• | | |

    Het verlies een plekje geven

    DoorTitia Liese

    ‘Rouw, of verdriet, moet je helemaal geen ‘plekje geven’, zoals iedereen altijd zegt.
    Het is een min of meer terloopse zin in het interview met Liesbeth Rasker (NRC 14 mei 2020). Ik wil daar graag iets over zeggen.

    Het een plekje geven

    ‘Je moet het een plekje geven.’ Hoe vaak wordt het niet gezegd over een verlies. Niemand die weet hoe je dat doet. Maar iedereen weet dat het moet. ‘Het een plekje geven.’

    In de eerste jaren van mijn Verlaat Verdriet-werk had ook ik mijn moeite met dit cliché. Duh – een plekje geven? Wat een plekje geven? Hoe een plekje geven? En dan? Wat heb je dan gedaan? Is het zoiets als een stoel een plekje geven? Of een tafel? Gewoon opzij zetten? En verder met je leven?

    Biografie

    In de loop van mijn Verlaat Verdriet-werk ben ik steeds meer tot het besef gekomen dat de cliché ‘Het een plekje geven’ wel degelijk inhoud heeft. Hoe belangrijk het is het vroege verlies van je ouder(s) een plekje te geven. Namelijk een letterlijke plek in je biografie.

    Dat doe je bijvoorbeeld door

    • je overleden ouder(s) een plek te geven in je levensverhaal. Wie was hij? Wie was zij? En wie ben jij? Wat betekent je overleden ouder nu voor je in je leven als volwassene?
    • de dochter/de zoon te worden van de moeder/de vader die heeft geleefd. In plaats van alleen nog maar het kind te zijn van een ouder die is overleden;
    • als volwassene de gelijkwaardige te worden van je overleden ouder. Je kindperspectief te onderzoeken. Het kindperspectief los te laten;
    • je angst(en) in de ogen te kijken;
    • de overlevingspatronen die je hebt ontwikkeld te onderzoeken en te herwaarderen.

    Verwerken en helen

    Onderzoek wat goed is voor jou.
    Doe wat goed is. Voor jou.
    Geef je overleden ouder(s) een plek in je leven van nu.
    Geef het verlies – en de gevolgen van het verlies – een nieuwe plek in je leven.

    Je kunt het vroege verlies van je ouder(s) verwerken.
    Oude wonden kunnen helen.

    Maar dan moet je wel in beweging komen.

    Doen

    Lees in Doen wat Titia Liese je aan mogelijkheden biedt.

    Herinneringsboeken

    Ga op zoek naar wie de vrouw was die je moeder is: Herinneringsboek Moeder
    Ga op zoek naar wie de man was die je vader is: Herinneringsboek Vader

  • | | |

    Uw leven is al zo versnipperd

    DoorTitia Liese

    ‘Uw leven is al zo versnipperd.’ antwoordt de huisarts. Ik bedank haar omdat ze even opbelde om te zeggen dat ze wat later zou komen voor de medische handeling die ze thuis bij mijn partner uit zou gaan voeren.
    Deze huisarts verloor haar man. Ze spreekt uit ervaring. Even voel ik heel diep hoe goed deze kennis uit ervaring mij doet. In deze ene zin voel ik me gezien. Erkend.

    Intensief

    ‘Is het niet heel erg zwaar?’ wordt me geregeld gevraagd. Sinds begin november 2019 ben ik mantelzorger voor mijn terminaal zieke (LAT)partner. Zelf ervaar ik het niet als zwaar. Wel als intensief. Maar wat gebeurt er dan als ik van tijd tot tijd ontplof?

    Gefragmenteerd

    Ineens dringt het helemaal tot me door. Veel Verlaat Verdriet-ers – ook ik vroeger – ervaren hun leven na het vroege verlies van hun ouder(s) als gefragmenteerd. Versnipperd. In duizend stukjes uiteen gevallen. Dat kan je (levenlange) angst bezorgen. Angst om in een peilloos diep gat te vallen. Overlevingspatronen moeten deze angst(en) onder controle houden. Je leven voelt als zwaar. Heel zwaar.

    Antwoord

    Het antwoord van de huisarts doet me in de volgende dagen een aantal dingen beseffen:

    • de bijzondere waarde van kennis uit ervaring;
    • zelf heb ik mijn leven vergaand geheeld – vandaar dat ik de zorg voor mijn partner ervaar als intensief, niet als zwaar;
    • aan de randen van deze zorg treedt soms toch een oude reactie op. Dan ontplof ik op een manier die niet in verhouding staat tot de aanleiding. Ik wil naar huis. Naar mijn eigen huis. En wel onmiddellijk.

    Geleerd

    Weer wat geleerd over

    • kennis uit ervaring;
    • Verlaat Verdriet;
    • Verlaat Verdriet-ers;
    • mezelf;
    • me gezien voelen;
    • het gefragmenteerde bestaan van Verlaat Verdriet-ers (inclusief mijzelf);
    • kwetsbaarheid;
    • de kracht van helen.
  • | |

    Volkskrant Magazine: interview met Hein van der Heijden

    DoorTitia Liese

    In Volkskrant Magazine van dit weekend (9 en 10 mei 2020) een interview met acteur Hein van der Heijden (1958, 2 jaar toen hij zijn vader verloor).
    Ook in dit interview lees je weer in vrijwel alles wat gezegd wordt gevolgen van het vroege verlies van zijn vader. Gevolgen voor wie hij is geworden. Voor zijn leven. Voor zijn jeugd. En nu, voor wie hij is als volwassene.

    ……………  Van der Heijden groeide op met zijn moeder en twee broers. Zijn vader overleed toen hij bijna 2 was en zijn moeder in verwachting was van zijn jongste broer…..

    ………….. Hein was naar eigen zeggen ‘een dik, boos jongetje’. ‘Ik zat al gauw bij de kinderpsychiater wegens driftaanvallen…..

    …………… Edith en je dochter Dunja zeiden allebei dat je nog steeds bovenmatig nerveus kunt zijn voor een rol.
    ‘Altijd! Elke nieuwe rol is weer een bezoeking: slapeloze nachten, angstzweet, strak staan van de stress. Alsof ik in een diepe afgrond verdwijn. Ik heb heel lang gedacht: door mijn jeugd heb ik nu een probleem met spelen. Dat werd een soort selffulfilling prophecy: zie je wel! Ik ben heel goed in mezelf de put in praten.

    ‘En als ik er dan moest staan – bam! Dan was dat weg, en stond ik er. Ik denk dat ik ook een beetje ben gaan geloven dat ik die afgrond nodig heb om daarna te kunnen vliegen. Maar dat is een gevaarlijke gedachte.’………….

    Lees het interview met Hein van der Heijden in Volkskrant Magazine https://www.volkskrant.nl/mensen/acteur-hein-van-der-heijden-verloor-drie-naasten-aan-corona-het-verdriet-moet-nog-komen~b59c6084/

  • | | |

    Het verlangen van Verlaat Verdriet-ers naar het paradijs

    DoorTitia Liese

    ‘Herkenbaar.’
    ‘Heel herkenbaar.’
    Ik lees de reacties van Verlaat Verdriet-ers op mijn blog van gisteren Ontreddering: gezien en gehoord worden

    Ik denk nog even verder na over deze blog en de reacties. Want – weet je – als mijn moeder niet was doodgegaan, dan had ze daar gewoon gestaan. Wachtend op het schoolplein. Tot ik terug zou komen van mijn schoolreisje. Heel gewoon. Tussen de andere moeders en vaders. Gewoon. Niets bijzonders. Niets aan de hand.
    Er was pas iets aan de hand toen mijn moeder daar niet meer kon staan. Omdat ze dood was.

    Het verlangen naar het paradijs

    Hoe wrang is het dan als andere mensen – en helaas hebben hulpverleners daar helemaal een handje van – gaan zeggen: ‘Je idealiseert je moeder.’ ‘Je idealiseert je vader.’
    Het verlangen van Verlaat Verdriet-ers naar het paradijs is geen verlangen naar een ideale moeder of een ideale vader. Is geen verlangen naar een ouder zonder smetje. Een super-papa. Of een super-mama.

    Het verlangen van Verlaat Verdriet-ers naar het paradijs is het verlangen naar de tijd van voor het overlijden van je ouder. Toen je leven nog gewoon was. Een heel gewoon kinderleven. Met een moeder die bij school stond als je terugkwam van je schoolreisje. Een vader die bij school stond als je terugkwam van je schoolreisje.

    Heel gewoon

    Heel gewoon.
    Niets aan de hand.
    Tussen de andere moeders en vaders.
    Omdat jij terugkwam van je schoolreisje.