• |

    Denken is verrukkelijk: Verlaat Verdriet in romans en biografieën

    DoorTitia Liese

    Romans en biografieën

    Bijzonder en fascinerend vind ik het elke keer weer. De levenslange invloed van het vroege verlies van je ouder(s) in romans en biografieën. Steeds weer kom ik in boeken als romans en biografieën tegen hoe schrijvers de gevolgen van jong ouderverlies zien. Duiden. Erkennen. Een plaats geven in de levens van hun hoofdpersonen.

    Geschiedenis

    Bijzonder en fascinerend vind ik het ook elke keer weer te lezen over ‘Verlaat Verdriet-ers’ die in de geschiedenis hun sporen hebben verdiend. Hun stempel(s) hebben gedrukt op kantelpunten in de geschiedenis. Wetenschappers. Filosofen. Natuurkundigen. Grote namen van bijzondere Verlaat Verdriet-ers.

    Omwentelingen

    Onlangs las ik de verzamelbundel Omwentelingen van John Banville. In deze bundel zijn biografische roman over Nicolaas Copernicus (1473-1543, 6 jaar toen hij zijn moeder verloor, 10 jaar toen hij zijn vader verloor). De biografische roman over Johannes Kepler (1571-1630, 3 jaar toen hij uit huis werd geplaatst). En zijn novelle naar Isaac Newton  (1643-1727, verloor zijn vader 3 maanden voor zijn geboorte).

    Denken is verrukkelijk

    Recent ben ik begonnen aan het boek Denken is verrukkelijk van Margriet van der Heijden. Dubbelbiografie over de levens van natuurkundigen Tatiana Afanassjewa (1876-1964, 3 jaar toen ze haar vader verloor). En Paul Ehrenfest (1880-1933, 12 jaar toen hij zijn moeder verloor,16 jaar toen hij zijn vader verloor).

    Verlaat Verdriet-ers van formaat

    Verlaat Verdriet-ers van formaat. Wetenschappers. Op zoek naar kennis. Geheimen van het leven ontraadselen. Altijd opnieuw op zoek naar waarheid.
    Gecompliceerde levens. Afgescheiden. Angstig. Onzeker. Eenzaam. Afgewezen.
    Hoogtepunten in hun leven die tegelijkertijd dieptepunten waren. Depressies.
    Maar ook: trots. Koppig. Eigenwijs. Volhouders. Doorzetters.
    Gedreven door een intense honger naar vervulling. Naar gezien worden. Gehoord worden. Begrepen worden. Erkend worden.

    Voorbeelden om van te leren.
    Levens om van te leren.
    Ook over de levenslange invloed van het vroege verlies van een ouder en/of beide ouders.

  • |

    Mijn hand leggen op onsterfelijke Verlaat Verdriet-ers

    DoorTitia Liese

    Nee, ik heb nooit van mijn leven gedacht dat ik niet zou kunnen sterven zonder mijn hand gelegd te hebben op werk van onsterfelijke Verlaat Verdriet-ers.
    Maar als het dan toch kan….

    Kasteelvrouwe Raphaela

    Afgelopen winter las ik een artikel in Volkskrant Magazine over kasteelvrouwe Raphaela, Castiglione del Terziere en de vele eeuwenoude kunstschatten die haar dagelijks omringen.

    Castiglione del Terziere

    Ik deelde het artikel met Jolanda.
    ‘Gaan?’ appte Jolanda?
    ‘Ja’ appte ik terug.
    Eergisteren kregen we e-mail van kasteelvrouwe Raphaela. We zijn van harte welkom om het kasteel te bezoeken. En te verblijven in één van de dimore die bij Castiglione del Terziere horen.

    Drie dagen en nachten verblijven tussen eeuwenoude Italiaans/Europese kunstschatten.
    Rubens (1577-1640, 12 jaar toen hij zijn vader verloor) aan de muur.
    (Eerste drukken van) Dante (1265-1321, 6 jaar toen hij zijn moeder verloor), Petrarca (1304-1374, 15 jaar toen hij zijn moeder verloor), Bocaccio (1313-1375, verloor zijn moeder vlak na zijn geboorte), Erasmus (1466-1536, 13 jaar toen hij zijn beide ouders verloor) in de imense bibliotheek.
    En dat allemaal zomaar vast mogen houden.

    Het is inmddels al lang geleden dat ik voor het eerst in Florence kwam. Dagenlang heb ik in verwondering rondgelopen. Hier liepen ze gewoon rond: de mensen die ik tot dan toe kende van schilderijen. Ze reden in auto’. Stapten uit de bus. Dronken hun espresso op het terras. Deden hun boodschappen op de markt.

    Loggia

    En dan nu een paar dagen in en uit lopen tussen de kunstschatten. gewoon. Alsof dat volkomen normaal is.
    Even om de hoek de marmergroeven van Carrara bezoeken waar Michelangelo (1475-1564, 8 jaar toen hij zijn moeder verloor) eigenhandig het marmer uitzocht voor zijn David.

    Nog een maand, en dan hoop ik mijn kopje koffie te kunnen drinken op de loggia van Corpo di Guardia.

  • |

    Medusa van Caravaggio naar Utrecht

    DoorTitia Liese

    Medusa van Caraviaggio

    Zojuist lees ik op mijn IPad over de komst van de Medusa van de Italiaanse schilder Caravaggio naar de tentoonstelling Utrecht, Caravaggio en Europa in het Centraal Museum in Utrecht.
    Nooit eerder is dit schilderij, dat wordt uitgeleend door het Vaticaan, in Nederland geweest. Vanaf 15 januari 2019 is het te zien in het Centraal Museum in Utrecht.

    Trauma verbeeld

    Voor mijn gevoel is dit schilderij van Caravaggio één van de meest indringende en aansprekende voorbeelden van verbeelding van trauma.
    Verbijstering.
    Paniek.
    Pijn.
    Angst.
    Ongeloof.
    Geschilderd door iemand die trauma in zijn eigen lijf heeft ervaren.
    De beroemde schilder uit de Italiaanse barok Michelangelo Caravaggio.

    Medusa

    De Griekse godin Pallas Athene voelde zich beledigd door Medusa en veranderde voor straf de haren van Medusa in afschrikwekkende slangen.
    Dezelfde Pallas Athene gebruikte een afbeelding van Medusa op haar schild om haar vijanden van schrik te doen verstenen.
    Lees meer over de Griekse mythe van Medusa.

    Michelangelo Caravaggio

    Michelangelo Caravaggio (1571-1610) verloor op zijn 11e zijn beide ouders. Zijn korte leven (hij overleed op 39 jarige leeftijd) is een aaneenschakeling geweest van rampen, zelfdestructie en drama’s.
    Carel van Mander (1548-1606, schilder en schrijver, onder meer van het Schilder-boeck) schreef over Caravaggio: “Hij bewoog zich met veel tamtam, zijn degen op de heup en een knecht achter zich, van de ene kaatsbaan naar de andere, altijd klaar voor een gevecht of een ruzie, waardoor het bijzonder lastig was om met hem om te gaan“.
    Lees meer over Michelangelo Caravaggio.

    De ondergang van de Medusa

    Een klein uitstapje in de wereld van de zeggingskracht van de verbeelding is het schilderij De ondergang van de Medusa.
    De ondergang van de Medusa is geschilderd door de Franse schilder Theodore Gericault 1791-1824.
    Géricault verloor op zijn 16e zijn moeder. 

  • | |

    Charlotte Salomon – Leven? of theater?

    DoorTitia Liese

    Charlotte Salomon (1917-1943)

    Leven? of theater?

    Het boek van Charlotte Salomon’s Leven? of theater? kwam uit in 1981.
    Ik kocht het.
    Een tijd lang was dit omvangrijke boek zeer aanwezig in mijn huis.
    Een bijzonder boek. Samengesteld uit honderden gouaches die ze naliet aan een goede vriend van haar in de tijd dat ze naar haar Franse grootouders was gevlucht. ‘Bewaar ze goed’ zei ze tegen hem. ‘C’est toute ma vie’ (vertaling: ‘Het is mijn hele leven’). 
    In 1943 werd de joodse Charlotte Salomon in Auschwitz vermoord door de nazi’s.   

    Verlies moeder

    In 1981 dus.
    Natuurlijk wist ik zelf dat ik jong mijn moeder was verloren. Natuurlijk wist ik dat dit verlies van grote invloed was geweest op mijn verdere leven.
    Maar heel erg bewust van de impact van dit vroege verlies: dat was ik niet.
    Mijn hoofd wist het heel goed.
    Mijn gevoel deed niet mee.
    Ik had me gered.

    ‘Weet je eigenlijk dat Charlotte Salomon ook jong haar moeder is verloren?’ vroeg onlangs iemand me.
    Ik wist het niet. Sterker nog: ik had geen flauwe notie.
    Wel wist ik dat ze in de oorlog door de nazi’s was vermoord. Maar dat ze ook jong haar moeder was verloren. Nee, dat had ik nooit gezien en gelezen.

    Ik neem het boek van Charlotte Leven? of theater? – dat natuurlijk nog altijd in mijn boekenkast staat – ter hand.
    Tot mijn verbijstering zie en lees ik hoe Charlotte Salomon het verlies van haar moeder in woord en beeld zichtbaar heeft gemaakt. Nu zie en lees ik het pas. De moeder van Charlotte overleed toen ze acht was. Na diverse eerdere pogingen, als gevolg van zelfdoding.
    Nee.
    Ik heb het gewoon nooit tot me door laten dringen.

    Leven? of theater?

    Op bladzijde 27 schrijft Charlotte: 
    ‘Ze (Franziska – moeder van Charlotte) is er heel anders uit gaan zien. Ze heeft het alleen nog over de dood. Albert (vader van Charlotte) zegt dat hij haar nodig heeft en dat ook Charlotte niet zonder moeder kan. Ze was immers nog maar zo klein, net acht jaar – maar niets hielp. Franziska had niet de minste zin om verder te leven……’

    Op bladzijde 34
    Vader van Charlotte: ‘Ach, nu heb ik haar verloren, al mijn vreugde is nu weg’……….

    Op bladzijde 38
    ‘Mammie van me, schrijf me terug’………….

    Op bladzijde 39
    Charlotte: ‘Waarom komt ze niet, mijn mammie, ze heeft het beloofd’………..

    Illustraties

    Elke bladzijde in dit boek is, behalve van tekst, ook voorzien van de beelden waarmee Charlotte Salomon haar korte leven illustreerde.

     

     

     

    Lees meer over Charlotte Salomon

    Charlotte Salomon

    Charlotte Salomon