• | |

    Vragen over de betekenis van rouw

    DoorTitia Liese

    ‘Rouw creëert een leegte in mij.’ Gisteravond begon ik te lezen in het boekje van Paul Verhaeghe Intieme Vreemden. Vorige week kreeg ik dit essay cadeau in de boekwinkel, ter gelegenheid van de maand van de filosofie.

    Verlies

    ‘Rouw creëert een leegte in mij.’ Ik lees de zin. Lees de zin nogmaals. Wat lees ik hier eigenlijk? Waarom klopt voor mijn gevoel niet wat ik lees? Lees ik niet goed? Creëert rouw een leegte in je? Het is toch niet rouw die een leegte in je creëert? Het is verlies dat leegte in je creëert. Toch?

    Rouw

    Door te rouwen geef je betekenis aan verlies. Stap na stap vul je de leegte door betekenis te geven aan het verlies dat je hebt geleden. Het verlies van de ander. De betekenis die de ander heeft gehad voor jou. Je onderzoekt wie je bent. Wie je was. Waar je staat. Hoe je verder kunt gaan met je leven, ondanks het verlies van de ander. Je onderzoekt welke ruimte er is verder te gaan, dank zij het verlies van de ander. Welke ruimte er is voor jou om nieuwe perspectieven te ontwikkelen. Welke ruimte er is voor de mensen om je heen om nieuwe perspectieven te ontwikkelen.

    Verlate rouw

    Door verlate rouw vul je de leegte die je in je hebt gevoeld. Vaak al een lang leven lang. Je verwerkt. Je zoekt wegen naar heling. Daarom is rouw-verwerken voor mij zo’n verschrikkelijk fout woord. Je verwerkt niet rouw. Je verwerkt verlies. En dat is rouwen.

    Het herscheppen van het ‘ik’ bij verlate rouw

    Het lezen van het boekje van Paul Verhaeghe inspireerde mij tot het maken van een klein schema. Ik deel het graag met je – vers uit de pen.

    • Verlies creëert leegte.
    • Leegte creëert verliesangst.
    • Verliesangst creëert controle.
    • Controle creëert uitputting.

     

    • Rouw creëert inhoud.
    • Inhoud creëert vertrouwen.
    • Vertrouwen creëert positiviteit.
    • Positiviteit creëert energie.

    Paul Verhaeghe

    Overigens vind ik Paul Verhaeghe (emeritus hoogleraar aan de Universiteit Gent) een man die prachtige, behartenswaardige dingen schrijft. Ook in zijn essay Intieme Vreemden. 

     

  • | |

    Alles heeft een tijd

    DoorTitia Liese

    ‘Zijn jullie bereid je huis te verkopen?’ wordt ons, totaal onverwacht, gevraagd. Wij, dat zijn mijn buren van ons rijtje aan de Laan en ik, zijn voor een heel ander onderwerp naar het gemeentehuis gekomen. En zijn dus verbaasd. Geschrokken. Wat gebeurt hier?? Zelf voel ik naast de verbazing over de vraag, en nogal tot mijn eigen verbazing, door me heengaan: Ik zeg niet direct NEE.

    Koopcontract

    Inmiddels heeft dit gesprek al een paar jaar geleden plaatsgevonden. Afgelopen donderdag heb ik mijn handtekening gezet onder het voorlopig koopcontract. Mijn huis verkocht, maar ik mag nog tenminste twee-en-half jaar in dit huis blijven wonen. Een heel bijzonder gevoel. Mijn huis is niet meer mijn huis, maar tegelijkertijd is het nog steeds mijn huis. Tenminste: voorlopig wel.

    Verlaat Verdriet-workshops

    De verkoop van mijn huis betekent veel voor me. Meer dan veertig jaar heb ik in dit huis gewoond. Van dit huis gehouden. Mijn plek. Bijna twintig jaar heb ik in dit huis mijn Verlaat Verdriet-workshops gegeven. Van mijn workshops gehouden. Mijn Verlaat Verdriet-werk met zoveel Verlaat Verdriet-ers. De verkoop van mijn huis betekent dus niet alleen voor mij heel veel. Het betekent ook heel veel voor mijn Verlaat Verdriet-werk. Voor het Verlaat Verdriet-werk zoals ik dat in mijn eigen huis hebt gedaan. Een veilige plek voor tal van deelnemers aan de vele workshops die ik heb gegeven. De kleine groepjes waarin alle tijd, ruimte en aandacht was. Waar Verlaat Verdriet-ers van mij hebben geleerd, en ik van Verlaat Verdriet-ers. Nog twee-en-half jaar, en dan kunnen de workshops niet meer op deze manier plaatsvinden.

    Limiet

    Alles heeft zijn tijd en alles heeft zijn limiet. Ook mijn Verlaat Verdriet-workshops in de vorm waarin ze nu plaatsvinden.

    Workshop Verlaat Verdriet

    Overweeg je al langere tijd mee te doen aan een Verlaat Verdriet-workshop in de vorm waarin ik ze nu aanbied? Dan is het misschien tijd voor je geworden een besluit te nemen en je aan te melden voor een workshop.
    Lees wat de workshop Verlaat Verdriet jou te bieden heeft.

  • | | |

    Geen idee hoe ik me moest scheren

    DoorTitia Liese

    ‘Ik had geen idee hoe ik me moest scheren.’ zegt een deelnemer aan de workshop Verlaat Verdriet. Hij was 11 jaar toen hij zijn vader verloor, is nu iets jonger dan 35 jaar.

    Zonder moeder

    Zelf val ik even helemaal stil na zijn opmerking. Natuurlijk. Ik ken de verhalen over moederverlies. Ook als dochter-zonder-moeder ken – en herken – ik de verhalen.
    De verhalen over de eerste BH, die je niet meer kon kopen met je moeder.
    De eerste menstruatie. Geen idee wat er gebeurde. Geen idee wat je moest doen. Hoe je dit oploste zonder je moeder.
    Niet door je moeder ingewijd worden in ‘het vrouwenleven’.
    Werelden van gemis.

    Zonder VADER

    Maar nooit eerder hoorde ik een man het ontbreken van zijn vader in één zin zo beeldend benoemen. Ineens kon ik de omvang van het verlies van je vader van binnenuit voelen.
    Wat een wereld van gemis.
    ‘Ik had geen idee hoe ik me moest scheren.’

  • | | |

    Verlaat Verdriet-ers en verstrikkingen: enigst kind

    DoorTitia Liese

    Ik begrijp het heel goed. Voor mijzelf gold dat ooit ook. Mensen die in hun jeugd hun ouder(s) hebben verloren door overlijden hebben vaak het gevoel dat ze de enigen zijn. Alsof het alleen hun is overkomen. En niemand anders. Alsof het alleen maar over henzelf gaat. Jij – Verlaat Verdriet-er – persoon met haar/zijn persoonlijke kenmerken en eigenaardigheden. Je overleden ouder – persoon met haar/zijn persoonlijke kenmerken en eigenaardigheden. Je overgebleven ouder – persoon met haar/zijn persoonlijke kenmerken en eigenaardigheden. Dan lijkt het alsof die persoonlijke omstandigheden bron zijn van alle complicaties.

    Kenmerkende patronen

    Als je zo lang met Verlaat Verdriet-ers werkt als ik doe, dan weet je dat dat eenzijdige perspectief niet klopt. Dat er kenmerkende patronen zijn die opgaan voor heel veel Verlaat Verdriet-ers. Dat deze verstrikkingen universeler zijn. Veel meer voorkomen bij andere Verlaat Verdriet-ers dan je denkt. Of eigenlijk: dan je weet.

    Verstrikkingen

    Specifieke verstrikkingen die ik altijd weer tegenkom bij Verlaat Verdriet-ers zijn de verstrikkingen tussen Verlaat Verdriet-ers als enigst kind met hun moeder, na het verlies van hun vader.
    ‘Ik weet niet of ik het verdriet voel van mijn moeder, of dat het mijn eigen verdriet is.’
    ‘Mijn moeder wilde eigenlijk nergens meer heen zonder mij.’
    ‘Andere mensen zien mijn moeder altijd als een heel sociale vrouw. Maar voor mij was ze niet beschikbaar.’
    ‘Jij hebt nu een andere rol gekregen.’
    ‘Mijn moeder was altijd bang dat ze mij ook zou verliezen.’

    Mijnenveld

    Meer informatie over verstrikkingen bij Verlaat Verdriet in de module Mijnenveld.