• | | |

    Khadija Arib in VPRO Zomergasten 2023

    DoorTitia Liese

    Op zondagavond 6 augustus 2023 is Khadija Arib te gast bij Theo Maassen. Theo Maassen presenteert dit jaar Zomergasten (VPRO). In de aankondiging lees ik vandaag dat Khadija Arib op haar 19e haar vader is verloren.

    Mocht ik me ooit afgevraagd hebben hoe het komt dat ze, na al die jaren tomeloze inzet, de Tweede kamer heeft verlaten zonder afscheid te nemen, dan zie ik nu de Verlaat Verdriet-er in haar.
    Citaat: ……….Arib toonde zich geschokt en maakte kort na het nieuws via Twitter bekend de Kamer te verlaten. Zonder afscheidsspeech of afscheidsbrief. Daarmee kwam een abrupt einde aan een carrière in het hart van de Nederlandse politiek die een kwart eeuw had geduurd……….

    Khadija Arib

    Khadija Arib werd in 1960 geboren in het Marokkaanse dorp Hedami, in de omgeving van Casablanca. Haar vader trok als gastarbeider naar Nederland. Op haar vijftiende verhuisde zij hem met haar moeder achterna, naar Rotterdam-Noord. Nederland bleek niet het land vol rode, gele en paarse tulpen op elke straathoek, zoals op de ansichtkaarten die haar vader stuurde toen ze nog in Marokko waren. Haar vader overleed toen ze negentien was, waardoor ze er met haar moeder alleen voor stond.

    LEES MEER

    Theo Maassen in gesprek met Khadija Arib op zondagavond 6 augustus 2023.

  • | | | |

    Wat als verliesangst je leven beheerst

    DoorTitia Liese

    Eigenlijk stond er al een begin klaar voor een blog over verliesangst (‘In de houdgreep van verliesangst‘).

    Maar,

    vanochtend las ik in Volkskrant Magazine – 11 juni 2021 – het interview met oud-politica Hedy  d’ Ancona (1937) ‘Niks geen treurwilg‘.
    Hedy d’ Ancona verloor op haar derde haar vader, en rond haar tiende jaar ook haar tweede vader.

    en dat artikel maakt meteen zoveel duidelijk. Dus eerst de blog van vandaag: Wat als verliesangst je leven beheerst.

    ‘Het dagelijkse gejongleer tussen twee geliefden, het schuldgevoel om de leugenachtigheid waarmee dat gepaard ging, de steeds weerkerende drama’s om beloftes die ik niet inloste: ik ga weg, ik blijf, ik kom bij jou, ik verlaat je niet: het was gekmakend.’ (uit: Hedy d ‘ Ancona: Het persoonlijke is politiek ).

    ……….Wat was de verklaring daarvoor in je psycho-analyse?
    Denkt diep na.
    Nou, misschien dat als je in die eerste levensjaren zo onzeker bent van een man, je er graag twee neemt voor de zekerheid, één voor het verlies………..’

    Verliesangst

    Rouw kent geen tijd: Module Hechtingscyclus

     

  • | | |

    Het verlies een plekje geven

    DoorTitia Liese

    ‘Rouw, of verdriet, moet je helemaal geen ‘plekje geven’, zoals iedereen altijd zegt.
    Het is een min of meer terloopse zin in het interview met Liesbeth Rasker (NRC 14 mei 2020). Ik wil daar graag iets over zeggen.

    Het een plekje geven

    ‘Je moet het een plekje geven.’ Hoe vaak wordt het niet gezegd over een verlies. Niemand die weet hoe je dat doet. Maar iedereen weet dat het moet. ‘Het een plekje geven.’

    In de eerste jaren van mijn Verlaat Verdriet-werk had ook ik mijn moeite met dit cliché. Duh – een plekje geven? Wat een plekje geven? Hoe een plekje geven? En dan? Wat heb je dan gedaan? Is het zoiets als een stoel een plekje geven? Of een tafel? Gewoon opzij zetten? En verder met je leven?

    Biografie

    In de loop van mijn Verlaat Verdriet-werk ben ik steeds meer tot het besef gekomen dat de cliché ‘Het een plekje geven’ wel degelijk inhoud heeft. Hoe belangrijk het is het vroege verlies van je ouder(s) een plekje te geven. Namelijk een letterlijke plek in je biografie.

    Dat doe je bijvoorbeeld door

    • je overleden ouder(s) een plek te geven in je levensverhaal. Wie was hij? Wie was zij? En wie ben jij? Wat betekent je overleden ouder nu voor je in je leven als volwassene?
    • de dochter/de zoon te worden van de moeder/de vader die heeft geleefd. In plaats van alleen nog maar het kind te zijn van een ouder die is overleden;
    • als volwassene de gelijkwaardige te worden van je overleden ouder. Je kindperspectief te onderzoeken. Het kindperspectief los te laten;
    • je angst(en) in de ogen te kijken;
    • de overlevingspatronen die je hebt ontwikkeld te onderzoeken en te herwaarderen.

    Verwerken en helen

    Onderzoek wat goed is voor jou.
    Doe wat goed is. Voor jou.
    Geef je overleden ouder(s) een plek in je leven van nu.
    Geef het verlies – en de gevolgen van het verlies – een nieuwe plek in je leven.

    Je kunt het vroege verlies van je ouder(s) verwerken.
    Oude wonden kunnen helen.

    Maar dan moet je wel in beweging komen.

    Doen

    Lees in Doen wat Titia Liese je aan mogelijkheden biedt.

    Herinneringsboeken

    Ga op zoek naar wie de vrouw was die je moeder is: Herinneringsboek Moeder
    Ga op zoek naar wie de man was die je vader is: Herinneringsboek Vader

  • | |

    Interview met Liesbeth Rasker in NRC

    DoorTitia Liese

    Rouwenden vormen een club

    Vanochtend ontving ik een interview met Liesbeth Rasker. NRC, 14 mei 2020. Interviewer: Rinskje Koelewijn.
    Ik geeft dit interview graag aan je door.

    Liesbeth Rasker (31), schrijver en reisblogger, maakte een podcast over rouwen. Ze leerde over ‘schoon’ en ‘vuil’ verdriet. „Rouwenden horen bij een club.”

    ……………. Toen de moeder van Liesbeth Rasker darmkanker kreeg en wist dat ze zou sterven, vroeg ze haar beste vriendin om na haar dood een oogje te houden op haar kinderen. Twee dochtertjes, 5 en 10 jaar oud. Die vriendin, schrijfster Renate Dorrestein, kwam voortaan elke woensdag bij de meisjes en hun vader op bezoek. „We aten met elkaar, daarna lieten zij en ik de hond uit. Dat was óns moment. Zij was mijn neptante, ik haar nepnicht.” Twintig jaar deelden ze elkaars levens, maar toen kreeg Renate Dorrestein slokdarmkanker. Ze overleed in mei 2018, 64 jaar oud. Liesbeth Rasker (31): „Met haar ging mijn moeder nóg een keer dood”………………….

    Aan de keukentafel

    ………… Nu weet ze: álles wat ze toen voelde, viel onder het hoofdstuk rouw. En ook dat dit „zware, zwarte gevoel” in één klap verdween – ineens kon ze weer écht lachen – bleek volkomen normaal. Ze weet dat, omdat ze inmiddels het plan heeft uitgevoerd dat ze bedacht in die zomer van verdriet. „Ik zocht verhalen over wat rouw, of grief, of loss nou eigenlijk is. Maar waar ik behoefte aan had, bestond nog niet.” Ze heeft een podcastserie gemaakt, Dag voor Dag: zes gesprekken, van elk iets meer dan een uur, met mensen die gerouwd hebben. Ze spreekt, aan de keukentafel, twee vriendinnen van haar moeder, die naast hun vriendin ook hun man, een familielid of hun moeder verloren. Ze praat met leeftijdgenoten die een vader, of een vader én moeder missen. En ten slotte spreekt ze haar vader, 75 jaar, die nog elke dag een kaarsje brandt bij een portret van haar moeder………….

    ……………O ja, zegt ze met een lange uithaal. „Dat is to-taal anders. Een kind dat zijn moeder verliest… Dat gemis is onoplosbaar, dat wordt deel van je identiteit. Het zit verankerd in alle hoeken van wie ik ben, het leeft in me.” Hoe dan? „Ik ben altijd op mezelf geweest, een einzelgänger, ook toen mijn moeder nog leefde. Dat is wel versterkt. Uitvergroot.” Als zij het over rouw heeft, dan bedoelt ze de rouw om Renate. „Haar mis ik. Meer, of anders, dan ik mijn moeder mis. Renate kénde ik. Mijn moeder heb ik nooit echt leren kennen. Renate was degene die het meeste over haar wist te vertellen, dat mis ik ook………………

    Interview

    Lees dit interview in NRC