• | | | | | |

    Rouwen om een verloren leven

    DoorTitia Liese

    Rouwen om een verloren leven: een voorbeeld uit de praktijk

    ‘Ik rouw om mijn verloren leven. Ik rouw om het gevoel dat ik, na het verlies van mijn vader, niet meer heb geleefd’. M., een nog jonge vrouw (begin 30), zegt het tijdens een individuele Verlaat Verdriet-basisworkshop. Ze zegt het hardop. Grimmig. In haar stem klinken verdriet, boosheid, machteloosheid en een eindeloze eenzaamheid.

    Voor ‘de buitenwereld’ zijn Verlaat Verdriet en verlate rouw bij Verlaat Verdriet nog (te) vaak onbegrijpelijke fenomenen. Niet te vatten. ‘Dat is toch al zo lang geleden?’ ‘Daar kun je nu toch geen last meer van hebben?’ ‘Je koestert je verdriet’. Een kleine greep uit de opmerkingen die Verlaat Verdriet-ers vaak te horen krijgen, als ze vertellen over het verdriet, de pijn en de boosheid die hun leven moeizaam en zwaar maken. ‘Ik leef in een hel’, zegt een andere Verlaat Verdriet-er. ‘Ik wil dit leven niet meer.’

    Voor veel Verlaat Verdriet-ers is het (te) moeilijk om toe te geven, maar veel van hen kennen die gevoelens een verloren leven te leven. Voor veel ‘buitenstaanders’, en dan bedoel ik de ‘buitenstaanders’ die wel begrip op kunnen brengen voor de levenslange invloed van het vroege verlies van een ouder, is een verlaat rouwproces een rouwproces om je overleden ouder. Een verlaat rouwproces is echter veel meer dan dat alleen. Een verlaat rouwproces is een veel meer omvattend proces, dat uit veel dimensies en veel lagen bestaat.

    Dimensie van een verlaat rouwproces

    De rouw om een verloren leven is één van die dimensies in dit proces. ‘Weet je wat het is’, geef ik M. als antwoord op haar uitroep. ‘Dit is een moment waarop je je leven kunt veranderen. Iedere dag die je boos, verdrietig, wanhopig, wrokkig blijft om je verloren leven, plak je aan je verloren leven. Jij kiest er nu voor het anders te gaan doen. Jij kiest er nu voor te gaan leven, in plaats van te overleven. Jij kiest er hier en nu voor jezelf een uitweg te gunnen uit pijn, boosheid, verdriet, wanhoop en wrok. Door hier te zijn heb je die keuze gemaakt. Je geeft jezelf een nieuw leven door je verlate rouwproces aan te gaan. Het is tijd voor je om te rouwen om je verloren leven.’

    Tip

    Lees meer over het gevoel van een verloren leven in de metafoor van Toine in mijn boek Teruggaan om verder te kunnen.

  • | | | | | | | |

    Het menselijk tekort: mijn vader

    DoorTitia Liese

    Mijn vader was een beschadigd man. Beschadigd geraakt in zijn jeugd, met name door de slechte relatie die hij met zijn vader – mijn opa – had.
    Mijn opa was een beschadigd man, beschadigd geraakt als gevolg van het feit dat zijn vader het gezin veel te vroeg verliet voor een andere vrouw en aan de drank raakte.

    Het menselijk tekort

    Dank zij zijn liefde voor mijn moeder – en de liefde van mijn moeder voor hem – had mijn vader een goed en vervuld bestaan. Rijk aan liefde. Rijk aan cultuur. Rijk aan kunst. Rijk aan toekomst.
    Aan dit alles kwam een einde toen mijn moeder ziek werd en stierf en mijn vader achter bleef met twee kinderen van 5 en 8 jaar.
    Beschadigde man, die door het lot opnieuw beschadigd werd. Die opnieuw geconfronteerd werd met het menselijk tekort. Nu ook nog als alleenstaand vader en opvoeder van twee jonge kinderen.

    Word een dochter je moeder waardig

    Ik zocht – en vind – Rilkes Liebes-lied in het herinneringsboekje dat mijn vader na de dood van mijn moeder voor mij heeft geschreven. Ik vind dit liefdes-lied op één van de laatste bladzijden van het boekje, op de rechter bladzijde. Op de linker bladzijde een foto van de kist waarin mijn moeder ligt. Thuis opgebaard. Op en rondom de kist alle bloemstukken die er op dat moment waren.
    Boven deze foto staat geschreven: ……….‘Ik schreef al, dat Mam zo goed voor jullie zorgde, zó dat geen het haar zou hebben verbeterd. Mam heeft ook een zeer bijzondere vreugde aan het moederschap beleefd en ook al was het haar wel eens wat zwaar, vooral de laatste tijd voor ze echt ziek werd, ik ben toch blij, dat ze jullie heeft gehad en dat ze jullie nog wat heeft zien opgroeien. Ze stelde zich veel van jullie toekomst voor. Ik hoop, dat die zal zijn, zoals zij het graag gezien had en ik hoop dat, wie ook in je leven een plaats van betekenis zal gaan innemen – zij, die je moeder is geweest en die zo ontzettend veel èn van mij èn van jullie beiden gehouden heeft, daarin niet geheel ontbreken zal. Het is hierom vooral, dat ik voor jou dit kleine herinneringsboekje, dat je overal mee naar toe kunt nemen, heb gemaakt.
    Word een dochter je moeder waardig!’

    Mijn vader was een zorgvuldig man. Op bladzijde 1 van het boekje: Nieuwjaarsdag 1958. Gisteren hebben we wat ons van Mammie nog restte naar Dieren gebracht, waar de crematie van haar stoffelijk overschot heeft plaats gehad. Op de laatste bladzijde: gesloten Pasen 1958.

    Beschadigde man.
    Beschadigd mens.
    Het menselijk tekort.
    Hoe had hij het beter kunnen doen? 

  • | | | | | | | | | | | |

    Kom hier, dat ik u kus

    DoorTitia Liese

    In de afgelopen dagen las ik het boek Kom hier, dat ik u kus van de Belgische schrijfster Griet op de Beeck. Dit boek geef ik graag als Leestip aan je door.

    Kom hier, dat ik u kus is werkelijk een heel mooi boek. Ongetwijfeld herkenbaar en invoelbaar voor heel veel Verlaat Verdriet-ers. In een prachtige, rijke taal geschreven. Mooie, fijnzinnige, humoristische en soms uitgesproken scherpe, verdrietige en boze beschrijvingen van mensen, van gebeurtenissen en van ervaringen uit het leven van een volwassen vrouw, die als negenjarig kind haar moeder verloor.
    Een absolute aanrader!

    Griet op de Beeck
    Kom hier, dat ik u kus.
    ISBN 978 90 446 2310 9

    Mona verliest als kind van negen haar moeder als gevolg van een auto-ongeval. Kom hier, dat ik u kus laat het leven zien van Mona, als kind, als vierentwintig jarige, en als vijfendertig jarige. Een verhaal over waarom we worden wie we zijn, geschreven met humor, scherpte en eerlijkheid. Over ouders. Over een stiefouder. Over kinderen. Over verantwoordelijkheid. Over schuld. Over eenzaamheid. Over geheimen. Over ziekte. Over zwijgen. Over de gevaren van sterk zijn. Over vergeten. Over niet kunnen vergeten. Over jezelf durven redden. En natuurlijk ook nog over de liefde.

    Citaten uit Kom hier, dat ik u kus

    Deel 1, bladzijde 63
    Ik lig in mijn donkere kamer, en ik probeer gewoon te luisteren naar de geluiden. De wind buiten. Een deur beneden die wordt dichtgetrokken. Ik ben niet alleen, dat zeg ik hardop, en dan nog een keer. Ik weet niet of andere mensen dat ook hebben, maar soms voelt het alsof er iets bijt in mijn keel, iets wat vasthoudt en niet meer los wil laten. Nu is het zo’n soms. 

    Deel 2, bladzijde 165/166

    ……..  Het is in het beklemtonen dat iets niet erg is, dat het ons niet bang maakt, dat we er niet triest van zijn geworden, dat we vaak net de heftigheid van de ware emotie verraden, ook al geloven we het schimmige zelfbedrog terwijl we aan het formuleren zijn. Dat beweerde Charlie toen Alexander onlangs verzekerde dat de dood van onze moeder hem niet had getekend, ik vond het iets om over na te denken. 

    Deel 3, bladzijde 381

    Ik denk: ik wil begrijpen wat de liefde is, onthouden dat dat alles is, of toch bijna. Ik wil redden wat er te redden valt, mijzelf bijvoorbeeld, ik wil weten wat ik waard ben, kiezen voor wat klopt en goed is, geloven dat dat mag. Ik denk: dat is het, ik wil durven, eindelijk. Ja. 

     Lees meer over Griet op de Beeck

  • | | | | | | | | | | |

    Bibliotherapie: Zonder Ouders

    DoorTitia Liese

    Gisteren, tijdens de Terugkomdag van de workshop Dubbel Ouderverlies, kreeg ik een boek cadeau van één van de deelnemers: Zonder Ouders, geschreven door Judith van der Stelt.

    Van der Stelt, J.
    Zonder Ouders
    ISBN: 97890-8570-637-3
    Uitgegeven in 2010

    Vijf portretten van mensen die tussen 1922 en 1952 in het Elisabeth Gasthuis (Weeshuis, van 1555 tot 1952) in Culemborg hebben gewoond.

    Citaten

    Uit twee van de portretten:
    Arie Pothuizen, geboren in 1920, woonde van 1923-1939 in het weeshuis.
    Drie jaar toen zijn moeder overleed, 3,5 jaar toen zijn vader overleed.

    Over mijn ouders heb ik nooit meer iets gehoord. Nu denk ik nog wel ‘ns: ik had het aan m’n tánte moeten vragen. Hoe was moeder? Maar ja, dat deed je niet. Je praatte sowieso veel minder vroeger. Ik weet dus niets over mijn moeder, maar ze staat wel naast m’n bed. Ziet u wel? Toen mijn zus voelde dat haar einde naderde, zei ze: moeder moet nu maar bij jou staan, Arie. Door die foto is ze toch een beetje bij me. Het klinkt misschien gek, maar ik vind het een mooie vrouw. Ik zeg altijd: als moeder geleefd had, dan had ik haar op handen gedragen.

    Corrie Pop-van Beurden, geboren in 1925, woonde van 1934-1942 in het weeshuis. Zeven jaar toen haar moeder overleed, 8 jaar toen haar vader overleed.

    Uiteindelijk is het voor ons allemaal een slag geweest dat ons gezin zo uit elkaar is gevallen. Mijn oudste broer zei op zijn sterfbed dat het het ergste was wat hem ooit was overkomen, terwijl hij toch al het overlijden van zijn zoon had meegemaakt en twee vrouwen was verloren. Misschien ligt het aan de leeftijd waarop je zo’n drama meemaakt, dat kan ook. Van mijn jongste broer vonden we na zijn overlijden een brief waarin stond dat hij nooit had willen trouwen en kinderen krijgen, omdat hij geen enkel ander kind aan wilde doen wat hem zelf op zijn veertiende was overkomen. Misschien is dat de reden waarom ik mijn kroost nog altijd graag bij me heb. Dat wilde ik vroeger, en dat wil ik nog steeds.