• | | |

    Sanne van Rij: De dood van mijn moeder

    DoorTitia Liese

    Journaliste Sandra van Rij in De Correspondent

    Nee, de dood van mijn moeder heeft me niet ‘sterker’ gemaakt

    Ik ben vijftien jaar oud als ik met trillende handen een verfrommeld briefje uit mijn zak vis. Ik sta achter de microfoon in een bomvolle kerk, naast me staat de kist met mijn moeder. Kijk maar één keer vluchtig de zaal in, omdat ik bang ben dat ik het anders niet meer durf: voorlezen wat ik over haar geschreven heb.
    Ik adem diep in, en doe het dan toch, met mijn ogen stoïcijns op m’n kladpapiertje gericht. Naderhand sta ik met een stuk taart in de buurtkroeg. Ik geef handjes en knuffels, sommige mensen vertellen honderduit over hun band met mijn moeder. Er is ook iemand die met betraande ogen mijn handen vastpakt, een paar keer in mijn vingers knijpt terwijl ze me toespreekt. ‘Toen ik jou achter die microfoon zag staan…’ Ze pauzeert even, kijkt me glimlachend aan. ‘Je bent hier nu al sterker door geworden, lieverd. Jij wordt een hele grote, dat weet ik zeker.’

    Misschien moest dit wel gebeuren

    Ik zat in de vierde klas van de middelbare school toen ik mijn moeder aan zelfdoding verloor.Dat was een traumatische ervaring: ik wist dat ze al jaren ernstig depressief was, maar had nooit verwacht dat ze een einde aan haar leven zou maken.
    Toen mijn broertje twee jaar geleden psychotisch werd, had dat een vergelijkbare impact op me. Ik was bang dat hij er niet bovenop zou komen, hem hetzelfde lot als mijn moeder zou wachten. Hij werd opgenomen in dezelfde kliniek als zij, waardoor tijdens de bezoekuren de wond langzaam werd opengekrabd. Dan zag ik mijn moeder weer in de gemeenschappelijke, spierwitte woonkamer zitten: lurkend aan een sigaret, haar wangen nog nat van de tranen. Toch ging het, ondanks de psychose van mijn broertje, ‘goed’ met me, zoals het dat na de dood van mijn moeder ook was gegaan. Ik fietste de afgelopen tien jaar door mijn middelbare school en vervolgopleiding heen, maakte nieuwe vrienden, had altijd genoeg werk. Soms zeiden mensen dat ze dat knap van me vonden, nog vaker viel het woord sterk. Iemand zei ooit: ‘Misschien moesten deze dingen wel gebeuren om je te brengen tot waar je nu bent. Jij bent veel volwassener dan ik.’ Zulke reacties zijn lief bedoeld, maar onderstrepen hetzelfde, onvolledige, idee. Dat mijn trauma me meer succes heeft opgeleverd dan ik zonder dat trauma gehad zou hebben. Dat is een mooi verhaal, maar doet geen recht aan de werkelijkheid. Mijn trauma heeft me op veel vlakken óók kwetsbaarder gemaakt, en lang niet altijd sterker. 

    Lees meer

    Sandra van Rij
    Nee, de dood van mijn moeder heeft mij niet sterker gemaakt.
    27 juli 2022

    De Correspondent

  • | | |

    Het wonder van verbinden

    DoorTitia Liese

    Als Verlaat Verdriet-er ken je het vast wel. Je voelt dat je het moet doen. Dat je het aan zou moeten gaan. Je weet het. Beseft het. Maar je stelt het uit. Elke keer weer. Je voelt aan alles dat je weer in de buurt komt. Maar je ontwijkt het. Weer. Stelt het uit. Weer. Je belooft jezelf: ik ga het doen. Maar nu even niet.

    Verlate rouw

    Je bent je ervan bewust: je gaat de pijn uit de weg. Je gaat je diepste verdriet uit de weg. Je angst om het aan te gaan.
    Dan is het belangrijk te beseffen dat die weerstand, en dat ontwijken, deel is van een verlaat rouwproces. Een cruciaal deel zelfs van de specifieke dynamiek van verlate rouw. Die van verlate rouw een totaal ander proces maken dan rouw na een recent verlies.

    Angst

    Een belangrijke oorzaak van het ontwijken is een oorzaak die meestal niet uit zichzelf aan het licht komt. Waar je je niet van bewust bent. Waar je je dus niet zomaar van bewust wordt. Terwijl in de ‘onderstroom’ deze oorzaak ervoor zorgt dat je het ontwijkt. Steeds weer ontwijkt om je verlate rouwproces aan te gaan.
    Dit ontwijken vindt z’n basis in de angst je ouder voorgoed kwijt te raken als je je verlate rouwproces aangaat. Dan is het goed te weten dat juist dat niet gaat gebeuren. In een verlaat rouwproces zoek je naar de verbinding met de ouder die heeft geleefd. In plaats van altijd, en voornamelijk, verbonden te zijn aan een ouder die dood is.

    Wonder

    Zie jouw angst je ouder voorgoed te verliezen onder ogen. Vertrouw erop dat dit niet gaat gebeuren. Daar waar je bang voor bent: je ouder voorgoed te verliezen, is dus juist niet wat er gebeurt. Je verbindt je – opnieuw, en nu als volwassene – met de ouder die heeft geleefd. In plaats van voornamelijk verbonden te zijn met de ouder die dood is, verbindt je je in dit proces, stap na stap, met het leven.
    Dat is in dit proces het wonder van verbinden.

    Rouw kent geen tijd

  • | |

    Gebruik Herinneringsboek Moeder

    DoorTitia Liese

    Teruggaan, om verder te kunnen

    ‘Ik moest eerst teruggaan, om verder te kunnen’ verzuchtte jaren geleden een Verlaat Verdriet-ster tijdens haar intense en intensieve verlate rouwproces. ‘Ik kon pas verder toen ik de realiteit onder ogen had gezien van mijn eigen ervaringen. Maar vooral toen ik mijn moeder een nieuwe plek had gegeven in mijn leven van nu. Mijn moeder, met haar eigen geschiedenis. Mijn moeder, die heeft geleefd. In plaats van altijd verbonden te zijn aan de moeder die dood is.

    Download gratis

    Herinneringsboek Moeder helpt je, aan de hand van tal van vragen als een heuse journalist te werk te gaan. Het leven van je moeder te reconstrueren. Haar – opnieuw – te ontdekken. Wie was de vrouw, die jouw moeder is.

    Herinneringsboek Moeder

    YouTube

    Kijk en luister naar de module Verbinden over het belang van je opnieuw verbinden met je overleden ouder: Verbinden

  • | | |

    Tatjana Almuli: Ik zal je nooit meer

    DoorTitia Liese

     

    Tatjana Almuli: Ik zal je nooit meer

    Als Tatjana zestien is overlijdt haar moeder. Aan rouwen komt ze niet toe, ze gaat het verdriet jarenlang uit de weg. Wanneer ze het niet meer kan ontlopen, groeit ook de behoefte haar moeder opnieuw te leren kennen.

    Tatjana’s moeder

    Wie was ze voordat ze Tatjana’s moeder was? Hoe zag haar vrijgevochten bestaan eruit op het Amerikaanse eiland waar ze op haar 21ste naartoe trok? En waarom heeft ze eigenlijk zo jong alles in Nederland achter zich gelaten? Het antwoord op die laatste vraag stelt het leven van Tatjana’s moeder in een heel ander daglicht.

    Zoektocht

    Ik zal je nooit meer is een roman over uitgestelde rouw, oude familiegeheimen, en een dochter die de moeder die ze te vroeg verloor toch nog een beetje terugvindt.

    ‘Kun je de eenzaamheid van je ouders erven? In dit moedige, kwetsbare boek brengt een dochter haar jonggestorven moeder weer tot leven, met knetterende confrontaties tot gevolg. Hoopvol en schitterend.’ – Helena Hoogenkamp

    ‘Een persoonlijke geschiedenis over rouw, en over hoe de trauma’s van onze ouders soms van lichaam op lichaam worden doorgegeven. Ik zal je nooit meer is eerlijk op een buitengewoon troostende manier.’ – Hanna Bervoets

    Rainer Maria Rilke

    Wellicht zijn alle draken in ons leven
    Uiteindelijk prinsessen
    Die er in angst en beven slechts naar haken
    Ons eenmaal dapper en schoon te zien ontwaken

    Wellicht is alles wat er aan verschrikking leeft
    In diepste wezen wel niets anders dan iets
    Wat onze liefde nodig heeft

    Rainer Maria Rilke
    1875-1926

    Bestellen

    Tatjana Almuli
    Ik zal je nooit meer