• | | |

    Je bent jong en je rouwt wat

    DoorTitia Liese

    ………. Toen haar moeder overleed, dacht Lisanne van Sadelhoff (1989) als een typisch kind van haar generatie: er is vast wel een handboek met een helder stappenplan. Zodat ze rouwen snel van haar to-do-list kon schrappen. Guess what: dat was er niet.
    Wat er wel was: vrienden die zich prompt tot rouwdeskundigen ontpopten en haar liefdevol bombardeerden met wijsheden en clichés.
    Soms schrok ze van wat ze zeiden (‘Gelukkig heb je de herinneringen nog’), of was het simpelweg te pijnlijk (‘Ik hoop dat je moeder rustig is gestorven’ NEE!!!), een andere keer hielp zo’n opmerking haar juist de dag door te komen (‘Je moeder is elke traan waard’).

    Je bent jong en je rouwt wat 

    Verzoek

    Gisteren ontving ik de vraag van Lisanne van Sadelhoff om haar boek Je bent jong en je rouwt wat op mijn site te plaatsen.
    Aangezien ik vermoedde dat het boek van Lisanne vooral over recente rouw gaat aarzelde ik. Ik liet het haar weten.

    Er volgende een chatwisseling tussen Lisanne en mij over haar vraag en mijn aarzeling.
    De laatste chat van Lisanne gaf de doorslag. Ik besloot dat het o.k. is het boek van Lisanne te noemen. Bij deze!

    Vraag

    Dag! Ik heb een vraagje. Ik ben (ook) journalist en heb een boek geschreven over rouw na het overlijden van mijn moeder. Zelf was ik 26 toen ze ziek was, 27 toen ze stierf aan kanker, ze is 56 jaar geworden. Ik merkte dat de samenleving niet is ingericht op rouw, en op groot en langdurig verdriet zonder houdbaarheidsdatum. Daarom wilde ik graag dit boek schrijven, Je bent jong en je rouwt wat. Ik denk dat andere mensen er ook wat aan hebben. Het boek is nu drie weken uit, en ik hoor van heel veel lotgenoten dat ze er iets aan hebben. Zou je het op je pagina willen plaatsen? 

    Antwoord

    Dag Lisanne, mijn aanbod is gericht op volwassenen die in hun jeugd – jonger dan 20 jaar – een ouder hebben verloren. Vriendelijke groet, Titia

    Jonge doelgroep

    Dag Titia. Ik snap je! Ik denk juist dat het er goed bij past, omdat ik me op een jonge doelgroep richt. Scholieren.com heeft me bijvoorbeeld ook geïnterviewd, en ik kreeg heel veel reacties van tieners. Dus mocht je je bedenken: dan zou ik dat heel fijn vinden. En nu houd ik op met zeuren. Warme groetjes, fijne dag, Lisanne

    Nadenken

    Dag Lisanne, ik denk erover na. Je hoort van me. tot later,  Titia 

    Tijd

    Helemaal goed, Titia, neem je tijd, mijn boek loopt niet weg haha. Groetjes!

    Recente rouw en verlate rouw

    Weet je wat het is Lisanne, ik vermoed dat jij schrijft over recente rouw. Zelf probeer ik altijd weer mensen bewust te laten worden dat verlate rouw een totaal andere vorm van rouw is dan recente rouw. Maar als jij een mooi argument hebt om jouw boek te plaatsen, dan zal ik dat van harte doen. Laat maar weten.

    Punt

    Hoi Titia. Ja, ik snap je punt. Ik hekel in m’n boek wel de hedendaagse opvatting dat rouw op een gegeven moment ‘afgelopen’ moet zijn en omschrijf heel erg hoe rouw in verschillende vormen met je meegaat in het leven (althans; zo heb ik het ervaren). En ik omschrijf ook hoe er een nieuwe bulk oud verdriet en rouw om m’n moeder naar boven kwam toen m’n vriend het uitmaakte. Anyway; het is aan jou hoor! Fijne dag. Liefs Lisanne

  • | |

    Kinderombudsman slaat alarm over kinderen met zieke ouders

    DoorTitia Liese

    Kinderombudsman slaat alarm over kinderen met zieke ouders: ‘De hulp en zorg is nu vaak alleen gericht op de vader of moeder met problemen. Hun kinderen zijn te lang over het hoofd gezien. Het is de hoogste tijd dat zij de aandacht en zorg krijgen die zij verdienen.’

    Verantwoordelijkheden

    Gisteren (3 juni 2018) schreef ik de blog ‘Durf jij je maskers te laten vallen?’
    Ook gisteren las ik op de site van de NOS het artikel ‘Bij het regelen van de begrafenis miste ik de hulp van een volwassene’. Vervolgens kwam ik terecht op de site van de Kinderombudsman en las daar de volgende inleiding:
    Bijna een kwart van de kinderen en jongeren in Nederland heeft een ouder met een psychische of lichamelijke ziekte, verslaving of beperking. Vaak nemen zij taken en verantwoordelijkheden op zich die niet passen bij hun leeftijd. ‘Deze kinderen hebben op jonge leeftijd al met volwassen zorgen te maken,’ aldus Kinderombudsvrouw Margrite Kalverboer. ‘Nooit vriendjes mee naar huis nemen, omdat je bang bent dat je vader of moeder iets gek doet. Of door de zorg voor je zieke ouder niet aan je huiswerk toekomen’…….

    Citaten uit het artikel op de NOS-site

    Zware taak

    Niet vertellen welke zware taak je thuis vervult, uit schaamte of om je ouders niet nog meer te belasten. En je als gevolg daarvan heel erg alleen voelen. Kinderen van zieke ouders deelden hun ervaringen met de Kinderombudsman, zodat lotgenoten betere zorg krijgen.

    Volwassen

    Ook Dicky (nu 19) en Lisa (15) weten hoe het is om als jongere voor een zieke ouder te zorgen. Dicky zorgde voor zijn moeder, die kanker had. ‘Je wordt snel volwassen en verantwoordelijk, uit noodzaak. Als jij het niet doet, doet niemand anders het’, vertelt hij. ‘Mijn vrienden puberden, maar ik moet naar huis, boodschappen doen en voor mijn moeder zorgen.’
    Lisa’s moeder had ernstige psychische problemen. Lange tijd vertelde ze niemand over haar thuissituatie, omdat ze zich schaamde. ‘Maar ik begin nu te begrijpen dat ik me niet hoef te schamen: ik kan er zelf niks aan doen. Dit is mijn leven.’

    Groot houden

    Ze hielden zich als kind vaak groot. ‘Ik moest ervoor zorgen dat haar pijn of lasten minder werden. Ik zei altijd dat het goed ging met mij.’
    Ook als dat niet zo was. Daarom deelt hij nu zijn verhaal. ‘Want ik wil niet dat er over ons heen wordt gekeken.’

    Het venijn zit weer eens in de staart

    Achteraf gezien ziet Dicky ook dat de moeilijke ervaringen hem sterker hebben gemaakt. ‘Het gemis is enorm, maar het heeft mij gevormd. En mijn moeder was trots op mij en gaf veel erkenning voor hoe goed ik het deed. Dat was ook enorm fijn.’

    Het venijn zit weer eens in de staart. Dat is wat ‘de buitenwereld’ graag wil horen en zien: ‘Het gemis is enorm, maar het heeft mij gevormd. En mijn moeder was trots op mij en gaf veel erkenning voor hoe goed ik het deed. Dat was ook enorm fijn.’

    Lees meer in mijn blogs

    Durf jij je maskers te laten vallen?
    Eenzaamheid is de achterkant van loyaliteit
    Opgroeien in de schaduw van verslaving.

    Site NOS

    Site NOS

    Site kinderombudsman

    Site Kinderombudsman

     

  • | |

    Opgroeien in de schaduw van verslaving

    DoorTitia Liese

    Opgroeien in de schaduw van verslaving

    A., nu eind 30, groeide op in de schaduw van verslaving. Ze verloor haar moeder plotseling toen ze amper 17 was. Haar gezin van herkomst bestond uit moeder, vader, A., broertje en 2 zusjes. A. het oudste kind.
    Vader, zelfstandig ondernemer, was veel van huis. Moeder huisvrouw. En verslaafd aan alcohol. Zolang A. zich kon herinneren.

    Zorgen

    Rond haar 12e jaar werd A. zich ervan bewust dat de gang van zaken bij haar thuis niet ‘gewoon’ was.
    Dat het niet gewoon was dat ze nooit vriendinnetjes mee nam naar huis.
    Dat het niet gewoon was dat zij altijd voor haar jongere broertje en haar 2 jongere zusjes zorgde. Kookte. De was deed.
    Dat het niet gewoon was dat ze haar moeder altijd ontzag. Haar verzorgde als ze weer eens ‘ziek’ in bed lag. De kots opruimde als haar moeder weer eens had overgegeven.

    Gevoel van tekortschieten

    Tot haar moeder plotseling overleed.
    Schrik.
    Opluchting.
    Schaamte.
    Een altijd aanwezig gevoel van tekortschieten.
    Verdriet ver weggestopt.

    Moeder van 2 kinderen

    Het leven ging door.
    Haar vader vond snel een nieuwe vrouw.
    A. trouwde jong en kon zo ontsnappen aan haar ouderlijk huis. Ze werd moeder van 2 kinderen: een jongen en een meisje. Toen haar dochter begon te puberen liep de relatie met haar dochter vast. Steeds vaster en vaster. Tot ze beiden geen kant meer op konden.

    Dit gaat over mij!

    Dan leest A. over Verlaat Verdriet.
    Als beginnende puber had ze zich gerealiseerd dat haar kinderleven niet ‘gewoon’ was. Maar zich er aan onttrekken kon ze niet. Ze paste zich aan. En aan. En aan.
    Na het lezen over Verlaat Verdriet besefte ze: dit gaat over mij! Als volwassen vrouw zag ze de impact van het opgroeien in de schaduw van de verslaving van haar moeder op haar leven van nu. Op haar eigen moeder-zijn.
    ‘Ik wil mijn patronen niet doorgeven aan mijn dochter. Ik ga ermee aan het werk.’

  • | |

    Charlotte Salomon – Leven? of theater?

    DoorTitia Liese

    Charlotte Salomon (1917-1943)

    Leven? of theater?

    Het boek van Charlotte Salomon’s Leven? of theater? kwam uit in 1981.
    Ik kocht het.
    Een tijd lang was dit omvangrijke boek zeer aanwezig in mijn huis.
    Een bijzonder boek. Samengesteld uit honderden gouaches die ze naliet aan een goede vriend van haar in de tijd dat ze naar haar Franse grootouders was gevlucht. ‘Bewaar ze goed’ zei ze tegen hem. ‘C’est toute ma vie’ (vertaling: ‘Het is mijn hele leven’). 
    In 1943 werd de joodse Charlotte Salomon in Auschwitz vermoord door de nazi’s.   

    Verlies moeder

    In 1981 dus.
    Natuurlijk wist ik zelf dat ik jong mijn moeder was verloren. Natuurlijk wist ik dat dit verlies van grote invloed was geweest op mijn verdere leven.
    Maar heel erg bewust van de impact van dit vroege verlies: dat was ik niet.
    Mijn hoofd wist het heel goed.
    Mijn gevoel deed niet mee.
    Ik had me gered.

    ‘Weet je eigenlijk dat Charlotte Salomon ook jong haar moeder is verloren?’ vroeg onlangs iemand me.
    Ik wist het niet. Sterker nog: ik had geen flauwe notie.
    Wel wist ik dat ze in de oorlog door de nazi’s was vermoord. Maar dat ze ook jong haar moeder was verloren. Nee, dat had ik nooit gezien en gelezen.

    Ik neem het boek van Charlotte Leven? of theater? – dat natuurlijk nog altijd in mijn boekenkast staat – ter hand.
    Tot mijn verbijstering zie en lees ik hoe Charlotte Salomon het verlies van haar moeder in woord en beeld zichtbaar heeft gemaakt. Nu zie en lees ik het pas. De moeder van Charlotte overleed toen ze acht was. Na diverse eerdere pogingen, als gevolg van zelfdoding.
    Nee.
    Ik heb het gewoon nooit tot me door laten dringen.

    Leven? of theater?

    Op bladzijde 27 schrijft Charlotte: 
    ‘Ze (Franziska – moeder van Charlotte) is er heel anders uit gaan zien. Ze heeft het alleen nog over de dood. Albert (vader van Charlotte) zegt dat hij haar nodig heeft en dat ook Charlotte niet zonder moeder kan. Ze was immers nog maar zo klein, net acht jaar – maar niets hielp. Franziska had niet de minste zin om verder te leven……’

    Op bladzijde 34
    Vader van Charlotte: ‘Ach, nu heb ik haar verloren, al mijn vreugde is nu weg’……….

    Op bladzijde 38
    ‘Mammie van me, schrijf me terug’………….

    Op bladzijde 39
    Charlotte: ‘Waarom komt ze niet, mijn mammie, ze heeft het beloofd’………..

    Illustraties

    Elke bladzijde in dit boek is, behalve van tekst, ook voorzien van de beelden waarmee Charlotte Salomon haar korte leven illustreerde.

     

     

     

    Lees meer over Charlotte Salomon

    Charlotte Salomon

    Charlotte Salomon