Ik druk niet mijzelf uit in mijn schilderijen, ik druk mijn niet-zelf uit.
Mark Rothko
1903-1970
Kunstschilder
11 jaar toen hij zijn vader verloor.
Zelfportret
Ken je dat? Je weet het ergens wel, maar je gaat niet recht op je doel af. Waarom niet? Mij overkwam dat in de afgelopen dagen weer eens.
Gisteren schreef ik over de voorstelling Violet, in het papieren theater van Frits Grimmelikhuizen in Deventer ( alle goeie dingen komen ) en mijn zoektocht naar Liefdeslied van Rainer Maria Rilke
Gezocht op het web. Frits Grimmelikhuizen gemaild met de vraag waar ik het lied dat hij gebruikt in Violet kan vinden (en antwoord gekregen).
En al die tijd wist ik het eigenlijk wel. Het gedicht staat in het herinneringsboekje aan mijn moeder, dat mijn vader na de dood van mijn moeder (1957) voor mij heeft geschreven. En toch bleef ik elders zoeken, want ik wist het niet zeker dat deze tekst er in zou staan.
Vanochtend heb ik het boekje eindelijk erbij gepakt en nu weet ik het wel. Mijn vader heeft Liebeslied in het herinneringsboekje geschreven. Rilke was één van de lievelingsdichters van mijn beide ouders. Stapels Rilkes heb ik geërfd, en allemaal heb ik ze in het verleden weggedaan. Nooit heb ik iets met Rilke willen doen (behalve weg doen dan). Maar nu komt hij ineens – zomaar, maar opnieuw – binnen in mijn leven.
En hij is welkom!
Wie soll ich meine Seele halten, daß
sie nicht an deine rührt? Wie soll ich sie
hinheben über dich zu anderm Dingen?
Ach gerne möcht ich sie bei irgendwas
Verlorenem im Dunkel unterbringen
an einer fremden stillen Stelle, die
nicht weiterschwingt, wenn deine Tiefen schwingen.
Doch alles, was uns anrührt, dich und mich,
nimmt uns zusammen wie ein Bogenstrich,
der aus zwei Saiten eine Stimme zieht.
Auf welches instrument sind wir gespannt?
Und welcher Geiger hat uns in der Hand?
O süßes Lied.
Waar moet ik toch mijn ziel bewaren dat
zij niet langs de jouwe strijkt? Hoe draag ik haar
over jou heen en weer naar andere dingen?
Hoe graag niet liet ik haar in iets verzinken,
bracht ik haar onder ergens in de nacht,
verloren in een vreemde stilte waar
niets verdertrilt wanneer je dieptes klinken.
Maar alles wat ons aanraakt, jou en mij
beroert ons samen als een strijkstok die
twee snaren tot één melodie gebiedt.
Op wat voor instrument zijn wij gestemd?
En welke hand heeft ons omklemd?
O teder lied.
Rainer Maria Rilke
Neuen Gedichte, 1907
Vertaald door Menno Wigman, 1996, Uitgeverij Bert bakker, Amsterdam
Vandaag, 15 december 2014, is het zover: het manuscript van de Gids voor verlate rouw na jong ouderverlies gaat naar de vormgeefster.
Eind september j.l. viel het plan een Gids te schrijven plotseling uit de lucht. Ineens was het zover: het idee en vervolgens de uitwerking van het idee.
De maanden oktober en november 2014 hebben in het teken gestaan van schrijven, controleren, weghalen, aanvullen. Laten lezen door meelezers.
Hun reacties maakten me blij.
‘Geeft de problematiek helder weer, zonder poespas en vertelt ook nog dat het niet hopeloos is.’
‘Er ging een wereld voor me open.’
‘Zo logisch allemaal.’
‘Wat was het heerlijk om het te lezen, zo herkenbaar.’
‘Zeer duidelijk, consequent en zeer de moeite waard.’
‘Helend en versterkend.’
‘Dicht bij de mensen.’
‘Echt mooi.’
Nogmaals controleren. Afspreken met mezelf dat ik ‘er niet meer aan mocht komen’. Iedere afspraak met mezelf verbroken. Er toch weer steeds een beetje aan veranderen. Dit moet er nog in. Dat moet er nog in. Iedere nieuwe verandering een risico op een nieuwe fout. Het niet kunnen laten. Steeds weer. Nog iets. Nog een kleine verandering hier. Nog een kleine verandering daar. Een kleine aanvulling hier. Een kleine aanvulling daar.
Naar de fotograaf voor een foto op de omslag. Tekst schrijven voor de achterzijde van de Gids.
Gids voor verlate rouw na jong ouderverlies is een leidraad bij het onderkennen, het herkennen en het erkennen van VERLAAT VERDRIET. Bestemd voor ieder die wordt geraakt door de levenslange invloed van het vroege verlies van een ouder.
Over een paar uur is het zover. Dan gaat de tekst weg. Niet meer strepen. Niet meer aanvullen. Niet meer veranderen.
Voelt een beetje raar. Een beetje als ‘een leeg nest’. Ook al moet er nog wel het een en ander gebeuren als het manuscript terugkomt van de vormgeefster, voordat alles naar de drukker kan.
In de eerste helft van januari 2015 zal, naar verwachting, het boek helemaal klaar zijn. Dat is dan meteen het feestje van mijn twintig jarig Verlaat Verdriet-werk.
Van diverse kanten kreeg ik de tip in verband met de NPO-televisie uitzending De Wandeling van zaterdag 6 december 2014. Ik geef de tip graag aan je door.
20 jaar lang verhuist journaliste Mirjam van Biemen (39) de dagboeken van haar overleden moeder met zich mee, zonder er ooit een blik in te durven werpen. Nu ze zelf de leeftijd heeft bereikt, waarop haar moeder zelfmoord pleegde, besluit ze een persoonlijke zoektocht naar haar moeder te beginnen. “Wie was ze, wat hield haar bezig en was ze slachtoffer van het huisvrouwensyndroom?”
Een syndroom uit de jaren ’70 waarbij vrouwen ernstig leden onder hun saaie en weinig uitdagende huisvrouwenbestaan, waarbij ze zich nutteloos, eenzaam en onzeker voelden en vaak ook depressief werden.
“Hoe kwam mijn moeder als gefrustreerde huisvrouw in een negatieve spiraal terecht?” Mirjam duikt in de zielenroerselen van haar moeder Rieneke, die in 1983 overleed in een inrichting in Wassenaar.
In de radiodocumentaire ‘Mama wil weg’, die op 14 december 2014 op NPO Radio 1 wordt uitgezonden, schetst Mirjam met interviews met familieleden, vrienden en oude buren het beeld van een moeder die helemaal niet gek was maar juist heel bijzonder.
In haar oude dagboeken en koffers ontdekt ze de diepste wens van haar moeder die zij nooit heeft bereikt, maar haar dochter onbewust wel.
Arie Boomsma wandelt met Mirjam van Biemen in Westduinpark in Den Haag.
Voor het maken van een herinneringsboek / herinneringsdocument kun je de concept-herinneringsboeken Herinneringsboek Moeder / Herinneringsboek Vader downloaden. Deze E-herinneringsboeken geven je structuur bij het maken van een herinneringsdocument.