• | | |

    Interview met Roxane van Iperen

    DoorTitia Liese

    In Volkskrant Magazine van 13 mei 2023 een groot interview met Roxane van Iperen.

    Dilemma

    Het voelt regelmatig als een dilemma: schrijf ik alleen over trauma als het specifiek gaat over de gevolgen van jong ouderverlies op de langere termijn? Of schrijf ik ook over trauma als gevolg van onveiligheid, bedreiging en verlies als dat niet specifiek gaat om jong ouderverlies door overlijden?

    Interview

    In het interview met Roxane van Iperen naar aanleiding van haar nieuwe, sterk autobiografische, boek Dat beloof ik lees ik over een aantal thema’s die ze noemt. Thema’s die overeenkomen met ervaringen van Verlaat Verdriet-ers. Per slot van rekening kun je als Verlaat Verdriet-er altijd zelf besluiten of je het interview wilt lezen, of niet.

    Bijvoorbeeld

    ……….Wat ik invoelbaar heb proberen te maken, is hoe fysiek je het leven ervaart in zulke situaties. Letterlijk, omdat het om lijfsbehoud gaat. En omdat onverwerkt trauma in je lichaam gaat zitten, waar het vervolgens steeds meer je gedrag dicteert. Ik heb daar eerder over geschreven. Dat het bijna gescheiden gemeenschappen zijn. Je hebt mensen die een leven van de geest leven, van het hoofd, maar dit soort mensen leeft een leven van het lichaam……….

    ………. ‘Maar een traumatisch verleden haalt je altijd in’, zegt ze. ‘Je moet rouwarbeid verrichten. Zeker als je kinderen krijgt moet je bereid zijn je troep op te ruimen, want anders ga je hen ermee belasten.’………

    Boek

    Dat beloof ik

  • | | |

    Beter bestreden dan genegeerd

    DoorTitia Liese

    Suze Robertson, 1855 – 1922
    Baanbrekend kunstenares
    Twee jaar toen ze haar moeder verloor.

    Beter bestreden dan genegeerd

    Het wordt genoemd in de literatuur van nu over de vrouw die in haar tijd baanbrekend werk heeft verricht in de schilderkunst. Suze Robertson. Kunstenares ‘van de statuur van Van Gogh’. Radicale vernieuwer. Inspirator voor schilders die van haar leerden, zoals Mondriaan. Kunstenares die vocht voor een zichtbare plaats in haar wereld van de kunst. ‘Is beter te worden bestreden dan genegeerd’.
    Na haar dood alsnog in de zij-lijn van de officiële kunstgeschiedenis terecht gekomen. Genegeerd. Door professionals. Verlaat Verdriet-er in de zij-lijn.

    Het wordt genoemd in de onderzoeksliteratuur die sinds kort de vrouw Suze Robertson en haar werk alsnog in het licht zet. Suze Robertson was twee jaar toen ze haar moeder verloor. Opgenomen in het liefdevolle pleeggezin van haar tante. Pleegouders bij wie ze kansen kreeg die ze in haar gezin van herkomst (mogelijk) niet zou hebben gekregen. Pleegouders die de keuzen die ze maakte om te werken als zelfstandig kunstenares blijvend ondersteunden.

    Het wordt genoemd. Verlies van haar moeder. Weg uit haar gezin van herkomst. Pleeggezin. Incidenten die in de literatuur verder niet zoveel om het lijf lijken te hebben.
    Verlaat Verdriet-er in de zij-lijn.

    Tentoonstelling

    Ik loop rond op de tentoonstelling van het werk van Suze Robertson in Panorama Mesdag in Den Haag. Haar werk heeft daar gehangen vanaf september 2022. De laatste dagen van deze tentoonstelling zijn nu aangebroken.

    Traumasporen

    Ik loop rond. Zie – en voel – de traumasporen om me heen. In haar werk. ‘Verstild’ wordt haar werk genoemd. ‘Eenzaamheid’ is wat ik zie. En voel. Zo schildert iemand die de ervaring van innerlijke eenzaamheid tot in haar diepste vezels kent. In zich draagt. Verlaat Verdriet-er in de zijlijn.

    Ik zie, en lees, haar biografie. Geboren in 1855. Twee jaar als haar moeder sterft. Pleeggezin. Een huwelijk waarin het op alle mogelijke manieren ontbreekt aan wederzijds begrip. Voor haar tijd, en voor haar positie als vrouw, ongewone keuzes. Moeder van één kind: Sara. De eerste acht jaar van Sara’s leven kiest Suze Robertson ervoor voor haar dochter te zorgen. Dan kan ze niet anders meer dan kiezen voor haar werk. Sara wordt in een pleeggezin geplaatst. Suze Robertson, de kunstenares, wordt gezien. Heeft succes. Tot ze in 1914 in een zware depressie raakt. Werken lukt lange tijd niet meer. Dan, in 1922, overlijdt ze.

    Om na haar overlijden opnieuw onzichtbaar te worden. Genegeerd. Verlaat Verdriet-er in de zijlijn.
    Tot ze nu, opnieuw, de waardering krijgt die deze grote, vernieuwende kunstenares toekomt.

    Lezen en zien

    Monografie

    Podcast

  • | |

    Die eerste zelfstandige gedachte…

    DoorTitia Liese

    Die eerste zelfstandige gedachte

    Ken je die ervaring? Die ervaring van de eerste zelfstandige gedachte in je jeugd? Het moment waarop je – mogelijk net zoals dat bij mij ging – tot je eigen verbazing voelde: wat krijgen we nou! Dit heb ik helemaal zelf bedacht!
    Ik kan me niet precies herinneren welke leeftijd ik op dat moment had, maar de gedachte, en de ervaring van die gedachte, is een leven lang met me mee gegaan. Heeft mijn leven lang mijn leven mee vorm en kleur gegeven.

    Hardnekkige overtuiging

    Mijn gedachte van toen kan ik niet meer in ‘kindertaal van toen’ terugvertalen. Maar in mijn volwassen taal van nu is hij er nog altijd. Mijn gedachte was: wat is het ongelofelijk dom en kortzichtig om negatieve overtuigingen te hebben over ‘oud’ zijn.

    Tenzij je rond je veertigste besluit uit het leven te stappen, ondermijn je je leven vanaf die leeftijd met alle negatieve gedachte over ‘oud’. Alle negatieve gedachten die je hebt (of uit). Die je dan al je hele leven in je draagt. Die je niet meer kunt zien als hardnekkige overtuigingen. Maar die je ziet als waarheid. (deze laatste zinnen zijn aanvullingen uit mijn leven als volwassene. Daarover geen misverstand!).

    Zeventig-plusser

    Inmiddels ben ik zeventig-plusser. Ik hoor ze dagelijks om me heen: negatieve overtuigingen over ‘oud’. Niet alleen van jongere mensen dan ik, maar ook – en eigenlijk vooral – van mijn leeftijdsgenoten.

    Zelf kan je verzekeren: elke nieuwe dag heb ik plezier van die eerste zelfstandige gedachte die ik toen had: wat is het ongelofelijk dom en kortzichtig om negatieve overtuigingen te hebben over ‘oud’ zijn.

    Jouw unieke zelf

    Heb je ook zo’n eerste gedachte in je jeugd gehad? Zo’n gedachte die jouw leven mee vorm en kleur heeft gegeven?
    Diep hem eens op!
    Houd hem eens tegen het licht!
    Zet hem in een lijstje!
    Hij is van jou.
    Van jouw unieke zelf.

  • | | |

    Jong ouderverlies: voorbeelden van complicerende factoren

    DoorTitia Liese

    Verlaat Verdriet-ers tellen meestal vanaf de datum waarop hun ouder stierf. Op die dag veranderde hun leven. Voorgoed. Ze vergeten nog wel eens dat voorafgaand aan het overlijden van hun ouder gebeurtenissen kunnen hebben plaatsgevonden die van – grote! –  invloed zijn op wat er voor, tijdens en na het overlijden van je ouder met je gebeurt. Dat kunnen complicerende gebeurtenissen zijn uit je eigen leven, vanaf je geboorte tot het moment waarop je ouder overleed. Dat kunnen ook trauma’s zijn uit het leven van je ouders. Van je grootouders. Van je voorouders.
    In deze blog deel ik een aantal van deze ervaringen uit mijn Verlaat Verdriet-praktijk.

    Voorbeelden

    Ziekbed

    Je ouder is langdurig ziek geweest. Eigenlijk heb je niet anders meegemaakt. Totdat je ouder overleed heb je op moeten groeien in een huis waarin ziekte, verval en dood altijd aanwezig waren. De ouder die bedoeld was om voor jou te zorgen werd steeds meer zorgafhankelijk. Aanpassen was voor jou dagelijkse kost. De dood van je ouder heeft een enorm gat geslagen in je bestaan. Tegelijkertijd waren er gevoelens van opluchting.

    Geboortetrauma

    Jouw geboorte is een traumatische ervaring geweest. Zowel voor jou, als voor je moeder. Als gevolg daarvan is er iets misgegaan in de wederzijdse hechting. Zowel bij jou, als bij je moeder. Er is altijd een een kloof geweest tussen jullie, die jullie niet hebben kunnen overbruggen. Dan, nog voor je 10e jaar, overlijdt je vader door een noodlottig ongeval. Vanaf nu ontbreekt de ouder aan wie jij je gevoel van veiligheid ontleent.

    Wees geworden

    Jouw moeder verloor in haar jeugd haar beide ouders door overlijden. Haar ontwrichte jeugd bezorgde haar vervolg-trauma op vervolg-trauma. Dan ontmoet ze de man die jouw vader zal worden. Bij hem voelt ze zich veilig. Geborgen. Ze bloeit op. Dan overlijdt je vader plotseling. Niet alleen jij verloor voor je 10e je vader. Ook het leven van je moeder stort op dat moment in. Voorgoed. De automatische piloot in haar zorgt voor je. Emotioneel is ze nooit meer beschikbaar voor jou.

    Verlies van status

    Het werk van je vader is zijn lust en zijn leven. Ook uiterlijk draagt hij de kenmerken van zijn status. Zijn werk brengt met zich mee dat hij vaak langdurig afwezig is. Je ouders besluiten dat je vader werk zoekt dichter bij huis, bij het gezin dat ze willen stichten. De arbeidsmarkt is slecht. Hij moet genoegen nemen met een baan zonder status. Het werk past hem slecht. Hij sluit zich in zichzelf op. Wordt eenzelvig. Drinkt steeds meer. Steeds vaker komen uitbarstingen voor. De situatie wordt steeds meer onveilig. Jij en je moeder beschermen elkaar. Dan overlijdt je vader na een kort ziekbed.

    Fout in de oorlog

    Als peuter verlies je plotseling je moeder. Binnen een jaar heeft je vader een nieuwe vrouw. En jij een nieuwe moeder. De situatie is zoals hij is. Zo is jouw jeugd. Totdat je je, naarmate je ouder wordt, ervan bewust wordt dat je niet met je vader over gevoelens kunt praten. Ieder gesprek over gevoel kapt hij af. Botweg. Hoe meer jij het probeert, hoe meer hij de deur dichtsmijt. In je verlate rouwproces ga je op zoek naar familiebanden. Dan ontdek je dat je vader kind is geweest van ouders die fout zijn geweest in de oorlog.