• | | | |

    Tips voor hulpverleners: Dubbel Ouderverlies

    DoorTitia Liese

    Tips voor hulpverleners: Dubbel Ouderverlies

    ‘Je moet altijd klaar staan om te vertrekken’. Op de zaterdagochtend van de workshop Dubbel Ouderverlies staan ze er al ruim voor de lunch. De koffers en de tassen. Klaar voor vertrek, zaterdagmiddag rond 16 uur. Een fenomeen dat zich, in tegenstelling tot de workshop Verlaat Verdriet, vrijwel altijd weer voordoet bij de workshop Dubbel Ouderverlies. ‘Je moet altijd klaar staan om te vertrekken.’

    Dubbel ouderverlies

    Verlaat Verdriet-ers hebben het na het vroege verlies van hun ouder zo goed als allemaal gekend: de angst ook de andere ouder te verliezen. Een aantal Verlaat Verdriet-ers is dat daadwerkelijk overkomen. Zij verloren in hun jeugd hun beide ouders door de dood.

    Verlies in veelvoud

    Dubbel ouderverlies in je jeugd is verlies in veelvoud. Kinderen die hun beide ouders verliezen in hun jeugd raken alles kwijt wat hun tot dan vertrouwd was. Dat kan – en dat mag! – nooit worden afgedaan met lege opmerkingen als ‘We moeten de veerkracht van kinderen niet onderschatten.’ Of: Kinderen zijn zo flexibel…’
    Kinderen die hun beide ouders verliezen, verliezen veel meer dan alleen hun beide ouders. Ze verliezen de natuurlijke bescherming van de ouders die je als kind nodig hebt om veilig op te groeien. Ze verliezen hun vertrouwde ouderlijk huis. De plaats waar ze woonden. Hun school. Ze verliezen geborgenheid. Gevoel van continuïteit. Vertrouwen in het leven. Gevoel van veiligheid. Onvoorwaardelijk aanwezig mogen zijn. Ze verliezen de educatie van hun beide ouders. De cultuur van hun beide ouders. De normen en de waarden die ze vanaf hun geboorte hebben meegekregen.

    Zeven mogelijke vragen bij Dubbel Ouderverlies

    Denk als hulpverlener mee in het onvoorstelbare: in je kindertijd je beide ouders verliezen door de dood.

    1. De samenstelling van je gezin van herkomst voor je eerste ouder overleed

    • Hoe was de samenstelling van je gezin van herkomst voor je eerste ouder overleed?
    • Welke plaats nam jij in je gezin van herkomst in?
    • Welke ingrijpende veranderingen vonden plaats in je gezin van herkomst voor het overlijden van je eerste ouder?

    2. Het overlijden van de eerste ouder

    • Welke van je beide ouders overleed als eerste?
    • Welke leeftijd had je toen je eerste ouder overleed?
    • Door welke oorzaak overleed je eerste ouder?

    3. De samenstelling van je gezin van herkomst na het overlijden van je eerste ouder

    • Hoe was de samenstelling van je gezin van herkomst tussen het overlijden van je eerste ouder en het overlijden van je tweede ouder?
    • Welke veranderingen vonden plaats in je gezin van herkomst?
    • Wat betekende dat voor jouw plek?
    • Wat betekende dat voor jou?

    4. Het overlijden van de tweede ouder

    • Welke ouder overleed als tweede ouder?
    • Welke leeftijd had je toen je tweede ouder overleed?
    • Door welke oorzaak overleed je tweede ouder?

    Het overlijden van beide ouders tegelijkertijd

        • Door welke oorzaak overleden je beide ouders?
        • Wat gebeurde er?
        • Waar was jij?
        • Wat gebeurde er met jou?
        • Wat betekende dat voor jou?

    5. Wat gebeurde er met jou?

    • Wat gebeurde er na het overlijden van je beide ouders?
    • Waar woonde je?
    • Wie zorgde voor jou?
    • Wat gebeurde er met je broers/zussen als je die had?
    • Wat gebeurde er met jou?

    6. De nieuwe samenstelling

    • Wat kan je vertellen over de nieuwe samenstelling van de personen met wie je woonde na het verlies van je beide ouders?
    • Wie zorgde voor jou?
    • Wat betekende dat voor jou?

    7. Een nieuwe woonplek

    • Wat gebeurde er met je ouderlijk huis na het overlijden van je beide ouders?
    • Omschrijf je nieuwe woonplek.
    • Welke plek nam jij in de nieuwe ‘gezins’-samenstelling in?
    • Wat kan je vertellen over de veranderingen in educatie en cultuur zoals je die gewend was geweest?
    • Wat gebeurde er met jouw plek op school?
    • Wat betekende dat voor jou?

    Meer vragen

    Als je, samen met je cliënt, aan de hand van deze eerste vragen een eerste beeld hebt gekregen van de invloed van het vroege verlies van beide ouders is het raadzaam samen met je cliënt een overzicht te maken van de vragen en opmerkingen die op zijn gekomen naar aanleiding van bovenstaande vragen.

    Meer informatie

    Symposium voor hulpverleners

    Kenniscentrum Verlaat Verdriet

    Boeken van Titia Liese

    Rouw kent geen tijd

    Titia Liese: Verlaat verdriet en verlate rouw in 13 modules 

    © Kenniscentrum Verlaat Verdriet, 2025

    #verlaatverdriet #verlaterouw #kenniscentrumverlaatverdriet #symposiumvoorhulpverleners #teruggaanomverdertekunnen #handreikingenbijverlaatverdriet #tipsvoorverlaterouw

  • | | | | |

    Hulp bieden aan volwassenen die vroeg in hun leven hun ouder(s) verloren

    DoorTitia Liese

    Hulp bieden aan volwassenen die vroeg in hun leven (jonger dan 21 jaar) een ouder of beide ouders verloren door de dood.

    • Hoe doe je dat als hulpverlener?
    • Wat zijn de levenslange gevolgen voor de inmiddels volwassen geworden vrouwen en mannen, die dit als kind meemaakten?
    • En hoe weten de volwassenen, die dit als kind meemaakten, dat dit een naam heeft: Verlaat Verdriet?

    Om met dit laatste item te beginnen: Verlaat Verdriet-ers zijn zich vaak niet bewust van de gevolgen, die zich vastgezet hebben in hun lijf, en die hun verdere leven beïnvloeden.

    De volwassene, de dode afwezige ouder en het kind

    Het leven van kinderen ging verder na de dood van de ouder(s). Als kind wil, en moet, je ook verder met je leven. De aanpassing-, overleef- en groeikracht ligt vooraan. Terwijl de vanzelfsprekende veiligheid, continuïteit en unieke ouderliefde verdween. Vaak bereik je pas veel later in je leven een moment, waarop je vastloopt of je niet prettig voelt en niet begrijpt waar dit aan ligt.

    Inmiddels zijn de dode ouder(s) verworden tot een verhaal, wat je kunt vertellen zonder er iets bij te voelen. De onomkeerbare gebeurtenis heeft je weliswaar gevormd, maar je bent je niet bewust van de impact, en de gevolgen voor jou. De  dood van je ouder(s) is een soort gegeven. Een feit. Daar ga je toch niet naar terug: dat is zinloos, moeilijk en niet nodig. ‘Daar heb ik geen last van’ denken velen.

    Zo zet de Verlaat Verdriet-er zichzelf en anderen (ook hulpverleners) op een dwaalspoor van ontkenning en niet aangaan.

    Ervaringsgenoten en ervaringsverhalen

    Herkenning van dit patroon kan ontstaan door het lezen van boeken over patronen bij Verlaat Verdriet of interviews en films en docu’s over jong ouderverlies. Volwassenen geven hierin aan dat de dood van hun ouder(s) een rode draad in hun leven vormt. En opeens geven anderen woorden aan het gevoel, wat in de Verlaat Verdriet-er opgeslagen ligt.

    Vragen

    Meteen kunnen dan de vragen opkomen

    • Met wie kan ik dit nu nog delen?
    • Wat gebeurt er met me wanneer ik deze beerput opentrek?
    • Hoe kan alles, waar ik nu tegen aanloop in mijn leven, een relatie hebben met die dood van mijn ouder(s), zo lang geleden?

    Zo is het dwaalspoor gelegd en begint hulpverlening, wanneer die gezocht wordt, regelmatig bij een ander aanknopingspunt. Om het feit van die dood in de context van het levensverhaal te kunnen plaatsen vergt kennis, en inzicht om de juiste vragen stellen.

    Kennis vanuit ervaring

    Gedurende het symposium Teruggaan om verder te kunnen over de impact van de vroege dood van een ouder, geven we inzicht in de gelaagdheid en de complexiteit van Verlaat Verdriet en een verlaat rouwproces.
    Vijfentwintig jaar ervaringsgericht werken met volwassenen uit de doelgroep Verlaat Verdriet brengt veel kennis. Kennis, die wij bieden. Kennis, die op vele manieren inzichtelijk gemaakt wordt gedurende ons gevarieerde dagprogramma met cabaret, interactieve interviews en deelsessies.

    Handreikingen voor hulpverleners

    We bieden handreikingen, en u ontvangt twee boeken om uw cliënten met Verlaat Verdriet geïnspireerd te kunnen begeleiden.

    Van harte welkom!

    Blog van Els Pronk

    Blog geschreven door Els Pronk, mede-organisator van symposium voor hulpverleners Teruggaan om verder te kunnen.

    Kenniscentrum Verlaat Verdriet

    Volg de aankondiging op Kenniscentrum Verlaat Verdriet: www.kenniscentrumverlaatverdriet.info en/of meld u nu meteen aan via https://kenniscentrumverlaatverdriet.info/ticket-symposium/

     

     

  • | | | |

    Irene Terpstra: Groei in bewustzijn, wie ben ik en wie ben jij?

    DoorTitia Liese

    Irene Terpstra

    Afgelopen najaar deed Irene Terpstra een workshop Dubbel Ouderverlies bij Albertine Richaerts en mij. Irene was een jaar toen ze haar moeder verloor, en zes jaar toen ze ook haar vader verloor. ‘Mijn boek is bijna af.’ vertelde ze tijdens de workshop. ‘Ik laat het je weten als het boek beschikbaar is.’ Het boek is er. Ik geef haar boek ‘Groei in bewustzijn‘ graag aan je door.

    Groei in bewustzijn – Wie ben ik en wie ben jij?

    Ben jij op jonge leeftijd één of beide ouders verloren? Of voel jij je soms vervreemd van wie je werkelijk bent? Dan is het boek “Groei in bewustzijn – Wie ben ik en wie ben jij?” geschreven voor jou. Veel mensen die in hun (vroege)jeugd wees zijn geworden belanden vroeg of laat in een identiteitscrisis. Ze passen zich aan, overleven, en vergeten gaandeweg wie ze in de kern zijn.  Zonder stevig fundament is het lastig bouwen aan een stabiel leven. Vroeg of laat begin je te wankelen en vraagt iets diep van binnen: Wie ben ik eigenlijk?

    Als jong kind je beide ouders verliezen

    De auteur van dit boek weet uit eigen ervaring wat het betekent om als jong kind je ouders te verliezen. Wat dat met je doet is met geen pen te beschrijven, maar in dit boek probeert zij het toch. Het gaat over jezelf verliezen en weer terugvinden. Over hoe je leert acteren in het leven, terwijl je diep van binnen eigenlijk gewoon jezelf wil zijn. Haar moeder overleed toen ze net één jaar oud was, haar vader toen ze amper zes was. Al vroeg verdween het kind dat ze eigenlijk was naar de achtergrond. Ze leerde overleven, zich aanpassen, gevoelens weg te stoppen. En wie niet leeft vanuit haar ware kern, raakt zichzelf kwijt.

    Persoonlijke reis

    In Groei in bewustzijn neemt zij je mee op een persoonlijke reis die raakt aan een universeel verlangen: leven vanuit wie je werkelijk bent. Het boek biedt herkenning, inzichten en hoop. Het laat zien hoe je het contact met jezelf kunt herstellen, en hoe je de fundamentele kern in jezelf weer zichtbaar kunt maken, zelfs als alles om je heen is weggevallen.

    Voor wie is dit boek?

    Dit boek is geschreven voor iedereen die zichzelf beter wil leren kennen of een ander in nood wil bijstaan. Maar het is in het bijzonder waardevol als je:

    • op jonge leeftijd één of beide ouders bent verloren;
    • worstelt met een identiteitsvraag of zelfbeeld;
    • kampt met ingrijpende levenservaringen of trauma;
    • verlangt naar heling, verdieping en echte verbinding met jezelf;
    • hulpverlener bent.

    “Elke keer dat jij geraakt wordt door iets wat echt is, ontsteek je het licht in jezelf. Je herinnert je weer wie je bent.”

    Boek bestellen

    Groei in bewustzijn

  • | | | |

    Als horen en zien je lijken te vergaan

    DoorTitia Liese

    ‘Zou het ook zo kunnen zijn dat alle rouw en rotgevoelens die ik vroeger had en niet tot uitdrukking kon brengen in me zijn blijven zitten nu dagelijks korte of langere tijd boven komen? Zo voelt het wel. Ik probeer er de tijd voor te nemen.’

    Horen en zien

    Het kan je zomaar overkomen. Je bent op weg met je verlate rouwproces. Ineens lijken horen en zien je te vergaan door een kakofonie aan gevoelens. Gevoelens die je altijd uit de weg bent gegaan. Die je heel diep weg hebt gestopt. Zo ging je overleven na het verlies van je ouder(s). Je stopte je gevoelens ver weg. Deksel erop. Bestaan niet meer.

    Angst voor voelen

    Angst voor voelen is de hoge drempel die Verlaat Verdriet-ers kan verhinderen hun proces aan te gaan. De angst overspoeld te worden door een stortvloed van verdriet. Van tranen. Een stortvloed die nooit meer zal stoppen. Als jou dat overkomt is het helpend je te realiseren dat dit hoort bij de weg van overleven naar leven. De weg van overleven door je gevoelens altijd onder controle te houden naar de weg van leven. Je gevoelens bevrijden van de controle. Ze deel uit laten maken van wie je in werkelijkheid bent. Je hebt een leven te winnen!

    Oude patronen

    Als dit zich voordoet bij jou is de kans groot dat je gaat reageren vanuit oude patronen. Patronen die je al zo lang gebruikt dat je ze niet eens meer herkent als hardnekkige overtuigingen die jou helpen te overleven. Zoals bijvoorbeeld: altijd streng zijn voor jezelf. Jezelf op de kop zitten met negatieve oordelen over jezelf of over de wereld om je heen. ‘Het lukt me niet.’ ‘Wat ben ik toch een kneus.’ ‘Waarom ben ik er nog steeds niet vanaf.’ Precies dat, wat je niet zou moeten doen omdat het niet helpend is. Het lijkt alsof je het niet goed doet. Maar je doet het juist heel goed. Wat je kunt doen in deze situatie is met zachtheid naar jezelf kijken. Met mededogen voor het kind in je dat zo angstig is. Tijd nemen voor jezelf. Nu het Gevoelswoordenboek downloaden dat je gratis kunt downloaden van Kenniscentrum Verlaat Verdriet. Aan het werk gaan met dit Gevoelswoordenboek dat speciaal is gemaakt voor de situatie waar jij nu in zit: iets willen doen in je proces, maar niet weten wat.

    Verlaat Verdriet-ers aan het woord

    Verlaat Verdriet-ers aan het woord over hun ervaringen met het Gevoelswoordenboek.

    • Zo fijn om tijd te maken voor mezelf, en een werkvorm te hebben om nog lang te bewaren;
    • Ik ging er echt helemaal in op;
    • Zo bijzonder om te doen, en het is echt prachtig geworden;
    • Fijn om niet zoals altijd in mijn hoofd te zitten, maar iets met m’n handen te doen;
    • De woorden kwamen vanzelf terwijl ik met de kleuren bezig was.

    Wat je verder helpt

    #verlaatverdriet #verlaterouw #kenniscentrumverlaatverdriet #symposiumvoorhulpverleners #teruggaanomverderte kunnen