In mijn blog van 19 juni j.l. Vader dag schreef ik Toen ik net acht jaar was overleed mijn moeder. Ruim twee jaar is ze ziek geweest en hebben ze (we zou ik moeten/willen zeggen, maar dat lukt me niet) geleefd tussen hoop en vrees. Tot mijn moeder overleed.

We

We zou ik moeten/willen zeggen, maar dat lukt me niet.
Deze zin bleef nog lang in me resoneren. Bleef hangen, omdat in deze zin zoveel thematiek van jong ouderverlies zit.

Ziek

Mijn moeder werd ziek. Na een ziekteperiode van ongeveer twee jaar overleed ze in 1957. Ze overleed aan de gevolgen van borst-/botkanker.
In die tijd werd patiënten met een levensbedreigende ziekte niet de waarheid verteld. Als ze zouden weten dat ze levensbedreigend ziek waren, zou dat de patiënt elke hoop op genezing ontnemen. Was de opvatting in die tijd.

Het leven ging door

Mijn vader zette alles op alles om voor ons – de kinderen – het leven zo gewoon mogelijk te laten verlopen. Maar er was niets meer gewoon. De stoet van tantes en andere soorten van (gezins)verzorgsters alleen al was erg genoeg voor een uitgestelde ramp. Hoezeer iedereen ook haar/zijn best deed.
Mijn moeder werd verschillende keren opgenomen in het ziekenhuis.
Ik herinner me daar weinig van.
Behalve mijn ontzettende boosheid toen ze weer opgenomen moest worden op het moment dat we op vakantie zouden gaan (naar een huisje in de buurt van waar we al woonden).
We gingen op vakantie – zonder mijn moeder.
Ik herinner me daar niets van.
Behalve mijn boosheid. En de verschrikkelijke schaamte die ik jarenlang heb gevoeld over die boosheid.

Hoop en vrees

Er moet in die jaren van de ziekte van mijn moeder zoveel angst, zoveel verdriet, zoveel hoop, zoveel vrees, zoveel paniek zijn geweest in het huis waarin we samen leefden. Zowel bij mijn moeder als bij mijn vader.
En bij ons – de kinderen?
Ik kan me niet herinneren dat ik dat toen heb gevoeld.
Maar ik weet zeker dat het er was.
Verborgen aanwezig.
Maar niettemin: aanwezig.
Ook in mij.

Mijn moeder

Mijn moeder overleed thuis. Zelf logeerde ik die nacht bij een vriendinnetje. Toen ik thuis kwam vertelde mijn vader me dat mammie was overleden. Op dat moment ben ik innerlijk versteend. En uiterlijk weggerend. Terug naar het vriendinnetje om te vertellen dat mijn moeder dood was. Een spannend verhaal, vond ik. Iedereen had wel een moeder, maar een dode moeder: dat was wel heel bijzonder.
Verder herinner ik me niets.
Behalve de jarenlange diepe schaamte om deze reactie.

Trauma

Mijn moeder is thuis opgebaard.
Ik herinner me daar niets van.
Samen met mijn vader heb ik een boeketje gemaakt voor op de kist.
Ik herinner me daar niets van.
Mijn vader heeft ons niet meegenomen naar de crematie. Een bewuste keuze, die past in die tijd. ‘Ik hoop de kinderen daarmee een trauma te besparen’.
Ik herinner me daar niets van.
Pas jaren en jaren later heb ik kunnen voelen dat we daar bij hadden moeten zijn.
Het is niet de goede manier geweest om kinderen een trauma te besparen.

Het menselijk tekort

Ik heb gelezen over zijn besluiten.
Op zijn manier heeft mijn vader alles in het werk gesteld om alles zo goed mogelijk te doen. Om alles zo goed mogelijk te laten verlopen.
De wil was er er.
Het – verminkte – leven ging verder.
Het menselijk tekort heeft ons allen parten gespeeld.
Dat gebeurde toen.
En dat gebeurt nu nog steeds.
De tijden zijn veranderd.
De opvattingen zijn veranderd.
Het menselijk tekort is er intussen niet kleiner op geworden.

Paula Modersohn

Het schilderij boven is geschilderd door Paula Modersohn (1876-1907).
Paula Modersohn overleed, 31 jaar oud, na de geboorte van haar dochter Mathilde.