• | | |

    Vroeg verloren, documentaire van Liesbeth Rasker

    DoorTitia Liese

    Vroeg verloren, documentaire van Liesbeth Rasker

    ‘Waarom ben je niet eerder gekomen?’ vraagt de vroegere oppas van Liesbeth Rasker aan haar. ‘Waarom heeft het zo lang geduurd voordat je bij me bent gekomen?’

    Vroeg verloren

    Is er een antwoord op deze vragen? Een ander antwoord dan: ‘Het was er de tijd nog niet voor’? Afgelopen zomer werd de documentaire Vroeg verloren uitgezonden. Journaliste Liesbeth Rasker (1988) maakte deze documentaire voor 2DOC, in samenwerking met documentairemaakster Tessa Louise Poppe. Vier jaar hebben ze samen aan dit project gewerkt. Een intensief proces van ontmoetingen, onder meer met familieleden en bekenden. Maar ook van indringende gesprekken met Verlaat Verdriet-ervaringsgenoten. Een intensief proces van onderzoeken. Van maken. Van verwerken. En helen.

    Oké

    Lang heeft Liesbeth Rasker geleefd met de overtuiging ‘Mijn moeder is dood. Maar dat is oké.’ Na een nieuw ingrijpend verlies bleek die overtuiging niet langer houdbaar te zijn. Door in Vroeg verloren het verleden te ontrafelen, en niet langer het verdriet om het verlies te ontkennen, komt ze – voorzichtig, stap na stap –  steeds dichter bij haar moeder.

    Een stroom van reacties

    Een stroom van reacties kwam naar me toe na de uitzending van Vroeg verloren. Liesbeth Rasker heeft met haar zoektocht een heel gevoelige snaar geraakt, bij veel Verlaat Verdriet-ers. Ook bij de Verlaat Verdriet-ers die tot op dat moment de gevolgen van het vroege verlies van hun ouder(s) niet herkenden. Of niet erkenden. Of, evenals Liesbeth Rasker zelf, het verlies bagatelliseerden. ‘Mijn ouder is dood. Maar dat is oké.’

    Toeval?

    Is het toeval dat Liesbeth Rasker, evenals veel ervaringsgenoten, het verlies zo diep heeft weggestopt dat het onaanraakbaar is geworden? ‘Nee’ denk ik. ‘Dat is geen toeval.’

    • De levenslange invloed van de vroege dood van een ouder is – nog steeds – een blinde vlek. Zowel bij Verlaat Verdriet-ers zelf, als bij hulpverleners.
    • Verlaat Verdriet-ers relateren moeilijkheden die ze ondervinden vaak niet aan het vroege verlies van hun ouder(s).
    • Ook als ze geen specifieke klachten hebben, maar het gevoel hebben dat ze niet voluit kunnen leven – of bijvoorbeeld gevoelig zijn voor depressies of burn-out – zien ze geen oorzakelijk verband met het vroege verlies van hun ouder.
    • Verlaat Verdriet-ers die bij een hulpverlener terecht zijn gekomen kunnen ook dan nog steeds de deur potdicht houden. Ook als een hulpverlener hint in de richting van jong ouderverlies. ‘Nee hoor. Dat is al zo lang geleden. Daar heb ik geen last  van.’
    • Veel Verlaat Verdriet-ers voelen schaamte dat ze het vroege verlies van hun ouder(s) nog steeds niet hebben verwerkt. ‘Dat moet toch allang klaar zijn?’ Ze praten liever niet over iets wat ze allang ‘achter zich hadden moeten laten’. De schaamte is te groot.

     Wat hulpverleners kunnen doen

    • Verlaat Verdriet en verlate rouw is gelaagde en complexe problematiek. Ben je hulpverlener? Wil je meer weten over deze complexe – en tegelijkertijd boeiende – problematiek? In een gevarieerd en bijzonder programma delen wij, Verlaat Verdriet-ers op zaterdag 5 april 2025 onze kennis uit ervaring met je. Er gaat een wereld voor je open!
    • Symposium voor hulpverleners Teruggaan om verder te kunnen op zaterdag 5 april 2025. Volg ons op Facebook en op LinkedIn, zodat je je snel kunt aanmelden aan de Aanmeldingsprocedure voor het symposium beschikbaar is.

    Wat Verlaat Verdriet-ers kunnen doen

    • Kijk nog eens goed naar de documentaire Vroeg verloren. Wat zie je en wat hoor je nu je het nog eens ziet? Maak aantekeningen van wat je hoort en ziet, zodat je dat later nog eens terug kunt lezen. Je zult daar veel aan hebben!
    • Lees de boeken die Verlaat Verdriet-specialist Titia Liese heeft geschreven vanuit haar langjarige werkervaring met Verlaat Verdriet-ers.
    • Lees over jong ouderverlies. Zeker in de afgelopen jaren heeft een aantal Verlaat Verdriet-ers hun verlieservaringen gepubliceerd in boeken. Of  – evenals Liesbeth Rasker heeft gedaan – dichterbij gebracht in de vorm van documentaires. Je vindt een uitgebreide boekenlijst op de website Kenniscentrum Verlaat Verdriet. Boeken en documentaires met de ervaringsverhalen van Verlaat Verdriet-ers vind je specifiek gerubriceerd op deze website.
    • Kijk en luister naar Rouw kent geen tijd. In dertien modules op YouTube deelt Titia Liese de theorie die ze in de loop van de jaren uit haar intensieve werk met Verlaat Verdriet-ers heeft ontwikkeld.
    • Lees over Verlaat Verdriet, verlate rouw en de vele thema’s die daarbij horen op de zeer uitgebreide website Verlaat Verdriet.

  • Iets wat helpt: boek van Mona Hovring

    DoorTitia Liese

    Iets wat helpt

    Als haar moeder de zee in loopt en niet meer terugkomt, zit Laura in de eerste klas. Haar leven in een klein Noors stadje aan zee met haar oudere broer en afstandelijke vader, is nu een zoektocht naar iets dat kan helpen dit verlies te verwerken. Met grote intensiteit en helderheid vertelt Mona Høvring in tedere scènes over de vriendschap met Marie. Over de tuinman Andreas en zijn vrouw Johanna. Over haar ontwakende seksualiteit. De erotische ervaring met de oudere, elegante Vivian Koller, die op een dag in het slaperige stadje opduikt. En de relatie met Peter, de zoon van Vivian.

    Verlangen

    Elk van deze ontmoetingen biedt de mogelijkheid iets van wat zo ongrijpbaar is te vatten en een beetje dichter bij het leven te komen. Alomtegenwoordig is de zee, die zowel gevaarlijk is als kansen biedt. En tegelijkertijd de belichaming is van Laura’s verlangen om vrij te zwemmen en gedragen te worden. Mona Høvring beschrijft Laura’s pad fijngevoelig en toont aanknopingspunten waar moed om te leven kan ontstaan.

    Veerkracht en overleefkracht

    Afgelopen week kocht ik dit in omvang bescheiden, goed geschreven boek in de opruiming bij de plaatselijke boekhandel. Het kan de moeite waard zijn eerst op het web wat recensies over dit boek op te zoeken. Zelf vond ik het een tamelijk heftig Verlaat Verdriet-boek. De titel Iets wat helpt suggereert dat je dingen zult gaan lezen die de hoofdpersoon hebben geholpen bij het verwerken van het verlies van haar moeder. Voor mij voelt dat heel anders. Ik heb het gevoel dat, met name bij de aanbevelingen en recensies van het boek, (weer eens) geen goed verschil is gemaakt tussen veerkracht en overleefkracht na jong ouderverlies. Maar nogmaals: het boek is goed geschreven, en biedt veel inzichten in jong ouderverlies.

  • | | |

    Dubbel ouderverlies: verlies in veelvoud

    DoorTitia Liese

    Dubbel ouderverlies

    Kinderen die een ouder verliezen door de dood kennen bijna allemaal dezelfde grote angst. De angst ook de andere ouder te verliezen. Ze passen zich aan. Proberen op alle mogelijke en onmogelijke manieren hun overgebleven ouder te ontlasten. Als dat maar niet gaat gebeuren. Als de overgebleven ouder maar niet dood gaat.
    Toch overkomt het een niet onaanzienlijk aantal kinderen. Sommige kinderen verliezen in hun jeugd na langere of kortere tijd hun beide ouders door de dood. Dat kan gebeuren door overeenkomende oorzaken van overlijden door ziekte. Je denkt: dat zal toch niet gebeuren. Twee keer een ouder in je jeugd verliezen door ziekte, zoals bijvoorbeeld door kanker. Dat kan toch haast niet waar zijn. Maar het gebeurt. De grootste angst wordt werkelijkheid. Beide ouders overlijden door ziekte.

    Of de ene ouder overlijdt door een (auto)ongeval en de andere ouder door ziekte. Ook kan het gebeuren dat de ene ouder overlijdt, dat de andere ouder het verlies niet kan dragen en overlijdt door zelfdoding. Andere kinderen verliezen hun beide ouders tegelijkertijd door een ongeval. In sommige van deze gevallen maakte het kind indertijd zelf deel uit van het ongeval. Dan kan het gebeuren dat het inmiddels volwassen geworden kind – de Verlaat Verdriet-er van nu – als enige van het oorspronkelijke gezin is overgebleven.

    Verlies in veelvoud

    Het verlies van beide ouders in je jeugd is altijd, in alle gevallen, een verlies in veelvoud. Kinderen die hun beide ouders verliezen, verliezen niet alleen hun beide ouders. Ze verliezen ook veiligheid. Geborgenheid. Vanzelfsprekendheid. Educatie. Cultuur. Onvoorwaardelijk aanwezig mogen zijn. Vanaf dat moment moeten ze dankbaar zijn. Dankbaar voor de plek die ze hebben gekregen. Ook al zouden ze liever dan wat dan ook niet op die plek hoeven te wonen. Kinderen die hun beide ouders verliezen, verliezen alles wat hun dierbaar is. Hun huis. Hun thuis.

    Koffers en tassen gepakt

    Een bijzonderheid van de workshop Dubbel Ouderverlies wil ik op deze plek met je delen. In de workshops die 2,5 dag duren werken we altijd op de zaterdagmiddag tot rond vier uur. Voor lunchtijd staan (bijna) altijd de tassen en de koffers gepakt in de gang. Klaar om te vertrekken.

    Lees meer

  • | | | |

    Ontmoeting met Mandy Gosling

    DoorTitia Liese

    Komende week ontmoeting met Mandy Gosling

    Komende week, dinsdag 21 januari 2025, ga ik – samen met Simone Gerich – kennismaken met Mandy Gosling. We ontmoeten elkaar in de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht. Mandy – Engelse, psychotherapeut en Verlaat Verdriet-ervaringsgenoot – en woonachtig in UK. Afgelopen september 2024 is Mandy begonnen met haar PHD aan de Universiteit voor Humanistiek, onder leiding van professor Geert Smid.

    Geert Smid

    Zomer 2024 heb ik kennis gemaakt met Geert Smid, traumatoloog, psychiater en hoogleraar. ‘Wij, wetenschappers, hebben de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn helemaal links laten liggen. Om even helemaal eerlijk te zijn: ik heb eigenlijk nooit bedacht dat daar een probleem zou kunnen zijn. Voor zover ik weet heeft wetenschappelijk onderzoek altijd aangetoond dat dat niet aan de orde is.’ Ik ben verrast. De tweede hoogleraar in korte tijd die hetzelfde, in bijna exact dezelfde bewoordingen, zegt. De eerste, korte tijd daarvoor, Ap Dijksterhuis. Verlaat Verdriet-ervaringsgenoot en spreker bij symposium Vader afgelopen voorjaar. Maar ik ben toch verbaasd over de uitspraak van Geert Smid. Hoe komt het dat hij dat weet? Dat hij dit onderkent? Dat hij dit erkent?

    Mandy Gosling

    Daar is een heel mooi antwoord op. Tijdens een congres over verlies en rouw ontmoette Geert Mandy. En Mandy ontmoette Geert. Sprak hem aan. Overtuigde hem van het bestaan van de levenslange invloed van het vroege verlies van je ouder(s) door de dood. Van het belang dat te onderkennen. Te erkennen. Er wetenschappelijk onderzoek naar te doen. Zodat eindelijk duidelijk wordt dat het vroege verlies van je ouder(s) door de dood wel degelijk levenslange invloed kan hebben. Een op de dertien volwassenen in Nederland alleen al verloor in de jeugd een ouder – of beide ouders – door de dood. In UK levert Mandy haar bijdrage aan hulp voor volwassenen die in hun jeugd hun ouder(s) verloren. Eerst in haar ABC-werk. En nu ook in de vorm van wetenschappelijk onderzoek aan de UvH.

    Mandy Gosling, Geert Smid, Simone Gerich, Titia Liese

    Op dinsdag 21 januari 2025 ontmoeten we elkaar. Eerst Simone en ik in een voorgesprek. Daarna spreken Simone en Titia Geert Smid. Na haar college spreken Simone en Titia Mandy. En daarna gaan Geert, Mandy, Simone en Titia samen eten ergens in Utrecht.

    Symposium Teruggaan om verder te kunnen

    Mandy spreekt tijdens ons symposium Teruggaan om verder te kunnen. Zij gaat ons vertellen over haar ABC-werk. Over haar ervaringen met ABC’s /Verlaat Verdriet-ers in haar werk als psychotherapeut in UK. Over hoe ze wereldwijd wordt gevonden door ABC’s. En wat er dan gebeurt. Over haar ervaringen in haar wetenschappelijk onderzoek naar de levenslange invloed van de vroege dood van een ouder.

    ABC-Grief

    Lees meer over ABC-Grief op de site van Mandy Gosling

    Kenniscentrum Verlaat Verdriet

    Lees meer over Verlaat Verdriet, verlate rouw en symposium Teruggaan om verder te kunnen op Kenniscentrum Verlaat Verdriet

    Boeken van Titia Liese