoordelijkheid.
    Een veel gebruikte term in onze tijd.

    Verantwoordelijkheid nemen voor:
    je eigen leven;
    je proces;
    je werk;
    je kinderen;
    jezelf (of is het: voor je zelf (?).
    je volwassen-zijn.
    Noem maar op. Het wordt zo gemakkelijk gezegd. En het is zo gemakkelijk gezegd. Maar wat betekent: verantwoordelijkheid nemen voor een situatie eigenlijk voor Verlaat Verdriet-ers? Als je in je jeugd hebt geleerd je aan te passen aan de situatie die ontstond voor en tijdens het overlijden(sproces) van je ouder? En na de dood van je ouder aan nog veel meer nieuwe situaties (zie: verliezen en transities)? Keer op keer op keer je aanpassen aan een nieuwe situatie (die in veel gevallen niet goed voor je was, en zelfs in veel gevallen steeds slechter voor je uitpakte). Aanpassen, aanpassen, aanpassen tot je geen idee meer hebt wie je zelf bent en wat je zelf wilt.

    Veel Verlaat Verdriet-ers is dat overkomen. Met als gevolg dat ze als volwassene geen hebben idee wie ze eigenlijk zijn en wat ze eigenlijk willen. Verantwoordelijkheid nemen? Hoe doe je dat als je van jongs af aan hebt geleerd in de eerste plaats rekening te houden met de behoeften van anderen, zoals bijvoorbeeld van je overgebleven ouder? Als je geen last wilde veroorzaken?

    Wat is verantwoordelijkheid eigenlijk? Volgens Van Dale is verantwoordelijkheid zorg en toewijding die voor iets vereist zijn. Op andere plaatsen vind je verantwoordelijkheid vooral in de betekenis van aansprakelijkheid, veelal verbonden aan schuld.

    Verantwoordelijkheid nemen: een lastige opgave voor volwassenen die er eigenlijk nog zo vaak naar verlangen dat er voor hen wordt gezorgd. Omdat ze in zorg, toewijding en onvoorwaardelijk aanwezig kunnen zijn zo veel zijn misgelopen. Die het diep van binnen eigenlijk (nog steeds) vanzelfsprekend vinden dat er voor hen gezorgd wordt.

    In het boek De Lachende Boeddha van Ton van Gelder en Fiona de Vos (zie: bibliotherapie) kwam ik een mooie en verruimende betekenis tegen van verantwoordelijkheid, namelijk via het Engelse woord Responsibility: de manier waarop je respons – antwoord – geeft op een ontstane situatie. Vanuit dat perspectief gezien hebben Verlaat Verdriet-ers al op heel jonge leeftijd verantwoordelijkheid genomen voor een ontstane situatie (en zijn dat vaak blijven doen en doen het in veel gevallen nog steeds).

    Een ander perspectief. Een andere manier van kijken en voelen over de betekenis van een woord kan je zoveel ruimte geven om veranderingen aan te brengen.
    Je hebt naar vermogen verantwoordelijkheid genomen voor de ontstane situatie en gehandeld. Het is tijd geworden om je te realiseren dat je dat vermogen aan kunt passen aan de mogelijkheden die je nu – als volwassene – hebt.

  • |

    Uitweg uit Verlaat Verdriet

    DoorTitia Liese

    ‘Als ik het woord proces hoor, dan weet ik het wel weer: dat gaat héééél lang duren en er komt nooit een end aan’ las ik een aantal jaren geleden in een interview met een korpschef bij de politie.

    Dezelfde soort gevoelens riep/roept bij mij het woord rouwproces ook op: dat gaat héééél lang duren en er komt nooit een end aan.

    Proces. Een woord uit de mechanische, maakbare tijd (lineaire tijd). Een woord uit de tijd van de ‘maakbaarheid’.
    Er is een begin: namelijk de situatie die is nu is (en die om verandering vraagt). Er is een midden: namelijk het werk dat gedaan moet worden om tot een gewenst eindresultaat te komen. En er is een gewenst eindresultaat. Meten is weten. Bij processen van mechanische aard is dat mogelijk. Je meet de beginsituatie en je meet het eindresultaat. Dan weet je of het doel is gehaald.

    Bij een rouwproces na overlijden ligt dat anders. Van de beginsituatie weet je alleen maar dat een ander mens is gestorven. Wat het eindresultaat van dat rouwproces moet zijn is echter een grote onbekende. Raar woord dus eigenlijk in dit verband: proces. Hoe kun je weten of je het goed doet? Wat goed is? Welk resultaat je moet behalen (loslaten, hoor ik meteen roepen. Maar juist loslaten vormt voor Verlaat Verdriet-ers een groot probleem). Lang heb ik aangehikt tegen het woord verlaat rouwproces. Zou daar niet een ander woord voor moeten komen? Maar welk woord dan? Of welk begrip?

    Verlaat Verdriet-ers hebben vaak het gevoel vastgelopen te zijn in hun leven. Ze kunnen voor hun gevoel geen kant meer op. Ze zien geen uitweg meer. Ze voelen zich machteloos tegen de situatie waarin ze terecht zijn gekomen. Een begaanbare uitweg uit die gevoelens van machteloosheid creëren is een klus die veel Verlaat Verdriet-ers voor elkaar moeten zien te krijgen. Een uitweg waar een begin aan is en een eind. Die van machteloosheid gaat naar handelen. Van overleven naar leven.

    Een proces.

    Daarom handhaaf ik toch het begrip verlaat rouwproces. Niet in de zin van: aan het einde van een verlaat rouwproces is ‘het’ over, maar in de zin van: aan het einde van het proces heb je het verlies van toen in je leven van nu geïntegreerd.
    Dan heeft het verlies van toen een plaats gekregen in je leven, waardoor je in staat bent steeds opnieuw veranderingen aan te gaan en toe te laten.

    Je kunt de feiten in je leven niet veranderen,

    wel de rol die deze feiten in je leven van nu mogen spelen.

  • | | | | | | | |

    ‘Wondermiddel’ EMDR

    DoorTitia Liese

    ‘Het moet nu maar eens over zijn‘. ‘Ik moet er af, het heeft nu lang genoeg geduurd‘ zijn verzuchtingen die ik in mijn praktijk regelmatig te horen krijg.
    Dit verlangen maakt Verlaat Verdriet-ers ontvankelijk voor – of liever nog: begerig naar – snelle oplossingen. Het moet nu maar eens over zijn. En graag een beetje snel.
    Maar werkt dat ook zo bij EMDR en Verlaat Verdriet?

    Verlaat Verdriet-ers schreven over hun ervaringen op het besloten Verlaat Verdriet–forum Ontmoetingsplaats * 
    Wat daarbij vooral opvalt: degenen die een EMDR-traject met hun therapeut zijn aangegaan hebben zeker geen kortdurende, snelle behandelingen gehad. Bovendien hadden deze mensen al een stevige vertrouwensrelatie met hun therapeut opgebouwd.

    Mocht je een therapeut treffen die je EMDR aanbiedt, verzeker je er dan van dat de betreffende therapeut voldoende kennis heeft van de kenmerken van Verlaat Verdriet (zoals bijvoorbeeld ruptuur en de stapeling van verlies- en transitie-ervaringen) en minstens evenveel kennis van de specifieke dynamiek van een verlaat rouwproces bij Verlaat Verdriet.

    Kiezen voor de verleiding van de snelheid van EMDR kan wel eens contraproductief voor je werken. EMDR is geen wondermiddel voor Verlaat Verdriet-ers!

    * Verlaat Verdriet-forum Ontmoetingsplaats is per 14 maart 2014 definitief gesloten. Delen met ervaringsgenoten kan via de Facebook-pagina van de Stichting Verlaat Verdriet. Lees meer over deze mogelijkheid in Delen.