• | | |

    Jong ouderverlies, educatie en cultuur

    DoorTitia Liese

    Kinderen die een ouder verliezen door de dood verliezen veel meer dan die ouder alleen. Kinderen die een ouder verliezen door de dood verliezen ook geborgenheid. Veiligheid. Continuïteit. Vertrouwen. Kinderen die een ouder verliezen door de dood verliezen ook educatie van de ouder die is overleden. Ze verliezen ook de cultuur van de ouder die er niet meer is.

    Educatie en cultuur

    Je verliest de educatie en de cultuur van jouw overleden ouder. Je verliest de manier van opvoeden van jouw overleden ouder. De kennis. De kunde. Haar/zijn interesses. Haar/zijn levensovertuiging. Geloofsovertuiging. Politieke opvattingen. Sport. Kunst. Liefde voor boeken. De liefde, de zorg, de aandacht van de ouder die er niet meer is. De normen en de waarden die belangrijk waren voor jouw overleden ouder. Wat vond jouw overleden ouder belangrijk in het leven. Wat betekende jij voor jouw overleden ouder. En wat wilde jouw overleden ouder doorgeven aan jou. Wat betekende de manier van opvoeden van jouw overleden ouder voor jouw gevoel van eigenwaarde. Voor jouw identiteit. Jouw gevoel van bestaansrecht. Voor jouw zelfvertrouwen.

    Mijn vader

    …. ‘Mijn vader had een werkplaats in de grote schuur naast ons huis. Altijd was ik bij hem te vinden als hij daar aan het werk was. Hij leerde me alles over gereedschap. Over hoe je dingen moet doen. Hoe je dingen moet maken. Ik was 9 jaar toen hij plotseling overleed.’….. 

    Mijn moeder

    ….. ‘Mijn moeder overleed toen ik 12 jaar was. Ze is lange tijd ziek geweest. Gezinsverzorgsters kwamen en gingen. Anderhalf jaar na het overlijden van mijn moeder kwam de nieuwe vrouw van mijn vader bij ons in huis. Zij wilde in nieuwe start maken. Er kwamen nieuwe meubels in huis. Wat van mijn moeder was geweest verdween. Waarheen? Ik heb geen idee.’……..

    Om over na te denken

    • Hoe was de samenstelling van jouw gezin van herkomst voor het overlijden van jouw ouder;
    • Welke plaats nam jij in;
    • Omschrijf in een paar zinnen de gezinscultuur in jouw gezin van herkomst voor het overlijden van jouw ouder (als je te jong was voor eigen herinneringen probeer dan op een andere manier kenmerken te achterhalen van de gezinscultuur voor het overlijden van jouw ouder);
    • Noem drie waardevolle overtuigingen voor het leven die jij leerde van jouw overleden ouder;
    • Welke veranderingen vonden plaats in jouw gezin van herkomst na het overlijden van jouw ouder;
    • Wat betekenden die veranderingen voor jou?
    • Wat betekenen die veranderingen in jouw leven van nu?

    Lezen

    Teruggaan om verder te kunnen 

    Zien

    Rouw kent geen tijd: Het mijnenveld  

  • | | |

    De vlamberken, roman van Lars Mytting

    DoorTitia Liese

    De vlamberken

    ……  ‘En jij?’ vroeg de dominee. ‘Hoe ga jij het verwerken?’ Ik slikte. Besefte dat er in je leven een paar van dit soort keerpunten komen, dat je naar het wolkendek staart en jezelf belooft dat van nu af aan alles anders gaat worden. Maar ook de meest rigoureuze voornemens vervagen na verloop van tijd, zodat je de belofte moet afleggen terwijl het nog pijn doet. Mijn hoofd en de macht der gewoonte duwden me in de richting van mijn opa, waardoor ik ook een zoutpilaar zou worden. Maar mijn lichaam wilde iets anders. Dat wilde ontreddering en huilbuien, bliksemflitsen en doldrieste daden, al was het alleen maar om te laten zien dat ik niet zo afgestompt en gevoelloos was als hij. Want ik besefte dat wat ik het allermeest miste, het voelen van een echt gemis was……

    blz 101/102

    Grote, onbeantwoorde vragen

    In de herfst van 1971 komt een Noors echtpaar om het leven in een bos in Frankrijk. Hun driejarige zoontje Edvard blijft ongedeerd en groeit op bij zijn grootvader op een afgelegen boerderij in Noorwegen. Wanneer deze twintig jaar later overlijdt, blijft Edvard alleen achter, met grote, onbeantwoorde vragen. Wat deden zijn ouders in dat afgesloten bos, en was het toeval dat ze op een oude gasgranaat uit de Eerste Wereldoorlog stapten? En wie heeft die prachtige doodskist gestuurd voor zijn grootvaders begrafenis. Een ongekend staaltje vakmanschap, gemaakt van een houtsoort die niemand ooit heeft gezien? Zijn zoektocht naar antwoorden voert Edvard van Frankrijk naar de Shetland-eilanden. Naar de duistere krochten van zijn familieverleden, dat nauw verbonden is met de grote Europese tragedies van de twintigste eeuw.

    .…  Hanne kwam naar mij toe en nam mijn hoofd tussen haar handen. ‘Arme jongen,’ zei ze. ‘Het is je niet eens aan te zien.’ ‘Ik voel het anders wel’, zei ik. ‘Ergens diep in mijn middenrif.’ ‘Maar je lijkt net als anders. Misschien had je al zoveel pijn in je dat er geen plek is voor meer.’ Dat had ik nodig. Ik rukte me los en ging met mijn hoofd tegen de muur zitten huilen. Het welde op als uit een overstroomde kelder. Hoe zou het geweest zijn als ik iemand had gehad? Wat voor man zou ik geworden zijn met ouders, misschien broers en zussen, met jonge mensen om me heen, familie met wie ik mijn tijd wilde doorbrengen? 
    Mijn handen en voeten maakten geen deel meer uit van mijn lichaam. Ik had het gevoel alsof ik een reusachtig hart was, een zwellende, vormeloze homp die tranen naar buiten pompte die daar twintig jaar op hadden moeten wachten …… 

    blz 61/62

    Bestellen

     De vlamberken 

  • | | |

    Henny Huisman, schaam je dood

    DoorTitia Liese

    ‘Het verliezen van zijn ouders schijnt hem nog parten te spelen. Niet dat het minder erg is, maar dat is wel 15 jaar geleden.’ zegt Henny Huisman (1952, 72 jaar) over Joost Klein (1997, 26 jaar, 12 jaar toen hij zijn vader verloor, 13 jaar toen hij ook zijn moeder verloor) in MediaCourant. ‘Je kan het weeskind zijn niet overal de schuld van geven.’

    In de loop van vele jaren Verlaat Verdriet-werk heb ik veel merkwaardige opvattingen gelezen en gehoord over de gevolgen van jong ouderverlies in de volwassenheid. Maar zo beschamend als de uitspraken van Henny Huisman heb ik ze zelden gehoord.

    Schaam je dood

    ‘Mijn moeder overleed vorige maand om 16.45 en ik stond om 20.30 op het podium. Je bent artiest, of je bent het niet. Met dat soort dingen moet je om kunnen gaan.’ zegt de man van 72 die op 72-jarige leeftijd zijn moeder verloor over de man van 26 die sinds zijn 13e jaar zijn beide ouders moet missen. Henny Huisman, schaam je dood.

    Misbruiken

    ‘Je moet dat niet misbruiken’ beweert Henny Huisman. Wat zal er toch mis zijn met een man die de shit van een ander misbruikt om z’n eigen mediageilheid te bevredigen? vraag ik me af. Henny Huisman, schaam je dood.

    Kenmerkende patronen bij Verlaat Verdriet

    Nog een paar uitspraken van Henny Huisman over Joost Klein bij dezelfde gelegenheid. ‘Wat Joost Klein met de vlag doet hoort niet zo. Ik zie enkele gedragingen en karaktertrekken bij hem waardoor ik denk: hij is niet geschikt om aan dit circus mee te doen. Wat ik heb begrepen is dat Joost Klein daar niet zo goed tegen kan en dat hij moeite heeft met gezag.’

    Voor wie wil weten waar impact van jong ouderverlies over gaat: lees de Kenmerkende patronen bij Verlaat Verdriet eens. Daar heb je wat aan.
    En voor de rest: Henny Huisman schaam je dood.

    Lees meer

  • | |

    Het is nooit te laat voor verlate rouw

    DoorTitia Liese

    ‘Ik was 6 jaar toen mijn moeder overleed, ik ben nu 77. Ik heb er mijn hele leven naar verlangd dat er ergens iemand zou zijn die zou begrijpen wat het verlies van mijn moeder voor mij heeft betekend. Nu lees ik iets over u in het nieuwe PLUS-Magazine van juni 2024. Wat ben ik blij dat u bestaat. Wat ben ik blij dat er een woord voor bestaat. Verlaat Verdriet.’

    Afgelopen maandag was ik onderweg in de trein voor een lange reis naar het zuiden. Er kwam een tekst in me op over leeftijd. Over bestaande, hardnekkige ideeën over leeftijd als je ouder wordt. De tekst had ik al snel geschreven. Maar het begin lukte me maar niet. Tot ik vanochtend een Verlaat Verdriet-ster aan de telefoon had. De 77-jarige Verlaat Verdriet-ster die me vertelde dat ze een leven lang elke dag haar moeder had gemist. Dat ze een moeilijk leven had gehad. Dat ze altijd heeft verlangd naar iemand die zou kunnen begrijpen wat ze zegt. Die eindelijk in PLUS-Magazine leest over jong ouderverlies. Over Verlaat Verdriet.

    Een leven te winnen

    Zelf was ik 40+ toen de onderwijsbaan die ik ruim tien jaar had ophield te bestaan. Veertig plus. Geen baan meer. En geen idee wat ik wilde met mijn leven. Wat ik kon. Welk doel ik had. Ik had zoveel goed te maken in mijn leven. Te herstellen. Daarna zoveel in te halen. Angsten te overwinnen. Twijfels aan mijzelf te overwinnen. Altijd moe. Mist in m’n hoofd. Altijd pijn in m’n lijf. Alcohol afhankelijk. Altijd het gevoel dat er zoveel meer in mij zat dan eruit kwam. Ik had een leven te winnen.

    Ik kreeg een uitkering. Schaamte, vermengd met blijdschap. Afhankelijk van een uitkering. Maar eindelijk tijd en de ruimte om met mezelf aan de slag te gaan. Stap na stap werkte ik aan mijzelf. Overwon mijn angsten. De twijfels aan mijzelf (ahum – behalve soms). Ging drie keer door een traject met borstkanker. Ik stopte met de alcohol. Met roken. Ging stap na stap mijn lijf, dat zo op slot had gezeten, activeren. Eerst door trouw wekelijks yogalessen te volgen. Later met vrijwel dagelijks een rondje sporten. Ik overwon mijzelf. (nog hoor ik mijn vader lang geleden zeggen, vrij naar Spreuken 13.32: ‘Wie zichzelf overwint, is sterker dan hij die een stad inneemt.’) Ik gaf hem gelijk. Wie zichzelf overwint …….  Mijn leven veranderde. Ikzelf veranderde. Werd 50 jaar. Zestig jaar. Zeventig jaar.

    Het is nooit te laat voor verlate rouw

    Waarmee ik maar wil zeggen, zeker aan alle 50+ Verlaat Verdriet-ers: laat je niet verleiden tot negatieve oordelen over leeftijd. Hou op met denken dat alle pijntjes van nu ‘de leeftijd’ zijn. Stop met die negatieve oordelen jezelf een oud wijf te vinden. Een ouwe uitgerangeerde man. Niet morgen, maar nu. Na jaren van stilstand waarin je er niet in slaagde je potentie waar te maken. Waarin je altijd het gevoel had beneden je maat te functioneren. Je jezelf klein en onopvallend hield uit angst je teveel te manifesteren, en vervolgens afgewezen te worden. Van jaren niet het gevoel gehad te hebben ertoe te doen. Of waarin je er in slaagde je potentie waar te maken ten koste van je gezondheid. Letterlijk met pijn en moeite. In beide gevallen nooit van je leven te kunnen genieten. Het is nooit te laat voor verlate rouw.

    Een boom planten

    De beste tijd om een boom te planten is twintig jaar geleden. De tweede beste tijd is nu (Chinees spreekwoord).

    Lezen

    PLUS Magazine juni 2024

    Citaat

    Het citaat van het 6-jarige meisje dat haar moeder verloor is geplaatst met toestemming van de Verlaat Verdriet-ster.