• | | |

    Een aangekondigde dood

    DoorTitia Liese

    ‘Denk jij dat zielsverhuizing bij leven en (wel)zijn bestaat?’ vroeg ik lang geleden door de telefoon aan Marijke. Het was één van die dagen van wanhoop en hoop die toen nog zo vaak deel uitmaakten van mijn leven. ‘Ja’, zei ze onmiddellijk. ‘En anders wacht je gewoon tot daarna’.

    Vandaag, 29 maart 2015 overlijdt Marijke Serné. Vriendin en collega. Ritueelbegeleidster van het allereerste uur, die haar werk als geen ander vorm heeft gegeven. Pionier.
    Al sinds lange tijd kampte Marijke met perioden van verwarring, mentale afwezigheid en een wankele fysieke gezondheid.
    De zelfdoding van haar man Frans, enkele jaren geleden, zette haar bestaan in alle opzichten op losse schroeven. De perioden van verwarring en afwezigheid werden groter en steeds meer onoverkomelijk. Nader onderzoek werd noodzakelijk. De uitslag Alzheimer trof haar als een mokerslag. ‘Ik geloof het niet’, riep ze fel.
    De afgelopen maanden nam Alzheimer haar leven steeds meer verwoestend over. ‘Ik verlang naar het einde’, verzuchtte ze vaak. Haar wens is gehoord en erkend. Wat bijzonder in een land te mogen leven waar dit tot de mogelijkheden hoort.
    Haar sterfdag heeft Marijke vastgesteld op zondag 29 maart 2015. Vandaag dus. Nu.

    In Marijke zal ik niet alleen de vriendin missen met wie het goed lachen was over de dood. De collega met wie ik lang heb samengewerkt, onder meer in onze cursus Maak de reis van je leven op Terschelling. De collega voor wier werk ik altijd diep respect heb gehad. Als Verlaat Verdriet-er verlies ik ook de vrouw die mijn Verlaat Verdriet-werk in goede tijden en in slechte tijden, door dik en dun, met heel haar hart heeft gesteund.

    Ik bewonder je moed Marijke, voor dit levensbeëindigende besluit. Jouw ziel is inmiddels verhuisd. Ik zal je missen. Meer dan ik nu kan bedenken.

    Je motto van Antoine de Saint Exupéry neem ik mee op mijn verdere weg:
    ‘Alleen met het hart kun je goed zien, het wezenlijke blijft voor de ogen verborgen’.

  • | | | | | | | |

    Het menselijk tekort: mijn vader

    DoorTitia Liese

    Mijn vader was een beschadigd man. Beschadigd geraakt in zijn jeugd, met name door de slechte relatie die hij met zijn vader – mijn opa – had.
    Mijn opa was een beschadigd man, beschadigd geraakt als gevolg van het feit dat zijn vader het gezin veel te vroeg verliet voor een andere vrouw en aan de drank raakte.

    Het menselijk tekort

    Dank zij zijn liefde voor mijn moeder – en de liefde van mijn moeder voor hem – had mijn vader een goed en vervuld bestaan. Rijk aan liefde. Rijk aan cultuur. Rijk aan kunst. Rijk aan toekomst.
    Aan dit alles kwam een einde toen mijn moeder ziek werd en stierf en mijn vader achter bleef met twee kinderen van 5 en 8 jaar.
    Beschadigde man, die door het lot opnieuw beschadigd werd. Die opnieuw geconfronteerd werd met het menselijk tekort. Nu ook nog als alleenstaand vader en opvoeder van twee jonge kinderen.

    Word een dochter je moeder waardig

    Ik zocht – en vind – Rilkes Liebes-lied in het herinneringsboekje dat mijn vader na de dood van mijn moeder voor mij heeft geschreven. Ik vind dit liefdes-lied op één van de laatste bladzijden van het boekje, op de rechter bladzijde. Op de linker bladzijde een foto van de kist waarin mijn moeder ligt. Thuis opgebaard. Op en rondom de kist alle bloemstukken die er op dat moment waren.
    Boven deze foto staat geschreven: ……….‘Ik schreef al, dat Mam zo goed voor jullie zorgde, zó dat geen het haar zou hebben verbeterd. Mam heeft ook een zeer bijzondere vreugde aan het moederschap beleefd en ook al was het haar wel eens wat zwaar, vooral de laatste tijd voor ze echt ziek werd, ik ben toch blij, dat ze jullie heeft gehad en dat ze jullie nog wat heeft zien opgroeien. Ze stelde zich veel van jullie toekomst voor. Ik hoop, dat die zal zijn, zoals zij het graag gezien had en ik hoop dat, wie ook in je leven een plaats van betekenis zal gaan innemen – zij, die je moeder is geweest en die zo ontzettend veel èn van mij èn van jullie beiden gehouden heeft, daarin niet geheel ontbreken zal. Het is hierom vooral, dat ik voor jou dit kleine herinneringsboekje, dat je overal mee naar toe kunt nemen, heb gemaakt.
    Word een dochter je moeder waardig!’

    Mijn vader was een zorgvuldig man. Op bladzijde 1 van het boekje: Nieuwjaarsdag 1958. Gisteren hebben we wat ons van Mammie nog restte naar Dieren gebracht, waar de crematie van haar stoffelijk overschot heeft plaats gehad. Op de laatste bladzijde: gesloten Pasen 1958.

    Beschadigde man.
    Beschadigd mens.
    Het menselijk tekort.
    Hoe had hij het beter kunnen doen? 

  • | | | | | |

    R.M.Rilke: Liefdeslied

    DoorTitia Liese

    Ken je dat? Je weet het ergens wel, maar je gaat niet recht op je doel af. Waarom niet? Mij overkwam dat in de afgelopen dagen weer eens.
    Gisteren schreef ik over de voorstelling Violet, in het papieren theater van Frits Grimmelikhuizen in Deventer ( alle goeie dingen komen ) en mijn zoektocht naar Liefdeslied van Rainer Maria Rilke
    Gezocht op het web. Frits Grimmelikhuizen gemaild met de vraag waar ik het lied dat hij gebruikt in Violet kan vinden (en antwoord gekregen).

    En al die tijd wist ik het eigenlijk wel. Het gedicht staat in het herinneringsboekje aan mijn moeder, dat mijn vader na de dood van mijn moeder (1957) voor mij heeft geschreven. En toch bleef ik elders zoeken, want ik wist het niet zeker dat deze tekst er in zou staan.

    Vanochtend heb ik het boekje eindelijk erbij gepakt en nu weet ik het wel. Mijn vader heeft Liebeslied  in het herinneringsboekje geschreven. Rilke was één van de lievelingsdichters van mijn beide ouders. Stapels Rilkes heb ik geërfd, en allemaal heb ik ze in het verleden weggedaan. Nooit heb ik iets met Rilke willen doen (behalve weg doen dan). Maar nu komt hij ineens – zomaar, maar opnieuw – binnen in mijn leven.
    En hij is welkom!

    Liebes-lied

    Wie soll ich meine Seele halten, daß
    sie nicht an deine rührt? Wie soll ich sie
    hinheben über dich zu anderm Dingen?
    Ach gerne möcht ich sie bei irgendwas
    Verlorenem im Dunkel unterbringen
    an einer fremden stillen Stelle, die
    nicht weiterschwingt, wenn deine Tiefen schwingen.
    Doch alles, was uns anrührt, dich und mich,
    nimmt uns zusammen wie ein Bogenstrich,
    der aus zwei Saiten eine Stimme zieht.
    Auf welches instrument sind wir gespannt?
    Und welcher Geiger hat uns in der Hand?
    O süßes Lied.

     

    Liefdes-lied

     Waar moet ik toch mijn ziel bewaren dat
    zij niet langs de jouwe strijkt? Hoe draag ik haar
    over jou heen en weer naar andere dingen?
    Hoe graag niet liet ik haar in iets verzinken,
    bracht ik haar onder ergens in de nacht,
    verloren in een vreemde stilte waar
    niets verdertrilt wanneer je dieptes klinken.
    Maar alles wat ons aanraakt, jou en mij
    beroert ons samen als een strijkstok die
    twee snaren tot één melodie gebiedt.
    Op wat voor instrument zijn wij gestemd?
    En welke hand heeft ons omklemd?
    O teder lied.

     

    Rainer Maria Rilke
    Neuen Gedichte, 1907
    Vertaald door Menno Wigman, 1996, Uitgeverij Bert bakker, Amsterdam

  • | | | | | | | | | |

    Alle goeie dingen komen ……..

    DoorTitia Liese

    Alle goeie dingen komen langzaam. ‘En bij mij helemaal’, heb ik in de loop van mijn leven vaak chagrijnig/gekscherend (doorhalen wat niet van toepassing is) gezegd. Afgelopen week mocht ik op Terschelling getuige zijn van de klus die twee geweldige, heel hardwerkende klussers in mijn nieuwe Terschellingse onderkomen aan het klaren zijn. Alle goeie dingen komen langzaam. Maar wel. Een kwestie van vertrouwen (en inzet en vakmanschap, in dit bouw-geval).

    Voor ik naar Terschelling vertrok heb ik mijn nieuwe boek, Gids voor Verlaat Verdriet, naar de vormgeefster kunnen sturen. De eerste keer dat ik dat deed, in december j.l., was het te vroeg. Dat vond ik toen niet, maar de tijd heeft het me geleerd dat het wel zo was. Met de nodige aanpassingen ligt het dus nu, opnieuw, bij de boek-vormgeefster. Er gaat nog even wat tijd overheen, maar de geplande verschijningsdatum van Gids voor Verlaat Verdriet is rond 7 mei 2015. Alle goeie dingen komen langzaam. Ik heb het weer aan den lijve ondervonden.

    Wat mij raakt

    Kort geleden was ik, op uitnodiging van een jarige vriendin, in een heel bijzonder – en heel klein – theatertje in Deventer: het papieren theater. Het papieren theater is het piepkleine theatertje (15 stoelen) van Frits Grimmelikhuizen grimspapierentheater.nl

    We zagen zijn prachtige voorstelling Violet. Violet is onder meer gebaseerd op Liefdeslied van Rainer Maria Rilke. Tip: Bekijk vooral het filmpje Violet op youtube!

    Ik zocht naar dit Liefdesgedicht en kwam al zoekend Rilkes gedicht tegen: Wat mij raakt. Dit gedicht is zo van toepassing op Alle goeie dingen komen langzaam…, dat ik het graag aan je doorgeef.

    Wat mij raakt

    Men moet de dingen
    hun eigen, stille,
    ongestoorde ontwikkeling laten
    die diep van binnen komt
    en die door niets opgejaagd
    of versneld kan worden;
    alles moet rijpen –
    tot de
    geboorte…

    Rijpen als een boom die zijn sap niet stuwt
    en die rustig in de stormen
    van het voorjaar staat
    zonder angst,
    dat er straks geen zomer
    zal komen.
    Die komt er toch!

    Maar hij komt alleen voor geduldige mensen
    die leven
    alsof de eeuwigheid voor hen ligt,
    zo zorgeloos stil en wijds…

    Men moet geduld hebben
    met de onopgeloste zaken in ons hart
    en proberen de vragen zelf lief te hebben, als
    gesloten kamers,
    en als boeken die in een zeer vreemde taal
    geschreven zijn.

    Het komt er op aan alles te leven.
    Als je de vragen leeft,
    dan leef je misschien langzaam maar zeker
    zonder het te merken
    op een goede dag
    het antwoord in.

    Rainer Maria Rilke
    Vertaling: Arie van der Krogt