• | |

    Ze heeft toch rouwverwerking gehad….

    DoorTitia Liese

    Ze heeft toch rouwverwerking gehad….

    Steeds vaker krijg ik signalen als: ‘Ze heeft toch rouwverwerking gehad‘ uit de wereld van hulpverleners. Het zijn verzuchtingen in deze – of vergelijkbare – bewoordingen van professionals die werken met kinderen die in hun jeugd een ouder – of hun beide ouders – hebben verloren. Kinderen. Tieners. Pubers. Adolescenten. Jong volwassenen. Die onbegrijpbaar gedrag vertonen. Die, en dat is nog vele malen ernstiger, onbegrepen gedrag vertonen. Jonge Verlaat Verdriet-ers die zich, ondanks alle goedbedoelde hulp die ze na het verlies van hun ouder(s) kregen, onbegrepen voelen. Zich nog verder afsluiten voor weer een hulpverlener die er geen snars van begrijpt. Zij/hij heeft toch rouwverwerking gehad! Wat kan er dan nu nog aan de hand zijn?

    Hulpverleners

    Elke keer als ik weer zo’n verzuchting hoor of lees voel ik de boosheid in me opkomen. De frustratie. Wanneer, oh wanneer, dringt het eens bij hulpverleners door dat een kind dat een ouder verliest door overlijden veel meer verliest dan die ouder alleen. Oneindig veel meer. Wanneer dringt het eens bij hulpverleners door dat hulpverlening bij jong ouderverlies is gebaseerd op onderzoek van wetenschappers naar kinderen, verlies en rouw. Wanneer dringt het eens bij hulpverleners door dat deze wetenschappers geen snars weten van de gelaagdheid en de complexiteit van de gevolgen van jong ouderverlies op de lagere termijn. En wanneer dringt het eens bij hulpverleners door dat ‘rouwverwerking’ bij kinderen die hun ouder(s) verliezen niet voorkomt dat deze kinderen in hun volwassenheid vast kunnen lopen in patronen van de overleefkracht die ze hebben moeten gebruiken om zich staande te houden.

    Schaamte overwonnen

    ‘Weet je wat het is?’ stelt een van de deelnemers – zelf wetenschapper en onderzoeker – in een Verlaat Verdriet-workshop enige tijd geleden. ‘Wetenschappers denken altijd dat zij gelijk hebben’.
    Wat ben ik blij met Verlaat Verdriet-ers als Annemieke Arendsen die haar angst, en haar schaamte, om naar buiten te treden overwint. Een artikel schrijft over het vroege verlies van haar vader dat kort geleden is gepubliceerd in NRC. Haar artikel met ons deelt tijdens het Verlaat Verdriet-symposium van 2 maart j.l. Die de moed opbrengt zich te laten interviewen door een krant (Algemeen Dagblad, editie Utrecht. Zaterdag 30 maart 2024. Binnenkort mogelijk doorgeplaatst naar andere regionale edities van Algemeen Dagblad. En mogelijk ook naar regionale edities van De Stentor.)
    Wat ben ik blij met Joost Klein, die onbeschroomd laat weten wat het vroege verlies van zijn ouders met hem heeft gedaan. En nog doet. Wat zijn trieste zoektocht naar adequate hulp met hem heeft gedaan. En nog doet.

    JA

    JA – het is tijd

    • Om hulpverleners te scholen in de complexiteit van de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn;
    • Voor een Verlaat Verdriet-symposium voor hulpverleners;
    • Voor een nieuwe website: Kenniscentrum Verlaat Verdriet.

    Ik kan je verzekeren: aan alle JA’s wordt gewerkt (en nog veel meer!).

  • In memoriam Kars van Voorthuizen

    DoorTitia Liese

    In memoriam Kars van Voorthuizen

    ‘Ik heb afscheid moeten nemen van mijn lieve zoontje, mijn moeder en vele die ik liefheb‘. Tot mijn ontsteltenis las ik gisteren het overlijdensbericht van Kars van Voorthuizen op Facebook. Kars van Voorthuizen, 19 november 1993 – 25 maart 2024.

    Verlaat Verdriet-er

    Vijf jaar geleden deed Kars bij mij mee aan een Verlaat Verdriet-workshop. In datzelfde jaar was hij deelnemer aan de eerste Weg van liefde in Codiponte. Kars, een man van uitersten. Begenadigd fotograaf met een speciaal oog voor perspectieven. Wereldreiziger. Hartstochtelijk duiker. Tegelijkertijd een Verlaat Verdriet-er die z’n plek niet kon vinden. Jong zijn vader Gert Jan verloor. Kort voor de Verlaat Verdriet-workshop ook zijn broer Jort op vijfentwintigjarige leeftijd, aan dezelfde ziekte als hun vader.

    Zijn verlangen naar leven vaak even groot als zijn verlangen bij zijn vader en zijn broer te zijn. Strijd met zichzelf. Strijd met de mensen van wie hij het meeste hield. Die het belangrijkst voor hem waren. Strijd met leven. Strijd met dood.
    We ontmoetten elkaar jaren geleden in de haven van Harlingen. Reisden samen een stukje met de trein naar Leeuwarden. In Franeker stapte Kars uit. Ik zag een geslagen man de trein uitlopen. Gebukt onder de zware last van zijn bestaan. ‘Hoe moet dit ooit nog goedkomen’ vroeg ik me af.

    Vader met zoon

    Kars vond een plekje in een project voor begeleid wonen. Jaren hadden we weinig tot geen contact. Tot Kars mij twee jaar geleden het bericht stuurde van de geboorte van zijn zoon. Jip. Kars en Jip. Iconische foto van een trotse vader, die zijn pasgeboren zoon op handen draagt.

    Liefde

    Mijn gedachten, en mijn liefde gaan uit naar deze jonge vader. Overleden aan de ziekte waaraan ook zijn vader en zijn broer overleden. Die zijn nog hele jonge zoontje los moest laten. Naar zijn zoontje, dat al zo jong zijn vader moet missen. Dat een leven voor zich heeft zonder zijn vader Kars. De vader die zo trots was op hem.
    Mijn gedachten gaan ook uit naar de moeder van Kars. De vrouw die jong haar man Gert Jan verloor, de vader van haar beide zoons. Die haar zoon Jort verloor op vijfentwintigjarige leeftijd. En nu, nog geen tien jaar later, haar eenendertigjarige zoon Kars.

    ‘Ben nu bij Gert Jan en Jort.’ staat op het bericht van overlijden.
    Kars, mooie, bijzondere, zoekende man. Wat had ik je graag nog eens willen spreken.

  • | | | |

    We hebben een engel op onze schouder

    DoorTitia Liese

    We hebben een engel op onze schouder. Je ziet haar niet. Maar ze bestaat wel. Ik vertel je straks meer over onze engel. Maar nu eerst iets over ons: Maartje, Davide, Pomme en mijzelf (Titia).

    Afgelopen week schreef ik in mijn blog Een levens veranderend weekend in Codiponte over Casa Bodoni en ons gezamenlijke project op het pleintje van CodiponteCastello. Met veel plezier vertel ik je iets meer over wie wij zijn. Ik doe dat aan de hand van bovenstaande foto die Davide op zondag 23 maart 2024 van ons – Maartje, Pomme en Titia – maakte. Als maker van de foto staat Davide er zelf niet op. Daarom begin ik graag Davide aan je voor te stellen.

    Davide

    Davide Donati is de man van Maartje. Samen hebben ze ruim 15 jaar geleden de Concia, toen een bouwval, aangekocht. En eigenhandig gerestaureerd. Een enorme klus, die heel wat voeten in de Italiaanse aarde heeft gehad alvorens dat wat een totale ruïne was omgetoverd was tot de B&B die de Concia nu is. Davide, warmtetechnicus van zijn vak, heeft naast zijn indrukwekkende kennis van bouwen, verbouwen en restaureren een grote liefde voor historie. Niet in de laatste plaats voor de rijke historie van de Lunigiana. Dus ook van Codiponte, en directe omgeving.

    En dat alles gaat ook nog gepaard aan de grote liefde voor de Italiaanse keuken die zijn moeder aan hem heeft doorgegeven. Een liefde die hij elke keer weer met ons deelt in de vorm van verrassende en heerlijke maaltijden. Die hij in de nabije toekomst gaat delen in de kookcursussen die hij gaat geven in hun bistro die nu in restauratie is. Op ons pleintje van CodiponteCastello.

    Maartje

    Links op de foto zie je Maartje Schönefeld. Nederlandse van geboorte. Vijfentwintig jaar geleden voor de liefde naar Italië vertrokken. Naar Davide. Daar, vooral in Codiponte, haar draai heeft gevonden. Psycholoog en musicienne voor oorsprong heeft Maartje zich in de loop van de jaren ontwikkeld tot bouwster, restaurateur en binnenhuisarchitect van formaat.

    Met een schat aan kennis en ervaring van toegangswegen, uitvalswegen, paden, paadjes, blokkades, openingen in het oerwoud van Italiaanse regelgeving. Probleem? Maartje gaat het aan. Gaat door tot ze is waar ze wil zijn. Drijvende kracht achter de nieuwe vorm op het pleintje van CodiponteCastello, waar nu zo hard aan wordt gewerkt. #maartjelostallesop merkte een deelneemster aan De weg van liefde jaren geleden op. En zo is het maar net.

    Pomme

    Rechts op de foto Pomme Termond. Psychotraumatoloog, lichaamsgericht traumatherapeut. Verbindt een schat aan ervaringskennis aan een gedegen wetenschappelijk onderbouwde kennis uit theorie. Pionier. Therapeut. Trainer. Coach. Opleider. Buitensportinstructrice. Alpiniste. En nog heel veel meer.

    Ondervond aan den lijve wat een overweldigende kracht burn-out kan hebben op je hele zijn. Op je lijf. Je geest. Op je energie. Besloot – toen ze de burn-out eenmaal had overwonnen – haar beroepsleven om te gooien en meer en meer ervaringsgericht te gaan werken. Afgelopen vrijdag, 22 maart 2024, vertrokken Pomme en ik samen voor een weekend naar Codiponte. Waar Pomme direct alle mogelijkheden zag die Casa Bodoni en het project op het pleintje van CodiponteCastello haar en haar werk kan gaan bieden.

    Titia

    Midden op de foto ik zelf. Titia. Al in mijn jeugd verbaasde ik me er over dat mijn verlangen altijd was mensen bij elkaar te brengen. Wat op z’n zachtst gezegd een beetje merkwaardig was voor iemand – ik dus – die zo verlegen was dat ik me jaren heb afgevraagd of ik niet gewoon mensenschuw was. In de loop van de tijd verdween dat verlangen naar de achtergrond.

    Tot het, rond mijn vijftigste, weer naar de oppervlakte kwam. En ik me – als winst van een intensief innerlijk proces van verwerken en helen – herinnerde wat mijn diepste kind-verlangen was. En wat ik aan het doen was, met mijn Verlaat Verdriet-werk. Om dan – inmiddels zeventig-plusser – te ervaren hoe dat hele diepe verlangen nu vorm kan gaan krijgen op het pleintje van CodiponteCastello. In Casa Bodoni – internationaal centrum voor levensverhalen. Ontmoetingsplek voor Verlaat Verdriet-ers van overal over de wereld.

    Engel

    Het is inmiddels al een traditie geworden. Eens per jaar komt Angie een paar dagen naar Terschelling als ik daar ben. Om te genieten van de zee en het strand. Inspiratie op te doen op het eiland. In de Aquamarijn, mijn onderkomen waar het zo heerlijk toeven is. ‘Ik vind dat Pomme en jij elkaar moeten kennen.’ meldde Angie vorige zomer ineens terwijl we buiten in de zon zaten. ‘Ik ga jullie met elkaar in contact brengen via een groepsapp.’ Zo gezegd, zo gedaan. Het contact was er in een ommezien. ‘Zo, zei Angie tevreden. ‘Dan ga ik er nu tussenuit.’
    De rest is geschiedenis.
    We hebben een engel op onze schouder. Een engel die ons vieren heeft samengebracht.
    Angie is haar naam. Hoe zou het anders kunnen zijn.

    Lees meer

  • | | |

    Verdriet om mijn vader zal er altijd zijn

    DoorTitia Liese

    Vanochtend ontving ik van Annemieke Arendsen via de app een foto van een interview met haar in de Utrechtse editie van het Algemeen Dagblad: ‘Verdriet om mijn vader zal er altijd zijn.’

    Annemieke, nu veertig, verloor op driejarige leeftijd haar vader. Verlaat Verdriet-ers die deel hebben genomen aan het Verlaat Verdriet-symposium Vader van 2 maart j.l. hebben Annemieke gezien en gehoord. Bij die gelegenheid deelde ze het door haarzelf geschreven artikel dat vlak daarvoor in NRC was geplaatst.

    Mijn verhaal

    Annemieke schrijft me dat ze veel reacties krijgt op het interview. ‘Dit had mijn verhaal kunnen zijn’ krijgt ze diverse keren als reactie. Ook schijft Annemieke me hoe ze, dank zij de openheid die ze nu aandurft, van twee heel nabije collega’s te horen krijgt dat ook zij op heel jonge leeftijd een ouder verloren. Ze hebben het nooit van elkaar geweten.

    Citaat uit het interview

    ‘Het verdriet door het overlijden van mijn vader zal er altijd zijn. Soms is het ver weg, soms komt het aan de oppervlakte. Mijn streven is dat er meer openheid over jong ouderverlies komt, ook – of juist – als je inmiddels volwassen bent. Er is niets geks aan als je er als volwassene nog mee bezig bent. Een maximum leeftijd voor verlate rouw bestaat niet.’

    Algemeen dagblad

    Het interview met Annemieke Arendsen is op zaterdag 30 maart 2024 verschenen in de Utrechtse editie van het Algemeen Dagblad. Mogelijk wordt dit artikel in de komende tijd doorgeplaatst naar andere edities van het Algemeen Dagblad. En/of naar regionale edities van de Stentor. Mogelijk kom je het interview met Annemieke in een van bovengenoemde edities alsnog tegen.

    Tip

    Voor Verlaat Verdriet-ers die lid zijn van de besloten Verlaat Verdriet-Facebookgroep heeft Annemieke het artikel geplaatst in de besloten groep.

    Hulp

    Lezen

    Teruggaan om verder te kunnen 

    Lezen & doen

    Verlaat Verdriet (Ver)Werkboek